Μάκης Γεωργιάδης
Στις 20 Νοεμβρίου του 1945, στη Νυρεμβέργη της Βαυαρίας, ξεκίνησε η δίκη μερικών εκ των κορυφαίων στελεχών του ναζιστικού καθεστώτος. Ένα διεθνές στρατιωτικό δικαστήριο συγκροτήθηκε από τις νικήτριες δυνάμεις του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Στόχος ήταν η παραδειγματική τιμωρία των υπαιτίων για μερικά από τα πλέον ειδεχθή εγκλήματα του Γ΄ Ράιχ.
Εγκλήματα κατά της ειρήνης, συνομωσία, εγκλήματα πολέμου, εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας. Ίσως το νομικό λεξιλόγιο να μην έχει ακόμη και σήμερα λέξεις που να αντιστοιχούν στον χαρακτηρισμό των θηριωδιών που διαπράχθηκαν υπό το ναζιστικό Γ΄ Ράιχ την περίοδο 1938-1945. Φυσικά, δεν θα ήταν δυνατόν όλα αυτά τα εγκλήματα να χωρέσουν σε μια δικαστική αίθουσα. Πως θα μπορούσε άραγε να αποδοθεί δικαιοσύνη για τα όσα διέπραξε η Γερμανία υπό τον Χίτλερ; Πως θα μπορούσαν να δικαιωθούν τα θύματα των ολοκαυτωμάτων, των στρατοπέδων συγκέντρωσης, καταναγκαστικής εργασίας και μαζικής εξόντωσης για να αναφέρουμε ελάχιστα από τα εγκλήματα των ναζί; Το ζήτημα που προέκυπτε στο τέλος του πολέμου ήταν πρωτίστως θέμα πολιτικής βούλησης και λιγότερο δικονομικών κανόνων και διαδικασιών.
Η δίκη της Νυρεμβέργης καλούνταν να δώσει ένα μήνυμα παγκοσμίως, το οποίο θα σκιαγραφούσε και την μεταπολεμική έννομη διεθνή τάξη. Η διαδικασία μιας δίκης για εγκλήματα πολέμου δεν υπήρξε δεδομένη εξ αρχής, καθώς όταν είχε αρχίσει να διαφαίνεται η βέβαιη συντριβή των δυνάμεων του άξονα (τέλη 1944, αρχές 1945), πύκνωναν και οι αντιλήψεις στις τάξεις των συμμάχων που προέτασσαν τις μαζικές εκκαθαρίσεις και τις συνοπτικές εκτελέσεις στρατιωτικών της Βέρμαχτ και στελεχών του Εθνικοσοσιαλιστικού Κόμματος του Χίτλερ. Καταλυτικό ρόλο στη συγκρότηση ενός διεθνούς στρατιωτικού δικαστηρίου έπαιξε η αντίληψη της Σοβιετικής Ένωσης, που ήθελε την πλήρη αποκάλυψη των εγκλημάτων των ναζί, την παραδειγματική τιμωρία και την απονομιμοποίησή τους και όχι μια άνευ όρων και ορίων τυφλή εκδίκηση. Την κρίσιμη ώρα, μετά την πτώση του Βερολίνου και τη συνθηκολόγηση της Γερμανίας στις 9 Μαΐου 1945, οι πολιτικές προτεραιότητες του αγγλοσαξονικού άξονα, είχαν προφανώς αλλάξει, την προεδρία των ΗΠΑ είχε αναλάβει ο Χάρι Τρούμαν, ο οποίος δεν είχε διστάσει να ρίξει δύο ατομικές βόμβες στην Ιαπωνία. Οπότε πρώτιστος πολιτικός στόχος για τον ίδιο και τον Ουίνστον Τσόρτσιλ ιεραρχούνταν πλέον η απειλή της ΕΣΣΔ. Αυτό το γεγονός, ίσως εξηγεί πολλά και για τα όσα ακολούθησαν. Μάλιστα εκτός από την κυρίως δίκη, οι ΗΠΑ διεξήγαν στο ίδιο δικαστικό μέγαρο επιπλέον 12 δίκες για συνδεόμενες υποθέσεις, μέχρι το 1948. Επίσης και η επιλογή της Νυρεμβέργης δεν ήταν τυχαία: αφενός είχε υπάρξει κοιτίδα και συνεδριακό κέντρο των εθνικοσοσιαλιστών και αφετέρου η περιοχή βρισκόταν πλέον υπό αμερικανική κατοχή.
Κατηγορούμενοι ήταν 24 από τα κορυφαία στελέχη του ναζιστικού καθεστώτος καθώς και οκτώ εγκληματικές εθνικοσοσιαλιστικές οργανώσεις. Η ακροαματική διαδικασία διήρκεσε έντεκα μήνες. Ολοκληρώθηκε με την ετυμηγορία και την ανακοίνωση των ποινών την 1η Οκτωβρίου του 1946. Από τους 24 καταδικάστηκαν οι 19. Οι 12 σε θάνατο, τρεις ισόβια, έξι σε ποινές από δέκα ως είκοσι χρόνια, ενώ τρεις αθωώθηκαν. Οι καταδικασμένοι σε θάνατο οδηγήθηκαν στην αγχόνη στις 16 Οκτωβρίου και στη συνέχεια αποτεφρώθηκαν με ελάχιστα φωτογραφικά τεκμήρια από τις εκτελέσεις. Ο Χέρμαν Γκέρινγκ, το υπ’ αριθμόν 2 πρόσωπο μετά τον Χίτλερ, άκουσε κάτωχρος την ποινή και την καταδίκη εις θάνατον. Αυτοκτόνησε στο κελί του, λίγες ώρες πριν την εκτέλεση, με κάψουλα υδροκυανίου. Εκτός του Γκέρινγκ σε θάνατο καταδικάστηκαν στελέχη όπως οι : Γιόαχιμ φον Ρίμπεντροπ, Βίλχελμ Κάιτελ, Φραντς Ρικχ, Μάρτιν Μπόρμαν, Άλφρεντ Γιόνγκ, Έρνεστ Καρλντερμπρούνερ, Έριχ Ρέντερ, Άλφρεντ Ρόζενμπεργκ κ.α.
Από τους καταδικασθέντες σε ισόβια κάθειρξη, μόνο ο Ρούντολφ Ες πέθανε έγκλειστος στις φυλακές Σπαντάου το 1987. Οι περισσότεροι ναζί εγκληματίες αφέθηκαν πρόωρα ελεύθεροι
Από τους καταδικασθέντες σε ισόβια κάθειρξη, μόνο ο Ρούντολφ Ες πέθανε έγκλειστος στις φυλακές Σπαντάου το 1987. Επισήμως αυτοκτόνησε. Με τον ένα ή τον άλλο τρόπο οι περισσότεροι ναζί εγκληματίες αφέθηκαν πρόωρα ελεύθεροι. Πολλοί κατάφεραν να διαφύγουν κυρίως στη λατινική Αμερική, άλλοι δεν διώχθηκαν ποτέ καθώς οι μεταπολεμικές κυβερνήσεις χωρών που είχαν υποστεί τις θηριωδίες του Άξονα, παρείχαν ασυλία ή δεν κινήθηκαν ποτέ δικαστικά εναντίον εγκληματιών πολέμου. Γεγονός το οποίο αφορά και τη χώρα μας με τη περιβόητη υπόθεση Μαξ Μέρτενς επί κυβέρνησης ΕΡΕ και Κωνσταντίνου Καραμανλή.
Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Πριν στο φύλλο 22-23 Νοεμβρίου
