Δημήτρης Χατζηπαναγιώτου
Ήταν 26 Απριλίου 1986, ημέρα Σάββατο και ώρα 1.20 π.μ. Στον πυρηνικό αντιδραστήρα Νο 4 του Τσέρνομπιλ η νυχτερινή βάρδια έκανε ένα πείραμα, χωρίς όμως να διακόψει τη λειτουργία του. Ο τεράστιος πυρηνικός αντιδραστήρας είχε γεμίσει με 180.000 κιλά ραδιενεργού υλικού, όσο δηλαδή θα περιείχαν χίλιες βόμβες σαν αυτές της Χιροσίμα. Λίγα λεπτά αργότερα και ενώ οι διαδικασίες είχαν ξεφύγει από κάθε έλεγχο, ο πυρηνικός αντιδραστήρας Νο 4 του πυρηνικού εργοστασίου του Τσέρνομπιλ, τινάχτηκε στον αέρα από έκρηξη, η οροφή του κατέρρευσε και ξέσπασε φωτιά σε πολλά σημεία. Διακόσια ραδιενεργά στοιχεία άρχισαν ν’ απλώνονται, με τη βοήθεια των ανέμων, προς όλες τις ηπείρους του πλανήτη.
Επί δεκαπέντε ολόκληρες μέρες κρατούσε η πυρκαγιά στον πυρηνικό αντιδραστήρα, απελευθερώνοντας ραδιενέργεια στην ατμόσφαιρα. Στις 27 Απριλίου το ραδιενεργό νέφος έπληξε τη Σουηδία, η οποία δέχθηκε στο έδαφός της το 5% της συνολικής ποσότητας ραδιενεργών στοιχείων που διέρρευσαν από τον πυρηνικό αντιδραστήρα. Σήμανε συναγερμός και η ανθρωπότητα πληροφορήθηκε για τη μεγαλύτερη καταστροφή του εικοστού αιώνα. Στις 28 Απριλίου το ραδιενεργό νέφος έφτασε στην Πολωνία και τη Γερμανία και στις 30 Απριλίου σε περιοχές της Τσεχοσλοβακίας, της Αυστρίας, της Ελβετίας, της Ιταλίας και της Ελλάδας. Στις 2-3 Μαΐου επέστρεψε, με τη βοήθεια των ανέμων, στη Γιουγκοσλαβία, την Αλβανία, την Ελλάδα και επεκτάθηκε προς την Τουρκία και τη Μαύρη Θάλασσα. Τελικά έφτασε έως την Ινδία, την Κίνα, την Ιαπωνία, τις ΗΠΑ και την Αυστραλία. Ολόκληρος ο πλανήτης ένιωσε την ανάσα της ραδιενέργειας. Η πυρηνική παραφροσύνη σ’ όλο της το μεγαλείο.
Οι σοβιετικοί αρμόδιοι καθυστέρησαν σκόπιμα ν’ ανακοινώσουν την πυρηνική έκρηξη
Είναι αλήθεια ότι οι σοβιετικοί αρμόδιοι καθυστέρησαν σκόπιμα ν’ ανακοινώσουν την πυρηνική έκρηξη στο Τσέρνομπιλ, η οποία έγινε γνωστή από τους Σουηδούς επιστήμονες, που μέτρησαν τη ραδιενέργεια στην ατμόσφαιρα, γεγονός το οποίο ανάγκασε τους Σοβιετικούς να παραδεχτούν την πραγματικότητα. Δυστυχώς όμως παρόμοια τακτική είχαν ακολουθήσει και οι δυτικές χώρες στις οποίες υπήρξαν διαφόρου μεγέθους πυρηνικά ατυχήματα. Στη Βρετανία η κυβέρνηση είχε αποκρύψει την πλήρη έκταση των ζημιών που έγιναν στο περιβάλλον, μετά τη διαρροή ραδιενέργειας από το πυρηνικό εργοστάσιο του Γουίντσκεϊλ το 1957. Και η αμερικανική κυβέρνηση χρειάστηκε δύο μήνες για να πληροφορήσει την αμερικανική κοινή γνώμη, για την έκταση του κινδύνου που διέτρεχε, μετά το πυρηνικό ατύχημα στο γνωστό Θρι Μάιλς Άιλαντ το 1979.
Είναι γνωστό ότι οι συνέπειες από τη ραδιενέργεια εξαρτώνται και από τη σύνθεση των ισοτόπων. Τα μηχανήματα στη Σουηδία, είχαν ανιχνεύσει την παρουσία 16 ραδιενεργών ουσιών στον αέρα, μεταξύ των οποίων βάριο, κρυπτόν, κούριο, ιώδιο και κέσιο. Μερικές απ’ αυτές τις ουσίες πλήττουν ιδιαίτερα ορισμένα όργανα του ανθρώπινου σώματος. Το βάριο, για παράδειγμα, πλήττει τα κόκκαλα, το κέσιο τους μυς και το ιώδιο τον θυρεοειδή αδένα. Οι ουσίες εκπέμπουν ραδιενέργεια που καταστρέφει τα γονίδια στα κύτταρα, δημιουργώντας έτσι κάποια μορφή καρκίνου.
