Κατερίνα Μάτσα, ψυχίατρος, πρώην επιστημονική υπεύθυνη της Μονάδας Απεξάρτησης 18 ΑΝΩ
Αφιέρωμα: Ψυχική υγεία στον καπιταλισμό
▸Μετατροπή των πιο ευάλωτων ατόμων σε αντικείμενα χειραγώγησης
Η κυβερνητική πολιτική της διάλυσης των «στεγνών» προγραμμάτων απεξάρτησης, που υλοποιείται με την εφαρμογή του νόμου Βαρτζόπουλου (5129/24), συνεχίζει να καταστρέφει μεγάλες κοινωνικές κατακτήσεις στο χώρο της ψυχικής υγείας και των εξαρτήσεων.
Η ομογενοποίηση όλων των θεραπευτικών προγραμμάτων, δημόσιων και ιδιωτικών, και η υποχρεωτική ένταξή τους στον υπερσυγκεντρωτικό, γραφειοκρατικό οργανισμό ΕΟΠΑΕ, ιδιωτικού δικαίου, με 2.200 εργαζόμενους, στην πλειοψηφία τους με μπλοκάκι, έχει σαν αποτέλεσμα την υπονόμευση κάθε θεραπευτικής διαδικασίας. Όταν η διοίκηση αυτού του οργανισμού αντιμετωπίζει τους εργαζόμενους ως ομήρους της, έρμαια των αυθαίρετων και εκδικητικών αποφάσεων της για μετακινήσεις και αποσπάσεις από τη μία δομή στην άλλη, δημιουργείται ένα κλίμα τρομοκρατίας, που ακυρώνει τους θεραπευτές και αντιστρατεύεται την ίδια την ουσία της απεξάρτησης, ως πράξη χειραφέτησης.
Η ομογενοποίηση των προγραμμάτων καταργεί στην πράξη την αρχή του θεραπευτικού πλουραλισμού, την λειτουργία δηλαδή πολλών τύπων θεραπευτικών προγραμμάτων και μαζί το δικαίωμα του εξαρτημένου ατόμου να επιλέγει το πρόγραμμα που του ταιριάζει. Η πλοήγηση έρχεται να πάρει τη θέση της θεραπευτικής σχέσης. Ένας αλγόριθμος έρχεται να πάρει τη θέση μιας ανθρώπινης σχέσης ζωής, μιας σχέσης κατανόησης, σεβασμού, εμπιστοσύνης και αγάπης, καθοριστική για τη σταθεροποίηση της απόφασης του εξαρτημένου ατόμου να κάνει τη ρήξη του με τις ουσίες και τον κόσμο τους.
Η κατάργηση ή συγχώνευση δομών και υπηρεσιών του οργανισμού, όπως προβλέπεται από τον νόμο, η δυσλειτουργία λόγω υποστελέχωσης και τα λειτουργικά προβλήματα στερούν από τα εξαρτημένα άτομα και τις οικογένειές τους τη δυνατότητα να βρουν θέση σε ένα πρόγραμμα (για τον τζόγο, το διαδίκτυο κ.α.) ή να βρουν άμεσα υπηρεσίες συμβουλευτικής για τις οικογένειες που βουλιάζουν στην απελπισία…
Παράλληλα, ξεκινά και η διάλυση του έργου της πρόληψης των εξαρτήσεων. Η αρχή έγινε από την Πάτρα, όπως ανακοίνωσε η κίνηση «Πρόταση» της Πάτρας που συντονίζει, μαζί με το Κέντρο Πρόληψης, όλο το έργο της πρόληψης των εξαρτήσεων στο νομό Αχαϊας, ένα έργο που γίνεται επί δεκαετίες και έχει αποκτήσει ρίζες στην τοπική κοινωνία. Σε μία επιστολή του, ο πρόεδρος του ΕΟΠΑΕ απευθύνεται με απαράδεκτο τρόπο στο ΔΣ της «Πρότασης», απαιτώντας την άμεση υλοποίηση ενός νέου προγράμματος πρόληψης (Champs) από την Αμερική, στη θέση όσων γίνονται μέχρι τώρα με μεγάλη επιτυχία, όπως αναγνωρίζει ακόμα και η Ευρωπαϊκή Ένωση στις εκθέσεις της. Επιπλέον, στο αγωνιώδες ερώτημα στον πρόεδρο του ΕΟΠΑΕ για το αν υπάρχει κάποια εγγύηση για τη συνέχιση του έργου των 75 Κέντρων Πρόληψης σε όλη τη χώρα δεν δίνεται καμιά απολύτως απάντηση. Εξάλλου, ο ίδιος ο πρώην υφυπουργός υγείας και ελεγχόμενος για το σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ Δημήτρης Βαρτζόπουλος είχε δηλώσει ότι τα Κέντρα Πρόληψης θα λειτουργήσουν μέχρι το 2027!!
