Μάκης Γεωργιάδης
Εβδομήντα χρόνια συμπληρώθηκαν στις 26 Ιουλίου από την ημέρα της εθνικοποίησης της διώρυγας του Σουέζ από τον Αιγύπτιο πρόεδρο Γκαμάλ Αμπντέλ Νάσερ. Το γεγονός αυτό σηματοδότησε την περιβόητη «κρίση του Σουέζ», η οποία παρά το αρνητικό της αποτέλεσμα σε στρατιωτικό επίπεδο για την Αίγυπτο, εντούτοις αποτέλεσε το οριστικό Βατερλό σε πολιτικό επίπεδο για τις πάλαι ποτέ αποικιοκρατικές δυνάμεις της Μεγάλης Βρετανίας και της Γαλλίας και οδήγησε το Ισραήλ σε διεθνή απομόνωση. Ένας νέος κόσμος με πρωτόγνωρες ισορροπίες διαμορφωνόταν, πρωταγωνιστές θα ήταν πλέον οι ΗΠΑ και η Σοβιετική Ένωση.
Χρονολόγιο
1869, 17 Νοεμβρίου – ξεκινά η λειτουργία της διώρυγας του Σουέζ, έργο με γαλλικά και αιγυπτιακά κεφάλαια.
1882, 13 Σεπτεμβρίου – η Βρετανία μετατρέπει την Αίγυπτο σε αποικία.
1888, 29 Οκτωβρίου – σύμβαση της Κωνσταντινούπολης, διώρυγα ουδέτερη ζώνη, ελεύθερη για τη ναυσιπλοΐα.
1922, 28 Φεβρουαρίου – ανεξάρτητη η Αίγυπτος, αλλά προτεκτοράτο των Βρετανών.
1952, 23 Ιουλίου – Κίνημα Ελεύθερων Αξιωματικών, ανατροπή του βασιλιά Φαρούκ.
1956, 26 Ιουλίου – ο Νάσερ, πρόεδρος από τον Ιούνιο, ανακοινώνει την εθνικοποίηση της διώρυγας.
Αργά το απόγευμα της 26ης Ιουλίου του 1956 ο Γκαμάλ Αμπντέλ Νάσερ μιλούσε στον Αιγυπτιακό λαό από την Αλεξάνδρεια. Μπροστά σε ένα πλήθος που ξεπερνούσε τις 50.000 ανθρώπους, ο Αιγύπτιος πρόεδρος ανακοίνωνε εν μέσω εκδηλώσεων ενθουσιασμού την εθνικοποίηση της διώρυγας του Σουέζ, την οποία ως εκείνη την ημέρα διαχειριζόταν μια διεθνής κοινοπραξία με βασικούς μέτοχους τη Γαλλία και τη Βρετανία (44%). Ο Νάσερ ανακοίνωσε την αποζημίωση των μετόχων με αντίτιμο την τιμή της μετοχής, όπως είχε καταγραφεί στο κλείσιμο του χρηματιστηρίου του Παρισιού. Μόλις δε ανέφερε το όνομα του κατασκευαστή της διώρυγας, Φεντερίκ ντε Λεζέζ, πέρναγε το κωδικοποιημένο μήνυμα και οι ένοπλές δυνάμεις της χώρας καταλάμβαναν όλη την περιοχή. Παράλληλα προχωρούσαν στον αποκλεισμό των στενών του Τιράν αποκόπτοντας το Ισραήλ από την έξοδό του στην Ερυθρά θάλασσα.
Το γεγονός αυτό προκάλεσε άμεσα την μήνι τόσο του Λονδίνου όσο και του Παρισιού, ενώ το Ισραήλ άρπαξε αμέσως την ευκαιρία να προετοιμάσει έναν νέο πόλεμο μετά από εκείνον του 1948. Έτσι, η εθνικοποίηση της διώρυγας, θα αποτελούσε την θρυαλλίδα για το ξέσπασμα της λεγόμενης «κρίσης του Σουέζ», η οποία ξεκίνησε στο πεδίο στις 29 Οκτωβρίου 1956 με την ισραηλινή επιχείρηση Καντές για την κατάληψη της χερσονήσου του Σινά και της Λωρίδας της Γάζας. Βεβαίως το Ισραήλ δεν κινήθηκε μόνο του καθώς υπήρχαν παρασκηνιακές διαβουλεύσεις και μυστική διπλωματία με τη Γαλλία και τη Βρετανία ήδη από την άνοιξη του 1956 για την ανάπτυξη στρατιωτικής δράσης. Αρκετά πριν δηλαδή ανακοινώσει την εθνικοποίηση ο Νάσερ. Και αυτό καθώς ήταν φανερό πως ειδικά οι Βρετανοί αισθάνονταν διαρκώς την ανάγκη του απόλυτου προσεταιρισμού των εμπορικών διόδων και των κρίσιμων γεωστρατηγικών σημείων και υποδομών την ώρα που η οικονομική τους αδυναμία οξυνόταν και η αυτοκρατορία του στέμματος αποσυνθέτονταν ραγδαία. Παρομοίως και η Γαλλία, η οποία έχανε επιρροή και εδάφη, τόσο στην Ασία όσο και στην γειτονιά της καθώς ήδη είχαν ανεξαρτητοποιηθεί η Τυνησία και το Μαρόκο και στην Αλγερία είχε ξεσπάσει ο αντιαποικιοκρατικός επαναστατικός αγώνας. Μέχρι τις 5 Νοεμβρίου, Άγγλοι και Γάλλοι σε ρόλο «ειρηνοποιών» είχαν βομβαρδίσει στόχους, είχαν καταλάβει και καταστρέψει σχεδόν ολοκληρωτικά το Πορτ Σάιντ και προέλαυναν προς το Κάιρο. Στον ΟΗΕ, ΗΠΑ και ΕΣΣΔ προσπαθούσαν να σβήσουν την φωτιά.
