Αντώνης Δραγανίγος, Αθηνά Κρικέλα
Η ΕΕ εντείνει την στρατιωτικοποίησή της με ένα θηριώδες «πακέτο» 800 δισ. ευρώ ως το 2030. Για το σκοπό αυτό θα επιστρατευτούν δαπάνες των εθνικών προϋπολογισμών, θα ληφθούν κοινά δάνεια πολλών δισ. ευρώ που θα πληρώσουν οι λαοί για να διατεθούν στην πολεμική βιομηχανία, ενώ για πρώτη φορά θα διοχετευτούν στις πολεμικές δαπάνες και κονδύλια των ευρωπαϊκών συγχρηματοδοτούμενων προγραμμάτων (ΕΣΠΑ)!
Οι λαοί της Ευρώπης σε μαύρες εποχές
Όταν βλέπει κανείς επίσημα ευρωπαϊκά κείμενα με τον φρικιαστικό τίτλο για τον «επανεξοπλισμό της Ευρώπης» (Rearm Europe) καταλαβαίνει ότι το ευρωπαϊκό κεφάλαιο, η γραφειοκρατία των Βρυξελλών που διαχειρίζεται τις υποθέσεις του και οι κυβερνήσεις βάζουν τους λαούς σε μαύρες εποχές. Άλλωστε η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν στην εισήγησή της για την «Λευκή Βίβλο» για τον επανεξοπλισμό της Ευρώπης δεν άφησε και πολλά περιθώρια για παρερμηνείες. «Η εποχή των χαμηλών αμυντικών δαπανών είναι πια παρελθόν…. Αναλαμβάνουμε αποφασιστική δράση, παρουσιάζοντας έναν χάρτη πορείας για την ‘’Ετοιμότητα με ορίζοντα το 2030’’, με αυξημένες αμυντικές δαπάνες και σημαντικές επενδύσεις στις ικανότητες της ευρωπαϊκής αμυντικής βιομηχανίας.»
Η ΕΕ επιδιώκει να αναδιοργανώσει όχι μόνο την παραγωγή πολεμικού εξοπλισμού, αλλά όλη την παραγωγή γύρω από τον πόλεμο. Να δώσει έτσι διέξοδο στην κρίση, να δυναμώσει την κερδοφορία των επιχειρήσεων και να ενισχύει τον δικό της ιμπεριαλιστικό ρόλο στην παγκόσμια διαμάχη. Οι στόχοι αναφέρονται στη «Λευκή Βίβλο» για τον «επανεξοπλισμό της Ευρώπης»: α) Κάλυψη των ελλείψεων ικανοτήτων, β) στήριξη της ευρωπαϊκής αμυντικής βιομηχανίας μέσω συγκέντρωσης της ζήτησης και αύξησης συνεργατικών δημόσιων συμβάσεων, γ) στήριξη Ουκρανίας μέσω αυξημένης στρατιωτικής βοήθειας και βαθύτερης συνεργασίας σε επίπεδο αμυντικής βιομηχανίας, δ) εμβάθυνση πανευρωπαϊκής αγοράς στον τομέα άμυνας, ε) επιτάχυνση μετασχηματισμού της άμυνας μέσω ανατρεπτικών καινοτομιών, όπως τεχνητή νοημοσύνη και κβαντική τεχνολογία, στ) ενίσχυση ευρωπαϊκής ετοιμότητας με βελτίωση της στρατιωτικής κινητικότητας, δημιουργία αποθεμάτων και ενίσχυση των εξωτερικών συνόρων ζ) ενίσχυση των εταιρικών σχέσεων με ομονοούσες χώρες σε ολόκληρο τον κόσμο.
Συγχρηματοδοτούμενοι… εξοπλισμοί
H δημιουργία μιας ισχυρής ευρωπαϊκής πολεμικής βιομηχανίας ή καλύτερα η αναδιοργάνωση της ευρωπαϊκής οικονομίας γύρω από τον πόλεμο είναι βασική προτεραιότητα της Λευκής Βίβλου (ΛΒ). «Η επένδυση στην αμυντική ετοιμότητα της Ευρώπης δεν εξασφαλίζει μόνο την ειρήνη (sic), αλλά διευκολύνει την ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής βιομηχανίας. Υφιστάμενες αλυσίδες αξίας και βιομηχανικές δυνατότητες, στις παραδοσιακές βιομηχανίες όπως αυτοκινητοβιομηχανία, μέταλλο, αλουμίνιο, χημική βιομηχανία, μπορούν να βρουν νέες ευκαιρίες στην πολεμική βιομηχανία, την ίδια στιγμή που νέα ‘’οικοσυστήματα’’ όπως η τεχνητή νοημοσύνη και τα προηγμένα ηλεκτρονικά μπορούν να τροφοδοτήσουν ειρηνικές και πολεμικές δραστηριότητες»!