Αυτή η σαρωτική καταστροφή δεν υπαγορεύεται μόνο από την ανάγκη συρρίκνωσης των δημόσιων δαπανών για την ψυχική υγεία και την απεξάρτηση που απαιτεί η πολιτική των ιδιωτικοποιήσεων και της χωρίς όρια αυθαιρεσίας και κερδοσκοπίας των κρατούντων. Δεν υπηρετεί μόνο τα συμφέροντα των πολυεθνικών του φαρμάκου και των επιχειρηματικών κύκλων που κερδοσκοπούν πάνω στον ψυχικό πόνο. Επιβάλλεται σε μία περίοδο, όπου ο νεοφιλελευθερισμός, ως διεθνής πολιτικοοικονομική στρατηγική λύσης της κρίσης του καπιταλισμού, έχει πλέον οριστικά και φανερά αποτύχει. Σε αυτή τη «μετανεοφιλελευθερη» περίοδο η πολιτική που επιβάλλεται παγκόσμια, αρχίζοντας από την Αμερική του Τραμπ, είναι η καταστροφή του ίδιου του πολιτισμού στο όνομα της τεχνοκρατίας των μεγιστάνων της Σίλικον Βάλεϊ. Εντάσσεται βασικά στη στρατηγική του φόβου και της καταστολής, που δεν έρχεται μόνο να επιβάλει τον απόλυτο κοινωνικό έλεγχο, αλλά στοχεύει στο να καταστρέψει ό.τι ζωντανό υπάρχει στην κοινωνία. Καλλιεργεί την πιο ακραία αποξένωση, τη μετατροπή των πιο ευάλωτων ατόμων σε αντικείμενα χειραραγώγησης που εξοστρακίζονται στο κοινωνικό περιθώριο και αντιμετωπίζονται ως «περιττοί πληθυσμοί», που προορίζονται, με βάση τη ναζιστική λογική, προς εξόντωση.
Η επίθεση της κυβέρνησης Μητσοτάκη στις θεραπευτικές κοινότητες (ΚΕΘΕΑ, 18ΑΝΩ, ΑΡΓΩ κλπ ) πυροδοτείται από τον φόβο της καπιταλιστικής εξουσίας για τη δύναμη της κοινότητας, μιας κοινότητας ελευθερίας, όπου διαμορφώνονται όροι χειραφέτησης, στη βάση της συλλογικότητας και της κοινωνικής αλληλεγγύης. Μέσα στην κοινότητα οικοδομείται η καινούργια ταυτότητα του εξαρτημένου ατόμου, μακρυά από ουσίες και φυγές κάθε τύπου. Σε αυτό το πλαίσιο μαθαίνουν τα απεξαρτημένα άτομα να λειτουργούν ως κοινωνικά υποκείμενα, ικανά να αγωνίζονται και να διεκδικούν μέσα στο κοινωνικό γίγνεσθαι, ανοικτά στη ζωή και τον πολιτισμό… Αυτό ακριβώς φοβούνται οι κρατούντες και η καπιταλιστική εξουσία, που επιδιώκει να δημιουργήσει «λειτουργικούς χρήστες», που περιφέρονται, συντηρώντας την εξάρτησή τους.
Οι θεραπευτικές κοινότητες που βάλλονται, τα απεξαρτημένα άτομα, οι οικογένειες, οι δομές κοινωνικής αλληλεγγύης, τα κοινωνικά ιατρεία και όλες οι μορφές αυτοοργάνωσης οργανώνουν τις αντιστάσεις τους ενάντια στην κυβέρνηση και τη θανατοπολιτική της, ενάντια στο καπιταλιστικό σύστημα που συντηρεί και αναπαράγει την εξάρτηση και τη δυστυχία. Αυτός ο αγώνας για ένα καλύτερο κόσμο, χωρίς ρατσισμούς και χωρίς «περιττούς πληθυσμούς» είναι βασικά ένας αγώνας για να διασωθεί το ανθρώπινο μέσα στον άνθρωπο. Και μας αφορά όλους…
Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Πριν στο φύλλο 30-31 Μαΐου 2026
