Γιάννης Λαθήρας
Μια εξαιρετική ταινία που έρχεται από το Βέλγιο και ασχολείται με πρωτότυπο τρόπο με τον σχολικό εκφοβισμό και τον τρόπο που το σχολικό σύστημα αναπαράγει τις κοινωνικές ανισότητες
Στις ταινίες για την εκπαίδευση και ειδικότερα για το κοινώς λεγόμενο bullying αξίζει να προσθέσουμε σε περίοπτη θέση το Στην αυλή του σχολείου (Un monde-Playground). Πρόκειται για την πρώτη μεγάλου μήκους ταινία της Λόρα Βαντέλ που, αν και σαφώς επηρεασμένη από το σινεμά των αδελφών Νταρντέν, δίνει δείγματα μιας νέας οπτικής κινηματογράφησης.
Κάπου στο σημερινό Βέλγιο, η επτάχρονη Νόρα και ο μεγάλος της αδερφός, Αμπέλ, επιστρέφουν με αγωνία στα θρανία για τη νέα σχολική χρονιά. Το σχολείο φαίνεται από τα «καλά», με όλες τις απαραίτητες υποδομές, γυμναστήρια, πισίνες, εστιατόρια κ.λπ. Ωστόσο, αυτά δεν το προστατεύουν από το να γίνει εκκολαπτήριο βίας. Η Νόρα, όταν γίνεται μάρτυρας της βάναυσης κακοποίησης που δέχεται ο αδερφός της από τους συμμαθητές του, σπεύδει να τον προστατεύσει, μιλώντας στον πατέρα τους. Ο Αμπέλ, όμως, την αναγκάζει να σωπάσει. Εγκλωβισμένη σε τρομακτικά διλήμματα, η Νόρα θα προσπαθήσει να βρει τη δική της θέση ανάμεσα στον κόσμο των παιδιών και στον κόσμο των ενηλίκων.
Αγώνας αδυσώπητος για την εξουσία, «εμείς κάνουμε κουμάντο στο σχολείο», ακούγονται να λένε οι θύτες-μαθητές. Άκρατος ανταγωνισμός, ακλόνητες ιεραρχίες, επιβολή της ομοιομορφίας, εξοστρακισμός της όποιας διαφορετικότητας, απεγνωσμένη και με οποιοδήποτε κόστος αναζήτηση κάποιου είδους ένταξης, η αφόρητη ανάγκη για την αποδοχή. Το σχολικό σύστημα που αναπαράγει τις κοινωνικές ανισότητες και στρεβλώσεις, το απρόσωπο, ταξικό σχολείο της κατηγοριοποίησης και της απόρριψης, που αδυνατεί να προσεγγίσει και να διαχειριστεί ένα τόσο σοβαρό κοινωνικό πρόβλημα — αλλά μάλλον συμβάλλει στη… γέννα του.
«Επέλεξα ως πλαίσιο το σχολείο, και συγκεκριμένα την αυλή, γιατί αποτελεί μια μικροκοινωνία», μας λέει η Βαντέλ, ενώ σε όλη την ταινία η κάμερα είναι τοποθετημένη στο ύψος των παιδιών! Οι μεγάλοι –δάσκαλοι και γονείς– εμφανίζονται στην οθόνη-προσκήνιο μόνο αν… σκύψουν να αφουγκραστούν τα αδιόρατα, βασανιστικά άγχη και τις φοβίες των μικρών. Η πρωταγωνίστρια (Μάγια Βαντερμπέκ), που υποδύεται τη μικρή Νόρα, δίνει ρεσιτάλ ερμηνείας που θα σας χαράξει και θα σας κλέψει την καρδιά. Μια ταινία που πρέπει να δούμε όλοι, μαθητές, γονείς και εκπαιδευτικοί, μήπως και καταλάβουμε τι τρέχει στην ψυχή των παιδιών μας, πριν αρχίσουμε τις απλουστεύσεις και τις… αποβολές.
Ο σχολικός εκφοβισμός δεν αντιμετωπίζεται με τιμωρίες και κατασταλτικές πρακτικές. Έχει να κάνει με τον τρόπο που ένα παιδί αντιλαμβάνεται τη θέση του μέσα σε αυτόν τον κόσμο. Αν του φερθούμε με σκληρότητα, η υπάρχουσα αντίληψη και συμπεριφορά του παιδιού επιβεβαιώνεται και ενισχύεται. Ούτε η συνήθης ψυχολογικοποίηση, οι «συγγνώμες», οι «εκστρατείες ενημέρωσης» αποδίδουν ιδιαίτερα. Το πρόβλημα εντείνεται τα τελευταία χρόνια κι αυτό το ξέρουν καλύτερα οι δάσκαλοί μας. Για να αλλάξει η αντίληψη του παιδιού για τον κόσμο, μάλλον χρειάζεται να του δείξουμε έναν άλλον κόσμο. Χωρίς νικητές και χαμένους, ισχυρούς και αδύναμους, σκουπίδια και αρχόντους. Ας κάνουμε… bullying στη βάρβαρη κι ανελεύθερη κοινωνία που ζούμε και στο σχολείο της. Η ταινία αρχίζει και τελειώνει με μια σφιχτή αγκαλιά. Προφανώς δεν είναι η λύση αλλά η αφετηρία για μια μεγάλη κουβέντα και δράση για το ζήτημα αυτό.