Έτσι, οι βιομηχανίες που φαίνεται πως δεν βγάζουν «ικανοποιητικά κέρδη» παράγοντας περισσότερα και φτηνότερα τρακτέρ, ιατρικά μηχανήματα ή οικολογικά λιπάσματα, μπορούν τώρα κάλλιστα να εκτινάξουν την κερδοφορία τους παράγοντας τανκς, drones, νάρκες, έξυπνους πυραύλους, διαστημικό κυβερνοπόλεμο και νευροπαραλυτικά αέρια.
H Λευκή Βίβλος στοχεύει να βελτιώσει τις υποδομές, αλλά για τον… στρατό φυσικά! «Για τις μετακινήσεις των στρατευμάτων πρέπει να υπάρχει πρόσβαση σε κρίσιμες μεταφορές υποδομών, που είναι προορισμένες για «διπλή χρήση». Για τον λόγο αυτό η ΕΕ έχει καθορίσει τέσσερις προτεραιότητες πολυλειτουργικών διαδρόμων (τρένο, δρόμοι, θάλασσα και αέρα) για τη στρατιωτική κινητικότητα για άμεσης και μεγάλης κλίμακας κίνησης στρατευμάτων..». Έτσι αυτοί που ποσώς νοιάστηκαν για το αν οι σιδηρόδρομοι της Ευρώπης είναι ασφαλείς, που καθόλου δεν ενδιαφέρθηκαν για το αν συστήματα ασφαλείας έχουν εγκατασταθεί για να αποτρέπονται εγκλήματα όπως στα Τέμπη, τώρα καθορίζουν «άμεσες προτεραιότητες» και «έργα» για να φτιάξουν υποδομές για τον στρατό.
Φυσικά για να γίνουν όλα αυτά χρειάζονται λεφτά, πολλά λεφτά! Γι αυτό και η ΛΒ αποφασίζει ένα τσουνάμι χρηματοδοτήσεων, ένα θηριώδες «πακέτο» που φτάνει και ξεπερνάει τα 800 δισ. ευρώ, ως το 2030. Τα λεφτά αυτά θα βρεθούν με αύξηση των εθνικών προϋπολογισμών για τις πολεμικές δαπάνες (περίπου 650 δισ. ευρώ), με κοινό δανεισμό (πρόγραμμα SAFE, Security Action For Europe) 150 δισ. ευρώ, τα οποία θα διατεθούν στην πολεμική βιομηχανία των χωρών που συμμετέχουν στην «πρωτοβουλία», ενώ θα προστεθούν δάνεια από την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων και για πρώτη φορά κονδύλια των ευρωπαϊκών συγχρηματοδοτούμενων προγραμμάτων (ΕΣΠΑ)!
Όσον αφορά στους δρακόντειους όρους του Συμφώνου Σταθερότητας και Ανάπτυξης, αυτοί… καταργούνται για τον πόλεμο. Η ΛΒ προτείνει την ενεργοποίηση της «Ρήτρας Διαφυγής» που θα επιτρέψει παράκαμψη από τις συμφωνημένες δαπάνες ίση με την αύξηση των στρατιωτικών δαπανών κάθε μέλους κατά 1,5% σε σχέση με αυτές του 2021 και για τα επόμενα τέσσερα χρόνια. Για την παιδεία και την υγεία υπάρχουν οι πνιγηροί κόφτες του «Προγράμματος Σταθερότητας», αλλά για τον πόλεμο όχι. Τέλος σε ό,τι αφορά το ΕΣΠΑ και τα συγχρηματοδοτούμενα προγράμματα η ΕΕ προωθεί άμεσα τον επανασχεδιασμό τους για την τρέχουσα προγραμματική περίοδο 2021-2027, στην κατεύθυνση του πολέμου.
