Ιωάννα Καρδάρα
▸Στην καρδιά της Αθήνας, εκεί όπου η πόλη πάλλεται στους φρενήρεις ρυθμούς της καθημερινότητας και τα διερχόμενα οχήματα υφαίνουν ατελείωτες ουρές στους δρόμους, τα Προσφυγικά της Λεωφόρου Αλεξάνδρας ξεπροβάλλουν σαν ένα ζωντανό αποτύπωμα ιστορικής μνήμης και συλλογικής αντίστασης.
Οι λιτές, γεωμετρικές πολυκατοικίες και τα μικρά μπαλκόνια το ένα δίπλα στο άλλο αφηγούνται ιστορίες δεκαετιών. Στην πολύβουη λεωφόρο, μία από τις πιο κεντρικές αρτηρίες του λεκανοπεδίου, τα οκτώ συγκροτήματα των προσφυγικών αποτελούν ανάσες αλληλεγγύης και αυτοοργάνωσης μέσα στον αστικό ιστό. Τα πανό και τα γκράφιτι μπροστά από τα διαμερίσματα, με κεντρικά μηνύματα για τη δικαιοσύνη και την αλληλεγγύη, υπενθυμίζουν ότι η κοινότητα των κατειλημμένων προσφυγικών δεν είναι μία αφηρημένη έννοια αλλά καθημερινή πράξη.
Τους τελευταίους μήνες, και συγκεκριμένα από τις 5 Φεβρουαρίου, δίνεται ακόμη ένας ακόμη αγώνας. O Αριστοτέλης Χαντζής, μέλος και κάτοικος της κοινότητας, βρίσκεται σε απεργία πείνας διαμαρτυρόμενος για την «επίθεση του κράτους και του καπιταλισμού στον κόσμο της κοινότητας, της αυτοοργάνωσης, της αλληλεγγύης και των κοινωνικών αντιστάσεων». Βασικά αιτήματά του είναι η άμεση ακύρωση της σύμβασης ανάπλασης των Προσφυγικών Κατοικιών της Λεωφόρου Αλεξάνδρας από την Περιφέρεια Αττικής, η παραμονή όλων των κατοίκων στα σπίτια και η παροχή έμπρακτων εγγυήσεων για αποκατάσταση των σπιτιών από την ΑΜΚΕ (Αστική μη κερδοσκοπική εταιρεία) των κατοίκων με ίδιους πόρους.
Όπως εξηγούν μέλη της Κοινότητας, ο Αριστοτέλης Χαντζής υπερασπίζεται την ίδια τη ζωή, την αξιοπρέπεια, το δίκαιο που «πιστεύουμε ότι όλοι οι άνθρωποι θέλουν ανεξαρτήτως εποχής και τόπου” αναγνωρίζοντας ότι «αυτό το σύστημα εκμετάλλευσης που κρατάει πάρα πολλούς αιώνες πίσω». Σε αντιδιαστολή με την επικρατούσα απομόνωση και ατομικότητα, η Κοινότητα των Κατειλημμένων Προσφυγικών χαράζει έναν διαφορετικό δρόμο, αυτόν της αλληλεγγύης, της ισότητας μεταξύ των ανθρώπων, της κοινοκτημοσύνης αλλά και της ανθρώπινης αξιοπρέπειας. Τα παραπάνω αποτελούν και τους θεμελιώδεις άξονες της Κοινότητας, η οποία λειτουργεί εδώ και 16 χρόνια αριθμώντας πάνω από 400 μέλη, 27 διαφορετικών εθνικοτήτων, ανάμεσά τους
και 50 παιδιά – από βρέφη λίγων μηνών έως και 17 χρονών –, καθώς και ευάλωτες ομάδες, όπως ηλικιωμένους, ασθενείς, ανθρώπους με ψυχικό πόνο, ανθρώπους χωρίς πόρους, «αυτόνομοι καταληψίες» που υπήρχαν πριν από τη συλλογικοποίηση που έγινε το 2010, αλλά και κάποιοι από τους ιδιοκτήτες.
