Κατερίνα Φραγκουλοπούλου
Το μυθιστόρημα Θα κάψω το Παρίσι του Μπρούνο Γιασένσκι (Bruno Jasienski, εκδόσεις Έρμα) είναι γραμμένο σχεδόν 100 χρόνια πριν. Κι όμως συνομιλεί με την εποχή μας, της πολύπλευρης κρίσης του καπιταλισμού και των εξεγέρσεων.
Ο Μπρούνο Γιασένσκι γεννήθηκε στην Πολωνία το 1901. Στη διάρκεια του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου μετακόμισε με την οικογένεια του στη Ρωσία, όπου ήρθε για πρώτη φορά σε επαφή τόσο με τις επαναστατικές ιδέες όσο και με τα καλλιτεχνικά κινήματα της ρώσικης πρωτοπορίας και του φουτουρισμού. Μετά το τέλος του πολέμου επέστρεψε στην Πολωνία, όπου και σπούδασε. Εξαιτίας πολιτικών διώξεων μετακόμισε στη Γαλλία το 1925, όπου εντάχθηκε στο Γαλλικό Κομμουνιστικό Κόμμα και ξεκίνησε τη λογοτεχνική του καριέρα. Το 1928 έγραψε το μυθιστόρημα Θα κάψω το Παρίσι, που δημοσιεύτηκε σε συνέχειες στην L’ Humanite, μεταφράστηκε σε πολλές γλώσσες και του χάρισε μεγάλη φήμη. Η δημοσίευση του θα οδηγήσει στη σύλληψη και την απέλαση του από τη Γαλλία. Το 1929 έφτασε στο Λένινγκραντ, όπου τον υποδέχτηκαν θερμά, καθώς το μυθιστόρημά του είχε γνωρίσει τεράστια επιτυχία στη Σοβιετική Ένωση. Σταδιακά ενσωματώθηκε στο σοβιετικό καθεστώς και συμμετείχε ενεργά στην πολιτική και λογοτεχνική ζωή. Το 1937 συνελήφθη ως εχθρός της επανάστασης, καταδικάστηκε και εκτελέστηκε το 1938.
Το μυθιστόρημα Θα κάψω το Παρίσι εξελίσσεται στην αρχή του μεγάλου κραχ. Ένας εργάτης απολύεται, χάνει το σπίτι του και τη γυναίκα που αγαπά. Καταλήγει άστεγος, οργισμένος με το σύστημα που τον περιθωριοποίησε, να μισεί τους πάντες και αποφασίζει να εκδικηθεί απελευθερώνοντας τον ιό της πανούκλας στη δεξαμενή που τροφοδοτεί το Παρίσι με νερό, την παραμονή της επετείου της Γαλλικής Επανάστασης. Η πόλη μολύνεται, οι νεκροί πληθαίνουν, ο κοινωνικός ιστός καταρρέει και ένας απίστευτος αγώνας για επιβίωση ξεκινά. Το μίσος και η βία διαπερνούν τα πάντα. Το Παρίσι χωρίζεται σε τομείς. Το Καρτιέ Λατέν ανακηρύχθηκε σε αυτόνομη δημοκρατία των κίτρινων. Το Οτέλ ντε Βιλ αποτελεί την καρδιά του εβραϊκού τομέα. Η γέφυρα Πασί αποτελεί το αυτοσχέδιο σύνορο δύο βασιλείων, αυτού των Ρώσων εμιγκρέδων που υψώνουν τη σημαία της ρώσικης αυτοκρατορίας και αυτού των Γάλλων νοσταλγών της βασιλείας των Βουρβόνων. Οι Γάλλοι κομμουνιστές ιδρύουν τη σοβιετική δημοκρατία του Μπελβίλ. Η αστυνομία, χάνοντας τον ρόλο και την ταυτότητά της ιδρύει τη δικτατορία του Ιλ ντε λα Σιτέ και φυσικά στα πολυτελή ξενοδοχεία του Παρισιού εγκαθίσταται ο αγγλοαμερικάνικος καπιταλιστικός τομέας.
Ο υπόλοιπος κόσμος έχει «διαγράψει» το Παρίσι. Κανείς δεν πηγαίνει σε αυτό και κανείς δεν μπορεί να βγει από κει. Οι τομείς συμπεριφέρονται σαν μικρά κράτη, με σύνορα, στρατό, φρουρές που συνάπτουν σχέσεις με επισημότητα, χωρίς να αποκλείονται υπόγεια παζαρέματα. Σε κάθε τομέα αναδεικνύεται μια ηγετική προσωπικότητα που σκιαγραφείται καθαρότερα και μέσα από αυτήν διαφαίνονται τα ταξικά και πολιτικά χαρακτηριστικά αυτού που εκπροσωπεί. Στο τέλος, πεθαίνουν όλοι! Αυτοί που μένουν και κληρονομούν το Παρίσι είναι οι φυλακισμένοι, πολιτικοί και ποινικοί κρατούμενοι που ιδρύουν μία νέα Κομμούνα.
Η πόλη μολύνεται, οι νεκροί πληθαίνουν, ο κοινωνικός ιστός καταρρέει και ένας απίστευτος αγώνας για επιβίωση ξεκινά
Υφολογικά, το μυθιστόρημα Θα κάψω το Παρίσι δεν έχει ξεκάθαρη ταυτότητα. Ίσως γιατί ο Γιασένσκι το έγραψε την περίοδο που αποκήρυξε τον φουτουρισμό. Υπάρχουν ωστόσο φουτουριστικά στοιχεία, όπως οι μάζες των ανθρώπων και ο επιβλητικός τρόπος που παρουσιάζονται οι μηχανές. Διακρίνονται στοιχεία μοντερνιστικής γραφής. Η πλοκή δεν είναι συνεκτική και προσεκτικά διαρθρωμένη. Ο αναγνώστης ρίχνεται στη ροή των γεγονότων και σταδιακά εξοικειώνεται με τις αφηγηματικές καταστάσεις. Διακρίνεται και η μετέπειτα πορεία του Γιασένσκι στον σοσιαλιστικό ρεαλισμό. Τόσο με τη διατύπωση καθαρού, πολιτικού λόγου όσο και με την ανάλυση των ακραίων καταστάσεων που περιγράφει.
Η επαφή μας με ένα έργο τέχνης είναι βαθιά προσωπική. Αυτό που κερδίζουμε από κάθε βιβλίο είναι συνάρτηση της «αξίας» του και της προσωπικής μας κατάστασης τη στιγμή που το διαβάζουμε. Διαβάζοντας το βιβλίο, είδα μια γραμμή να ενώνει τη μόλυνση με την αστική επανάσταση, που πολύ γρήγορα έχασε τη φλόγα της, τον φασισμό που είχε αρχίσει να σηκώνει κεφάλι, την καπιταλιστική Ευρώπη που έχει εξαντλήσει το πολιτικό και πολιτιστικό κεφάλαιό της. Αυτή η κοινωνία έχει σαπίσει και καταστρέφεται. Τον κόσμο κληρονομούν οι απόκληροι. Η Κομμούνα που γεννήθηκε μέσα στα σπλάχνα του καπιταλισμού παλεύει να αυτοπροστατευτεί και να ανάψει τη σπίθα στις καρδιές των εργατών.
