Παναγιώτης Ξοπλίδης
Επί 250 χρόνια, η ίδια ιστορία, με διάφορα πρόσωπα
Η επίσημη αφήγηση παρουσιάζει την αμερικανική ιστορία ως μια αδιάκοπη πορεία ελευθερίας, δημοκρατίας και ατομικών δικαιωμάτων. Πίσω, όμως, από το λεγόμενο «αμερικανικό όνειρο» κρύβεται η ιστορία ενός κράτους που οικοδομήθηκε πάνω στη δουλεία, την εξόντωση των ιθαγενών πληθυσμών, την εκμετάλλευση της εργασίας και τη συστηματική καταστολή κάθε ριζοσπαστικής αμφισβήτησης. Από την ίδρυση τους δε έως και σήμερα, οι ΗΠΑ δεν υπήρξαν μόνο η ισχυρότερη καπιταλιστική δύναμη του κόσμου, αλλά και το σημαντικότερο διεθνές κέντρο αντικομμουνισμού.
Ενώ οι ιδρυτές της αμερικανικής προστασίας διακήρυσσαν πως «όλοι οι άνθρωποι γεννιούνται ίσοι», εκατοντάδες χιλιάδες Αφρικανοί παρέμεναν σκλάβοι. Το νέο κράτος κατοχύρωσε την ιδιοκτησία και την πολιτική κυριαρχία μιας λευκής ελίτ γαιοκτημόνων και εμπόρων. Η επέκταση προς τη Δύση συνοδεύτηκε από πολέμους, εκτοπίσεις και σφαγές των ιθαγενών λαών. Η δημοκρατία αφορούσε πρωτίστως τους λευκούς άνδρες ιδιοκτήτες, ενώ οι υπόλοιποι αποκλείονταν από τα πολιτικά δικαιώματα.
Με την ανάπτυξη του βιομηχανικού καπιταλισμού τον 19ο αιώνα, οι ταξικές συγκρούσεις οξύνθηκαν. Οι μεγάλες απεργίες αντιμετωπίστηκαν ως εσωτερικός εχθρός. Το κράτος, η αστυνομία και ο στρατός επιστρατεύθηκαν επανειλημμένα για τη διάλυση εργατικών κινητοποιήσεων. Από τη σφαγή του Σικάγο το 1886 μέχρι τις αιματηρές συγκρούσεις στα ανθρακωρυχεία του Κολοράντο και της Δυτικής Βιρτζίνια, η αμερικανική άρχουσα τάξη έδειξε ότι τα όρια της δημοκρατίας σταματούν εκεί όπου αμφισβητείται η εξουσία του κεφαλαίου.
Ιδιαίτερα μετά τη Ρωσική Επανάσταση του 1917, ο αντικομμουνισμός αναδείχθηκε σε θεμελιώδες στοιχείο του αμερικανικού κράτους. Η πρώτη «Κόκκινη Υστερία» (Red Scare), της περιόδου 1917-1920, οδήγησε σε χιλιάδες συλλήψεις, απελάσεις μεταναστών και διώξεις συνδικαλιστών και σοσιαλιστών. Οι περίφημες «Eπιδρομές Πάλμερ», η οργανωμένη καμπάνια του Γενικού Εισαγγελέα Μίτσελ Πάλμερ ενάντια σε κομμουνιστές και αναρχικούς, αποτέλεσαν ένα πρώιμο εργαστήρι πολιτικής καταστολής. Στόχος, μεταξύ άλλων, ήταν οι Βιομηχανικοί Εργάτες του Κόσμου (IWW/Wobblies), μια ριζοσπαστική συνδικαλιστική ένωση που είχε πρωταγωνιστικό ρόλο στο κύμα μεγάλων απεργιών και αγώνων της περιόδου. Εμβληματική ήταν η καταδίκη και εκτέλεση των αναρχικών Σάκο και Βαντσέτι το 1927, μια υπόθεση που σήμερα παρουσιάζεται ως «δικαστική πλάνη», αλλά στάθηκε η αρχή πολλών ακόμα παρόμοιων υποθέσεων μέχρι και σήμερα, όπου αγωνιστές καταδικάζονται χωρίς στοιχεία, εκτελούνται ή παραμένουν σε φυλακές για δεκαετίες. Η απλή συμμετοχή σε αριστερές οργανώσεις μπορούσε να οδηγήσει σε φυλάκιση, απώλεια εργασίας ή απέλαση.
Η πραγματική ιστορία της αμερικανικής δημοκρατίας είναι άρρηκτα δεμένη με την κρατική τρομοκρατία, τον ρατσισμό και τον αντικομμουνισμό
Η κορύφωση αυτής της παράδοσης ήρθε μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Η ανάδειξη της Σοβιετικής Ένωσης ως παγκόσμιας δύναμης και σημείου αναφοράς και η ανάπτυξη των κομμουνιστικών κινημάτων σε όλο τον κόσμο προκάλεσαν πανικό στην αμερικανική ελίτ. Ο Ψυχρός Πόλεμος δεν υπήρξε μόνο γεωπολιτική αντιπαράθεση, αλλά και εσωτερική εκστρατεία πειθάρχησης της κοινωνίας. Ο μακαρθισμός της δεκαετίας του 1950, που πήρε το όνομά του από τον γερουσιαστή Τζόζεφ Μακάρθι, δεν ήταν μια «παρέκκλιση» από τη δημοκρατική κανονικότητα. Ήταν η θεσμοποίηση μιας μακράς αντικομμουνιστικής παράδοσης. Χιλιάδες εργαζόμενοι, καλλιτέχνες, ακαδημαϊκοί και δημόσιοι υπάλληλοι ανακρίθηκαν, απολύθηκαν ή αποκλείστηκαν επαγγελματικά. Το Χόλιγουντ δημιούργησε μαύρες λίστες, ενώ η παραμικρή υποψία σχέσης με την Αριστερά μπορούσε να καταστρέψει μια ζωή. Το μήνυμα ήταν σαφές: η αμφισβήτηση του καπιταλισμού δεν θα αντιμετωπιζόταν ως πολιτική άποψη αλλά ως απειλή για το έθνος.