Βασικό στοιχείο είναι η πολυμορφία, πάνω στην οποία έχει συγκροτηθεί και η κουλτούρα που διακρίνει όλη την κοινότητα. «Όλη αυτή η διαφορετικότητα είναι πλούτος», σημειώνει στο Πριν μέλος της κοινότητας, προσθέτοντας ότι υπάρχουν συγκεκριμένοι κανόνες που πλαισιώνουν τη λειτουργία της.
«Οι βασικοί κανόνες που έχουν οριστεί μέσα από το πλαίσιο μας, είναι η κοινοκτημοσύνη, δηλαδή τα σπίτια είναι στην ευθύνη της κοινότητας και δεν είναι μια ατομική κατάληψη με ιδιοκτησιακή αντίληψη. Επιπλέον δεν επιτρέπεται να παίρνουμε χρήματα για το οτιδήποτε κάνουμε μέσα στην κοινότητα, δεν επιτρέπεται η εμπορία των ναρκωτικών αλλά και η βία μεταξύ των μελών», υπογραμμίζει.
«Ο τρόπος που φτιάξαμε την κοινή μας ζωή εδώ ήταν με σκοπό να βρούμε έναν δρόμο που θα ορίζουμε εμείς τις ζωές μας προτάσσοντας τη βάση του δικαίου», συμπληρώνει άλλο μέλος της κοινότητας.
Μέσα στην κοινότητα έχουν αναπτυχθεί 22 αυτοοργανωμένες δομές, όπως η δομή παιδικού στεκιού και αυτομόρφωσης, φούρνος, συλλογική κουζίνα, ομάδα που συντηρεί τα κτίρια, δομές υγείας και φροντίδας, βρεφονηπιακός σταθμός καθώς και ξενώνες για ασθενείς και συνοδούς από το Νοσοκομείο «Άγιος Σάββας», δομή Φιλοξενίας γυναικών και θηλυκοτήτων σε έκτακτη ανάγκη και πολλές άλλες. Σε αυτό το πλαίσιο ωστόσο τα μέλη έρχονται συνεχώς αντιμέτωπα με κρατική καταστολή. Από το 2010, όταν το κράτος, όπως εξηγούν, «έστρεψε το βλέμμα πάνω σε αυτή τη γειτονιά με έναν άλλο τρόπο» οι παρακολουθήσεις έγιναν καθημερινές, ενώ δεν λείπουν οι προσαγωγές πριν από μεγάλες πορείες. Ήδη, έχουν γίνει τέσσερις μεγάλες κατασταλτικές επιχειρήσεις, κατά τη διάρκεια των οποίων, όπως τονίζουν, εισέβαλαν στα σπίτια τους με όπλα και πλαστικές σφαίρες, ενώ αποκορύφωμα αποτέλεσε η επιχείρηση του 2022 με όλων των ειδών τις μονάδες καταστολής να έχουν εισβάλει μέσα στα σπίτια.
«Το κράτος έχει διαχρονικά, πλάνα λεηλασίας της γειτονιάς. Όταν θέλει να προχωρήσει στον “εξευγενισμό” – όπως τον αποκαλούν – μιας γειτονιάς, πρώτα την υποβαθμίζει, την αφήνει να ερημώσει και μετά έρχεται ως προστάτης εκτοπίζοντας ολόκληρους πληθυσμούς», σημειώνει μέλος της κοινότητας. Πέρα από τους οικονομικούς λόγους, ο βασικότερος, όπως εκτιμούν, είναι ότι η κοινότητα αποτελεί ένα «αντιπαράδειγμα μέσα σε αυτό τον κόσμο της βαρβαρότητας και της λεηλασίας». Στα μέσα Ιουνίου του 2025 ωστόσο, οι κρατικές παρεμβάσεις συνεχίστηκαν με άλλη μορφή καθώς υπεγράφη προγραμματική σύμβαση ανάμεσα στην Περιφέρεια Αττικής, το υπουργείο Πολιτισμού και τη ΔΥΠΑ, που αφορά τα τέσσερα πρώτα κτιριακά συγκροτήματα.