Το ΕΣΠΑ… παίρνει το όπλο του
Πόροι που ανήκουν στην κοινωνία μεταφέρονται στη στρατιωτικοποίηση και στην κερδοφορία της πολεμικής βιομηχανίας
Με βάση την πρόσφατη ολοκλήρωση της ενδιάμεσης επανεξέτασης των προγραμμάτων του ΕΣΠΑ 2021-2027, η Ελλάδα προχώρησε σε μια ριζική αναθεώρηση της αναπτυξιακής της στρατηγικής. Η αλλαγή αυτή επιβλήθηκε από τη νέα ευρωπαϊκή κατεύθυνση που ορίζει η Λευκή Βίβλος για την Άμυνα και το σχέδιο Rearm Europe, μετατοπίζοντας το 10% των συνολικών πόρων (περίπου 2,13 δισ. ευρώ) από την κοινωνική και πράσινη συνοχή προς την πολεμική οικονομία και τις στρατηγικές τεχνολογίες STEP.
Να σημειωθεί ότι η Λευκή Βίβλος για την ευρωπαϊκή άμυνα – Ετοιμότητα με ορίζοντα το 2030 αποτελεί το κεντρικό στρατηγικό πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, που περιγράφει τη νέα προσέγγιση της ηπείρου σε θέματα ασφάλειας και αμυντικής βιομηχανίας. Παρουσιάστηκε τον Μάρτιο του 2025 και λειτουργεί ως ένας χάρτης πορείας για τη μετάβαση της ΕΕ σε μια κατάσταση διαρκούς πολεμικής ετοιμότητας.
Το REARM Europe και η Λευκή Βίβλος ανοίγουν τον δρόμο για μια βαθιά αντιλαϊκή μετάλλαξη του ΕΣΠΑ. Πόροι που ανήκουν στην κοινωνία και προορίζονταν για συνοχή, κοινωνική προστασία, δημόσιες υποδομές και στήριξη των πιο αδύναμων, μεταφέρονται στη στρατιωτικοποίηση και στην κερδοφορία της πολεμικής βιομηχανίας.
Η Λευκή Βίβλος της ΕΕ μετατοπίζει το 10% των συνολικών πόρων (περίπου 2,13 δισ. ευρώ) από την κοινωνική και πράσινη συνοχή προς την πολεμική οικονομία
Η παραπάνω κατεύθυνση αποτυπώνεται στους Κανονισμούς 1913 και 1914 / 19.09.2025. Στον κανονισμό 1914 / 19.09.2025 αναφέρεται πως «δεδομένης της πρωτοφανούς γεωπολιτικής αστάθειας και της ανάγκης να διασφαλίσει η Ένωση τη δική της άμυνα και πολιτική ετοιμότητα, η χρηματοδότηση της πολιτικής για τη συνοχή θα πρέπει να κινητοποιηθεί άμεσα για την παροχή απευθείας στήριξης σε επενδύσεις σε αμυντικές ικανότητες και στην πολιτική ασφάλεια. Ως εκ τούτου, είναι αναγκαίο να δημιουργηθούν νέοι ειδικοί στόχοι για τη στήριξη από το ΕΤΠΑ (Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης) και το Ταμείο Συνοχής για να χρηματοδοτηθούν βιομηχανικές ικανότητες στον τομέα της άμυνας…».
Ας δούμε όμως συγκεκριμένα παραδείγματα «μετάλλαξης» του ΕΣΠΑ:
Από το Πρόγραμμα «Μεταφορές» προκειμένου να ενισχυθεί η στρατιωτική κινητικότητα και η πολιτική ετοιμότητα στους τέσσερις κύριους στρατιωτικούς διαδρόμους της ΕΕ, αφαιρέθηκαν 79,2 εκατ. ευρώ από δράσεις για τις βιώσιμες αστικές μεταφορές, τη συνδεσιμότητα των νησιών, το οδικό δίκτυο και την ασφάλεια ναυσιπλοΐας για να μεταφερθούν σε έργα υποδομών διπλής χρήσης (dual-use), όπως σιδηροδρομικά έργα ΔΕΔ-Μ (Διευρωπαϊκό Δίκτυο Μεταφορών), αναβάθμιση λιμένων για στρατιωτική χρήση και συστήματα ασφάλειας αεροναυτιλίας. Το πιο εμφαντικό είναι η κατάργηση της στήριξης των άγονων γραμμών (ακτοπλοϊκές συνδέσεις) και η διακοπή της επιχορήγησης τους, δράση η οποία εξασφάλιζε τη διατήρηση επαρκούς επιπέδου προσβασιμότητας και διασύνδεσης για τα κατοικημένα νησιά της χώρας με την ηπειρωτική Ελλάδα και τη βελτίωση της επικοινωνίας των κατοίκων των απομακρυσμένων περιοχών με υπηρεσίες υγείας, περίθαλψης και εκπαίδευσης στα μητροπολιτικά κέντρα.
