▸ Του Κάρελ Κόσικ Εκδόσεις Εργατική Πάλη
Ο Κάρελ Κόσικ (1926-2003) είναι ένας ασυμβίβαστος Τσέχος κομμουνιστής φιλόσοφος, ο οποίος δεν έσκυψε το κεφάλι ούτε στο καθεστώς του «υπαρκτού σοσιαλισμού» –απεναντίας αντιμετώπισε και διώξεις– ούτε στη δικτατορία των αγορών μετά το 1989. Το βιβλίο του Η διαλεκτική του συγκεκριμένου εκδόθηκε το 1962. Εκεί συνδιαλέγεται, χωρίς να τα υιοθετεί, με τα σύγχρονα αστικά φιλοσοφικά ρεύματα σε διάφορα πεδία.
Σύμφωνα με το βιβλίο, γνώση δεν είναι η αντανάκλαση του «ψευδοσυγκεκριμένου» της σφαίρας των φαινομένων αλλά η συγκρότηση του πραγματικού συγκεκριμένου, όταν οι άνθρωποι «αφήνουν τα ίδια τα πράγματα να μιλήσουν» διαμέσου της ανθρώπινης πρακτικής δραστηριότητας. Η ουσία των πραγμάτων δεν κρύβεται πίσω από τα φαινόμενα αλλά είναι η ίδια η κίνηση των πραγμάτων.
Ο «λόγος», το νόημα της ιστορίας, δεν είναι κάτι υπερβατικό, πάνω ή πίσω από την ανθρώπινη δράση. Ο Κόσικ απορρίπτει την ύπαρξη κάποιου υπερβατικού σχεδίου ή «λόγου» που εγγυώνται τον θρίαμβο του καλού. Οι υπερβατικές φιλοσοφίες της ιστορίας αναζητούν το νόημά της σε λάθος μέρος, έξω από την ιστορία, ενώ αυτό βρίσκεται στην ανθρώπινη συνειδητή δράση που έχει συνέχεια και προϋποθέσεις. Η ιστορία δεν είναι εκ των προτέρων ορθολογική αλλά γίνεται ορθολογική. Η ελευθερία δεν είναι η γνώση της αναγκαιότητας αλλά η ίδια «η ιστορική δραστηριότητα που διαπλάθει τις αντίστοιχες μορφές της συνολικής ζωής, δηλαδή του κοινωνικού χώρου».
Μπάμπης Συριόπουλος