Στο πλαίσιο αυτής, προβλέπεται η «ανάπλασή» τους με σκοπό τη δημιουργία κοινωνικών κατοικιών και ξενώνα για συνοδούς ασθενών του Νοσοκομείου «Αγίου Σάββα». Όπως σημειώνουν μέλη της Κοινότητας, στη σύμβαση η Περιφέρεια αναγνωρίζει τα τέσσερα συγκροτήματα ως ιδιοκτησία της ενώ κάνει λόγο μόνο για «κινητά αντικείμενα» χωρίς να αναφέρεται στους κατοίκους. Παράλληλα επισημαίνουν ότι οι ξενώνες για τους συνοδούς ασθενών που ήδη λειτουργούν στο πλαίσιο της Κοινότητας αφορούν και τους ίδιους τους ασθενείς, κάτι για το οποίο δεν γίνεται αναφορά στην σύμβαση. Επιπλέον η
ίδια η αρχιτεκτονική μελέτη που πλαισιώνει τη σύμβαση είναι προβληματική, όπως τονίζουν, καθώς είναι ενάντια σε αυτά που έχει υπογράψει η Ελλάδα ως κράτος μέλος με την ευρωπαϊκή ένωση, για τα ιστορικά μνημεία, καθώς επίσης και για τα ανθρώπινα δικαιώματα.
«Καταπατά τουλάχιστον 12 ανθρώπινα δικαιώματα», σημειώνουν στο Πριν και προσθέτουν: «Αυτό που προκύπτει μέσα από αυτή την κίνηση της Περιφέρειας είναι ότι πρόκειται για μία εκκένωση. Εμείς εκτιμούμε ότι είναι μια κεντρική πολιτική απόφαση».
Παράλληλα, ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει η ανάμειξη του υπουργείου Πολιτισμού αλλά και της ΔΥΠΑ. «Το υπουργείο Πολιτισμού υπογράφει μια τέτοια σύμβαση αγνοώντας εντελώς την ιστορική μνήμη και την ανθρώπινη ζωή. Ακόμη, η εμπλοκή της ΔΥΠΑ είναι προσχηματική καθώς, προτάσσοντας την κοινωνική συναίνεση, εκτοπίζουν ταυτόχρονα ανθρώπους οι οποίοι χωρίς την κοινότητα, τη φροντίδα και τη μεριμνά της δεν θα μπορούν να σταθούν. Για εμάς είναι μια κεντρική πολιτική απόφαση. Θέλουν να τελειώσουν με τα προσφυγικά έτσι όπως είναι μέχρι στιγμής. Εκτός όμως απ’ αυτό, πρόκειται και για μία επίθεση στην ιστορική μνήμη αν αναλογιστεί κανείς τι έχει συμβεί μέσα σε αυτό το έδαφος», υπογραμμίζουν τα μέλη της Κοινότητας επισημαίνοντας ότι Περιφέρεια, Δήμος Αθηναίων και συνολικά το κράτος τηρούν σιγή ιχθύος και συμπληρώνουν ότι όλες οι παρατάξεις της Περιφέρειας έχουν εγκρίνει τη σύμβαση.
Επιπλέον επισημαίνουν: «Ο Αρίστος αυτή τη στιγμή έχει μπει μπροστά για να υπερασπιστεί τις αξίες αυτής της κοινότητας, τους 400 και πλέον ανθρώπους. Για να υπερασπιστεί την ίδια τη ζωή». Τέλος, τονίζουν ότι για το επόμενο διάστημα έχουν προγραμματιστεί πολλές δράσεις, όπως πορεία γειτονιάς στις 18 Απριλίου, παρέμβαση στο δημοτικό συμβούλιο του Δήμου Αθηναίων και συγκέντρωση στις 20/4 στις 2.30 μ.μ., αλλά και εκδήλωση στην Τεχνόπολη στις 21/4 με θέμα τα Προσφυγικά. «Όλοι εμείς μπορούμε να απαντήσουμε και να αντισταθούμε σε όλο το αυτό που συμβαίνει. Οφείλουμε να υπερασπιστούμε τις ζωές μας›, καταλήγουν.
Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Πριν στο φύλλο 10-12 Απριλίου 2026