Παράλληλα, η καταστολή στράφηκε και ενάντια στους φυλετικούς αγώνες. Ακόμη και μετά την κατάργηση της δουλείας, οι νόμοι των φυλετικών διακρίσεων, τα λιντσαρίσματα και η συστηματική περιθωριοποίηση των Αφροαμερικανών διατήρησαν ένα καθεστώς κοινωνικής καταπίεσης. Όταν το κίνημα για τα πολιτικά δικαιώματα άρχισε να αμφισβητεί αυτή την πραγματικότητα, το κράτος αντέδρασε με παρακολουθήσεις, διώξεις και βία. Το FBI του Τζον Έντγκαρ Χούβερ αντιμετώπισε τόσο τον Μάρτιν Λούθερ Κινγκ όσο και τις πιο ριζοσπαστικές οργανώσεις, όπως των Μαύρων Πανθήρων, ως «εσωτερικούς εχθρούς». Μέσω του προγράμματος COINTELPRO, από το 1956 ως το 1971 οργανώθηκαν εκτεταμένες επιχειρήσεις διείσδυσης, προβοκάτσιας και διάλυσης κινημάτων, πέρα από κάθε επίφαση «δικαίου». Ακόμα και δολοφονίες, όπως του ηγέτη των Πανθήρων, Φρεντ Χάμπτον, από την αστυνομία του Σικάγο το 1969, ήταν «αποδεκτές» στο πλαίσιο αυτού του προγράμματος. Με παρόμοιους τρόπους αντιμετωπίστηκε και το τεράστιο κίνημα ενάντια στον πόλεμο του Βιετνάμ. Ένα νέο κύμα αντικομμουνισμού, έγινε εφαλτήριο για να κατασταλούν οι αντιπολεμικές διαδηλώσεις, ακόμα και με σφαγές, όπως αυτή στο Πανεπιστήμιο Κεντ στο Οχάιο το 1970.
Η ίδια λογική συνεχίστηκε και τις επόμενες δεκαετίες. Οι μαζικές φυλακίσεις, η «εκστρατεία κατά των ναρκωτικών», η στρατιωτικοποίηση της αστυνομίας και η επέκταση των μηχανισμών επιτήρησης έπληξαν τις φτωχές και φυλετικά καταπιεσμένες κοινότητες. Την ίδια στιγμή, τα συνδικάτα αποδυναμώθηκαν, οι απεργίες χτυπήθηκαν και η νεοφιλελεύθερη αναδιάρθρωση μετέφερε τεράστιο πλούτο προς τις ανώτερες τάξεις.
Μετά την 11η Σεπτεμβρίου, η «αντιτρομοκρατική» εκστρατεία δημιούργησε νέες μορφές κρατικής αυθαιρεσίας. Ο Πατριωτικός Νόμος (Patriot Act), οι μαζικές παρακολουθήσεις και η διεύρυνση των εξουσιών των υπηρεσιών ασφαλείας επιβεβαίωσαν ότι το αμερικανικό κράτος εξακολουθεί να θεωρεί τα δημοκρατικά δικαιώματα αναλώσιμα.
Η πραγματική ιστορία της αμερικανικής δημοκρατίας δεν μπορεί να αποκοπεί από την ιστορία της ταξικής κυριαρχίας, του ρατσισμού και του αντικομμουνισμού. Οι εργατικοί αγώνες, οι εξεγέρσεις των καταπιεσμένων και τα κινήματα κοινωνικής χειραφέτησης δεν θα «γιορταστούν» στις τελετές για τα 250 χρόνια της «Αμερικανικής Δημοκρατίας». Αντίθετα, η πρόσφατη κήρυξη της Εβδομάδας Αντικομμουνισμού με προεδρικό διάταγμα του Τραμπ, ήρθε για να υπενθυμίσει ότι στα 250 χρόνια των ΗΠΑ, κάθε κοινωνικό δικαίωμα, κάθε κατάκτηση των εργαζομένων, κάθε βήμα προς τη φυλετική ισότητα κερδήθηκε μέσα από σκληρούς αγώνες απέναντι σε ένα σύστημα που, πίσω από τη ρητορική της ελευθερίας, δεν δίστασε να επιστρατεύσει την καταστολή, τον αντικομμουνισμό και τη βία για να διατηρήσει την εξουσία του.
Μια νέα περίοδος μακαρθισμού, με αιχμή την αλληλεγγύη στον παλαιστινιακό λαό, βρίσκεται σήμερα σε εξέλιξη. Η σύγχρονη αντι-κομμουνιστική υστερία έχει κυρίως προληπτικό ρόλο, αφορά την απειλή πραγματικής επανεμφάνισης μέσα στη μητρόπολη του καπιταλισμού, μιας νέας ριζοσπαστικοποίησης που δεν θα μείνει στα όρια της αστικής πολιτικής, αλλά θα απειλήσει με ανατροπή.
Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Πριν στο φύλλο 27-28 Ιουνίου 2026