Για την ενίσχυση των «εθνικών βιομηχανικών ικανοτήτων στην παραγωγή αμυντικών προϊόντων και προϊόντων διπλής χρήσης» στο Πρόγραμμα «Ανταγωνιστικότητα» πόροι αφαιρέθηκαν από την έρευνα – καινοτομία και από την ενίσχυση των μικρομεσαίων επιχειρήσεων (ΜΜΕ) για να χρηματοδοτήσουν νέες παραγωγικές επενδύσεις στην άμυνα και την ασφάλεια (διπλής χρήσης) ή/και την προσαρμογή των επιχειρήσεων σε τεχνολογίες STEP και άμυνας.
Στο Πρόγραμμα «Πολιτική Προστασία» 57,5 εκατ. ευρώ αφαιρέθηκαν από Δράσεις ψηφιακών εργαλείων, προμήθειας εξοπλισμού για την πρόληψη φυσικών καταστροφών και αναβάθμισης δεξιοτήτων προσωπικού για να μεταφερθούν στη νέα Προτεραιότητα 6 που αφορά στην προστασία κρίσιμων υποδομών (συμπεριλαμβανομένων συστημάτων anti-drone) και εξοπλισμό που μπορεί να χρησιμοποιηθεί και για αμυντικούς σκοπούς (dual use).
Στο Πρόγραμμα «Ψηφιακός Μετασχηματισμός» 75,3 εκατ. ευρώ μεταφέρθηκαν σε δράσεις για την ανάπτυξη εξειδικευμένων γνώσεων σε ψηφιακές τεχνολογίες STEP και κυβερνοασφάλειας, πόροι οι οποίοι θα λείψουν από δράσεις που αφορούσαν στην ανάπτυξη γενικών ψηφιακών δεξιοτήτων. Χαρακτηριστικό η δράση «Υποστήριξη της Εθνικής Συμμαχίας για τις Ψηφιακές Δεξιότητες και την Απασχόληση» που υποτίθεται ότι ήταν ο κεντρικός μηχανισμός για τη γεφύρωση του ψηφιακού χάσματος και την ενίσχυση της απασχόλησης στον γενικό πληθυσμό η οποία καταργήθηκε.
Το Πρόγραμμα «Δίκαιη Αναπτυξιακή Μετάβαση», σχεδιάστηκε για να αντιμετωπίσει τις κοινωνικές, οικονομικές και περιβαλλοντικές επιπτώσεις στις περιοχές που επηρεάζονται από την απολιγνιτοποίηση και τη μετάβαση σε μια οικονομία κλιματικής ουδετερότητας. Σε αυτό το πρόγραμμα η κύρια «δεξαμενή» περικοπών ήταν δράσεις («Δίκαιη Εργασιακή Μετάβαση») που αφορούσαν στην αναβάθμιση δεξιοτήτων ανέργων, στην επιδότηση θέσεων εργασίας και στην ενίσχυση κοινωνικών υποδομών φροντίδας στις λιγνιτικές περιοχές. Ανεξάρτητα της αποτελεσματικότητας όλων αυτών, σημασία έχει ότι 90,4 εκατ. ευρώ πια θα ενισχύσουν κατ’ εξαίρεση, μεγάλες επιχειρήσεις (εκτός των ΜΜΕ) για την παραγωγή κρίσιμων τεχνολογιών (ψηφιακές, βιοτεχνολογίες, καθαρές τεχνολογίες).
