Γιάννης Φραγκούλης
Ο Μισέλ Ουελμπέκ, στο μυθιστόρημά του Η δυνατότητα ενός νησιού, θέτει το θέμα της αιωνιότητας στο πλαίσιο του φαντασιακού. Στις μέρες μας, κατά κάποιο τρόπο, αυτό έχει γίνει εφικτό.
Ο λόγος για την τεχνητή νοημοσύνη. Με αφορμή την ταινία Το αιώνιο εσύ (Eternal you) θα διερευνήσουμε αυτό το θέμα.
Σε αυτό το ντοκιμαντέρ βλέπουμε ότι ένας άνθρωπος, ακόμα και αν έχει πεθάνει, ζει με μια έννοια για πάντα. Πώς όμως γίνεται αυτό; Όπως θα διαπιστώσουμε, η τεχνολογία αναλαμβάνει να απαθανατίσει το εν λόγω πρόσωπο. Όλα αυτά γίνονται με κόστος τόσο χρηματικό όσο και ψυχολογικό.
Στην ταινία βλέπουμε μια κοπέλα που θέλει να μιλήσει με ένα θανόντα φίλο της. Το chat μιλά όπως ακριβώς αυτός. Έχουμε έναν εθισμό που δεν την αφήνει να συνειδητοποιήσει ότι μιλά με ένα μηχάνημα. Όταν οι απαντήσεις διέφεραν από τις προηγούμενες, δινόταν η εντύπωση ότι συνομιλούσε με τον φίλο της.
Σε μια άλλη περίπτωση, πάλι στην ίδια ταινία, μια μητέρα θέλει να επικοινωνήσει με τη μικρή κόρη της που έχει πεθάνει. Τώρα αφού φορέσει μια ειδική «μάσκα» και ειδικά μεταλλικά «γάντια», μπορεί να τη δει ζωντανή, σχεδόν να την ακουμπήσει. Η δεύτερη επικοινωνία είναι πιο άμεση και πιο φορτισμένη συναισθηματικά. Μπορεί αυτή η μητέρα να το είχε καταλάβει ότι δεν ήταν πραγματικότητα, αλλά η επανάληψη αυτής της επικοινωνίας ήταν πιθανή.
Και στις δύο περιπτώσεις οι τεχνικοί αυτών των λογισμικών παραδέχτηκαν τα ίδια θέματα. Η πρώτη περίπτωση ήταν στις ΗΠΑ και η δεύτερη στη Νότιο Κορέα. Δεν ήταν σίγουροι αν αυτός ο τρόπος επικοινωνίας ήταν σωστός για τους ανθρώπους που τη χειρίζονταν. Δεν ήταν ικανοί να καταλάβουν τον τρόπο που παρήχθη αυτή η αφηγηματική ροή. Μέχρι ενός βαθμού αυτή η διαδικασία είναι ανεξέλεγκτη.
Μπορεί ο «έξυπνος προγραμματισμός» να πάρει τη θέση των ανθρώπινων αναμνήσεων και να μετριάσει την οδύνη της απώλειας;
Αν το δούμε καλύτερα θα καταλάβουμε ότι έχουμε μια επικοινωνία μεταξύ του ID και του Άλλου, σύμφωνα με τη λακανική θεωρία της ψυχανάλυσης. Εδώ αυτή η συνομιλία έχει δύο διαφορετικές συνισταμένες: αυτή που σχετίζεται με τον Άλλο και αυτή που έχει να κάνει με το λογισμικό. Μπορούμε σε μια αναλυτική διαδικασία με τον αναλυόμενο να τις βρούμε. Πώς μπορούμε να ανακαλύψουμε ποια είναι αυτά που η τεχνητή νοημοσύνη έχει δώσει στον άνθρωπο που αντιμετωπίζει ένα νευρωσικό θέμα; Δύσκολο. Πιο δύσκολο είναι αυτός να πεισθεί ότι υπάρχουν παραποιημένα στοιχεία, έτσι όπως τα έχουμε αναλύσει. Με άλλα λόγια, το διάβα προς το υστερικό ή το ψυχωτικό είναι πιο γρήγορο.
Το πολιτικό πρόβλημα είναι εξίσου σοβαρό. Αυτή η επαυξημένη πραγματικότητα μπορεί να οδηγήσει σε αποφάσεις που θα πάρουν οι άνθρωποι και θα είναι είτε καταναλωτικές είτε συμμετοχικές σε ένα δημοκρατικό πολίτευμα. Η χειραγώγηση του ανθρώπου θα είναι πιο άμεση, πιο έντονη και δεν θα είναι αντιληπτή. Αυτό που θα πρέπει να συμβεί είναι να υπάρχει άμεση εποπτεία στη διαδικασία και στα προϊόντα της τεχνητής νοημοσύνης, καθώς και στον τρόπο και στον τόπο διάθεσής τους.
Σε ένα καπιταλιστικό σύστημα δεν είμαστε σίγουροι για τις αγαθές προθέσεις των παραγωγών τέτοιων προϊόντων και λογισμικών. Το αντίθετο, μάλιστα. Τα γεγονότα σε όλο τον πλανήτη το δείχνουν συνέχεια και μας πείθουν ότι ο κίνδυνος είναι μεγάλος και γιγαντώνεται. Στην ταινία ήταν αυτονόητο ότι οι λύσεις θα δοθούν από μη κυβερνητικές και προοδευτικές δυνάμεις…