Η ΕΕ τηρεί υποκριτική στάση και με διάφορες εκθέσεις της υποβαθμίζει τις συνέπειες της πυρηνικής καταστροφής τόσο στους ανθρώπους όσο και στο περιβάλλον. Ο φόβος όμως αποτελεί πλέον στοιχείο της καθημερινότητας.
Να τι λέει ένας από τους κατοίκους, όπως το αναφέρει η Σβετλάνα Αλεξίεβιτς στο βιβλίο της Τσέρνομπιλ, ένα χρονικό του μέλλοντος. «Όλοι μας είχαμε παρατηρήσει στα χωριά που δουλεύαμε τα καψίματα στα φύλλα των δέντρων – ειδικά στα φύλλα των κερασιών. Όταν μαζεύαμε αγγούρια και ντομάτες από τους κήπους, βλέπαμε ως τα φύλλα τους ήταν γεμάτα μαύρες τρυπίτσες. Δυσανασχετούσαμε βέβαια, αλλά στο τέλος τα τρώγαμε».
Η πυρηνική καταστροφή ήταν, σύμφωνα με ορισμένους πολιτικούς αναλυτές, η αρχή του τέλους της ΕΣΣΔ και του Μιχαήλ Γκορμπατσόφ, ο οποίος είχε πάρε τα ηνία της εξουσίας ένα χρόνο νωρίτερα (Μάρτιος 1985). Τον Απρίλη του 1986 ετέθη εκτός λειτουργίας, με τραγικό τρόπο για την ανθρωπότητα, ο πυρηνικός αντιδραστήρας Τσέρνομπιλ Νο 4 και πέντε χρόνια αργότερα, το Νοέμβρη του 1991, ετέθη εκτός νόμου επίσης με τραγικό τρόπο για το διεθνές κομμουνιστικό κίνημα (προεδρεύοντος μάλιστα του Μ. Γκορμπατσόφ!) το ΚΚΣΕ. Και τον Δεκέμβρη του ίδιου χρόνου διαλύθηκε η ΕΣΣΔ.
Το ερώτημα όμως παραμένει: Αποτελεί η χρήση της πυρηνικής ενέργειας επανάσταση στην ανάπτυξη των παραγωγικών δυνάμεων; Το καπιταλιστικό – ιμπεριαλιστικό πυρηνικό λόμπι θριαμβολογεί διότι από τη μια διαδίδει σκόπιμα ότι η χρήση της πυρηνικής ενέργειας είναι η καλύτερη λύση στο φαινόμενο του θερμοκηπίου και από την άλλη αντιστάθμισε την κατάρρευση του πυρηνικού αντιδραστήρα στο Τσέρνομπιλ με την κατάρρευση της ΕΣΣΔ.
Σαράντα χρόνια μετά το τρομερό πυρηνικό δυστύχημα του Τσέρνομπιλ, η αντιπαράθεση για την πυρηνική ενέργεια ανάβει και πάλι. Στο όνομα της επίλυσης του ενεργειακού προβλήματος που αντιμετωπίζουν διάφορες χώρες, οι κυβερνήσεις τους επέλεξαν πρόχειρες και επιζήμιες λύσεις για την ανθρωπότητα ως σύνολο, αλλά συμφέρουσες για τις κυρίαρχες, οικονομικά και πολιτικά, τάξεις.
Το ιδεολογικό και πολιτικό ρεύμα όμως που αγωνίζεται και στη χώρα μας για την επαναθεμελίωση του κομμουνιστικού κινήματος, τη χειραφέτηση του νέου εργατικού κινήματος και τη γονιμοποίηση της ταξικής συνείδησης με τις ιδέες των αντιπυρηνικών αγώνων και της συνάντησης της ανεξάρτητης αντικαπιταλιστικής Αριστεράς με την αντικαπιταλιστική Οικολογία, πρέπει να διακηρύξει σ’ όλους τους τόνους και προς κάθε κατεύθυνση ότι η χρήση της πυρηνικής ενέργειας μπορεί ν’ αποβεί καταστροφική, είτε στη Δύση είτε στην Ανατολή.
Καταστροφικά συμβάντα σε πυρηνικές μονάδες
1957, 10 Οκτωβρίου, Γουίντσκεϊλ Βρετανία, φωτιά στον πυρήνα της μονάδας, δεν εκκενώθηκε η περιοχή
1979, Μάρτιος, Θρι Μάιλς Άιλαντ, Πενσιλβάνια ΗΠΑ, διαρροή ραδιενεργού ψυκτικού υγρού και αερίων
1979, 16 Ιουλίου, Τσερτς Ροκ, Νέο Μεξικό ΗΠΑ, διαρροή χιλιάδων τόνων ραδιενεργού υγρού από φράγμα
1986, 26 Απριλίου, Τσέρνομπιλ, ΕΣΣΔ, έκρηξη στον πυρήνα, καταστροφή της μονάδας και της γύρω περιοχής
1999, 30 Σεπτεμβρίου, Τοκαϊμούρα Ιαπωνία, ραδιενέργεια σε εργαζόμενους σε μονάδα πυρηνικών καυσίμων
2011, 11 Μαρτίου, Φουκουσίμα Ιαπωνία, εκρήξεις και διαρροή ραδιενέργειας λόγω καταστροφής συστημάτων ψύξης από τσουνάμι μετά από σεισμό