Για την αντιμετώπιση της έλλειψης εξειδικευμένων δεξιοτήτων στην αμυντική βιομηχανία και την κυβερνοασφάλεια, στο Πρόγραμμα «Ανθρώπινο Δυναμικό & Κοινωνική Συνοχή» 305,7 εκατ. ευρώ αφαιρέθηκαν από δράσεις που αφορούσαν στη γενική απασχόληση και στην ένταξη ανέργων στην αγορά εργασίας προκειμένου να διοχετευτούν στην ανάπτυξη δεξιοτήτων (κατάρτιση) ανέργων και εργαζομένων στην αμυντική παραγωγή, στην πολιτική ετοιμότητα (συμπεριλαμβανομένου του πολιτικού προσωπικού του ΥΠΕΘΑ) και στην κυβερνοασφάλεια.
Τέλος στο πρόγραμμα «Περιβάλλον και Κλιματική Αλλαγή» μειώθηκαν οι προϋπολογισμοί από σχεδόν όλους τους παραδοσιακούς «πράσινους» στόχους, όπως οι ΑΠΕ, η προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή, η μετάβαση στην κυκλική οικονομία, η προστασία της φύσης και της βιοποικιλότητας, ώστε να υπηρετηθεί η ανάγκη ενίσχυσης της ενεργειακής ασφάλειας και της ανθεκτικότητας των κρίσιμων υποδομών. Το συγκεκριμένο δε, αντικατοπτρίζει και τη γεωπολιτική στροφή της ΕΕ, όπου η «ανθεκτικότητα» των δικτύων θεωρείται πλέον προέκταση της αμυντικής στρατηγικής.
Στο στόχαστρο ευάλωτες ομάδες και κοινωνικές υπηρεσίες
Από την πολιτική που έρχεται να υλοποιήσει η Λευκή Βίβλος στα συγχρηματοδοτούμενα προγράμματα σημαντικές θα είναι και οι επιπτώσεις σε ευάλωτες ομάδες και σε κοινωνικές υπηρεσίες. Αν και οι πηγές αναφέρουν ότι η κοινωνική συνοχή παραμένει στόχος, η «ποιοτική» αλλαγή είναι εμφανής.
Άρση Κοινωνικών Περιορισμών: Οι δαπάνες που κατευθύνονται στην άμυνα εξαιρούνται από τις απαιτήσεις θεματικής συγκέντρωσης για κοινωνικούς σκοπούς. Αυτό σημαίνει ότι το κράτος έχει μεγαλύτερη ελευθερία να αφαιρέσει χρήματα από κοινωνικές δράσεις χωρίς να παραβιάζει τους ευρωπαϊκούς κανόνες.
Κατάργηση Υποδομών: Στο πρόγραμμα «Μεταφορές», όπου προτάσσεται η διακοπή στήριξης των ακτοπλοϊκών συνδέσεων δημόσιας υπηρεσίας (άγονες γραμμές), το αποτέλεσμα θα είναι να επηρεαστούν άμεσα οι κάτοικοι των νησιών, αυξάνοντας τον κίνδυνο κοινωνικού αποκλεισμού.
Κίνδυνος Φτώχειας: Η ανακατανομή συμβαίνει σε μια περίοδο όπου το 28,9% του πληθυσμού (3.043.869 άτομα) στην Ελλάδα βρίσκεται σε κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού.
Επιπτώσεις σε περιβάλλον και ποιότητα ζωής: Στο πρόγραμμα ΠΕΚΑ, η μετατόπιση 305,9 εκατομμυρίων ευρώ προς την «ανθεκτικότητα» (νερό, στέγαση, ενεργειακή ασφάλεια) έγινε με μείωση δράσεων για την ενεργειακή απόδοση, τις ΑΠΕ, την προστασία της φύσης και την κυκλική οικονομία
Συμπερασματικά, η πολεμική οικονομία γίνεται ο άξονας της αναδιαμόρφωσης όλων των πλευρών της ζωής και της οικονομίας. Ο πόλεμος δεν είναι κάπου μακριά. Είναι εδώ, μέσα στις δουλειές και τις γειτονιές μας. Επομένως η υπεράσπιση της ζωής και της ειρήνης, δεν εξαντλείται στις αντιπολεμικές πορείες. Πρέπει ο κάθε συνειδητός εργαζόμενος, η εργατική τάξη και το κίνημά της, να δώσουν την μάχη για να σταματήσουν τη μηχανή του πολέμου από το μετερίζι που είναι ο καθένας μας.
Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Πριν στο φύλλο 23-24 Μαΐου 2026