Οι δύο άλλοτε κραταιές αυτοκρατορίες, έβλεπαν στο πρόσωπο του Νάσερ το «απόλυτο κακό» καθώς οι Βρετανοί θεωρούσαν ότι σκοπός του ήταν να εξαλείψει κάθε επιρροή του στέμματος και να ηγηθεί ενός ριζοσπαστικού αραβικού εθνικισμού στη Μέση Ανατολή. Από την άλλη πλευρά οι Γάλλοι τον κατηγορούσαν ευθέως για τη στήριξη που έδινε με χρήματα και οπλισμό στο απελευθερωτικό κίνημα της Αλγερίας. Από κοντά και το Ισραήλ, το οποίο εξ αρχής θεωρούσε την Αίγυπτο απειλή για τα ζωτικά του συμφέροντα.
Ωστόσο, στο πλαίσιο του εξελισσόμενου «ψυχρού πολέμου», οι ισορροπίες στο δυτικό στρατόπεδο έχουν αλλάξει και τον πρώτο και τελευταίο λόγο έχουν οι ΗΠΑ. Από αυτήν την άποψη, ΗΠΑ και ΕΣΣΔ έριζαν για την αύξηση της επιρροής και την πρόσδεση σε έκαστο άρμα, των αναδυόμενων χωρών της περιφέρειας ή όπως ονομαζόταν τότε, του «τρίτου κόσμου». Η Αίγυπτος ήταν ένας κρίσιμος κρίκος στον ευαίσθητο και πολύπαθο χώρο της Μέσης Ανατολής ο οποίος αναδεικνυόταν ως η βασική ενεργειακή πηγή για τον δυτικό κόσμο.
Οι δύο άλλοτε κραταιές αυτοκρατορίες έβλεπαν στο πρόσωπο του Νάσερ το «απόλυτο κακό»
Ο Νάσερ διαβλέποντας τον κρίσιμο ρόλο της Αιγύπτου και κατ’ επέκταση της διώρυγας του Σουέζ, κρατούσε τις διπλωματικές ισορροπίες και με τον τρόπο του προσπαθούσε να επωφεληθεί για τη χώρα του από την σύγκρουση των δύο υπερδυνάμεων. Έτσι διατηρούσε καλές σχέσεις με τη Μόσχα, ήδη από το 1955 άρχισε να αγοράζει σημαντικές ποσότητες όπλων και τεχνολογικού εξοπλισμού από την ΕΣΣΔ, την Τσεχία και κατόπιν και από άλλες χώρες του Συμφώνου της Βαρσοβίας. Αυτό δεν τον εμπόδιζε να διαπραγματεύεται ταυτόχρονα με τις ΗΠΑ, τόσο για οικονομική βοήθεια όσο και στρατιωτική υποστήριξη, ενώ αποσκοπούσε και στη χρηματοδότηση και τεχνική επίβλεψη του μεγάλου υδροηλεκτρικού φράγματος του Ασουάν. Ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντουάιτ Αϊζενχάουερ, αντιλαμβανόταν τον ηγετικό ρόλο του Νάσερ στον αραβικό κόσμο και διέβλεπε τον κίνδυνο εδραίωσης της Σοβιετικής Ένωσης στην περιοχή, εάν οι ΗΠΑ τάσσονταν αναφανδόν υπέρ του Ισραήλ. Το μεγάλο αγκάθι για τις ΗΠΑ η απασχόληση σημαντικών στρατιωτικών δυνάμεων στην Ευρώπη και στη ΝΑ Ασία, με αποτέλεσμα να μην αντέχουν τρίτο μέτωπο. Για τον λόγο αυτό προσπαθούσαν να αποτρέψουν την κλιμάκωση και την πολεμική σύρραξη, αποφεύγοντας τον εξοπλισμό του Ισραήλ με σύγχρονα όπλα, κάτι που θα οδηγούσε σε κούρσα εξοπλισμών στην περιοχή και νομοτελειακά σε πόλεμο. Έτσι εξηγείται σε ένα βαθμό η στάση των ΗΠΑ στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ και στην έκδοση του ψηφίσματος 991 το οποίο προέβλεπε την απόσυρση των Ισραηλινών δυνάμεων σταδιακά από την χερσόνησο του Σινά και τη δημιουργία της πρώτης ειρηνευτικής δύναμης των κυανοκράνων του ΟΗΕ που θα επέβλεπαν την εφαρμογή του ψηφίσματος.
Η καταδίκη του Ισραήλ ως επιτιθέμενης δύναμης και ως εισβολέα κατά την κρίση του Σουέζ, ακόμη και από τις ΗΠΑ, αποτέλεσε το κύκνειο άσμα και το πολιτικό Βατερλό της βρετανικής και της γαλλικής αποικιοκρατίας και έστειλε προς συνταξιοδότηση τον βρετανό πρωθυπουργό Άντονι Ίντεν. Παρά το γεγονός ότι είχαν επικρατήσει στρατιωτικά, η πολιτική και διπλωματική τους ήττα ήταν τεράστια και το ίδιο το Ισραήλ αν και δρούσε μονομερώς από ένα σημείο και έπειτα, αναγκάστηκε τον Μάρτιο του 1957, να αρχίσει να αποσύρεται από το Σινά.
Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Πριν στο φύλλο 25-26 Ιουλίου 2026
