Χρίστος Κρανάκης
▸Συζήτηση με τον καθηγητή του Κλεομένη, Γιάννη Λαθήρα, για τη διέξοδο της νεολαίας στον τυφλό οπαδισμό και την κατάσταση στη Θεσσαλονίκη
«Ένοιωσα ντροπή και θλίψη, σαν εκπαιδευτικός και κοινωνικός αγωνιστής που χάνουμε νέα παιδιά γεμάτα δυνατότητες, σε αέναες και αδιέξοδες αντιπαραθέσεις». Αυτό, διευκρινίζει στο Πριν πως ήθελε να αποτυπώσει ο Γιάννης Λαθήρας με τη δημόσια ανάρτηση που συγκίνησε πλήθος κόσμου.
Σε εκείνη ο Κλεομένης, ο οποίος έχασε τη ζωή του σε οπαδική αντιπαράθεση στις 12 Μάρτη στην Καλαμαριά Θεσσαλονίκης, βρίσκεται στις πρώτες τάξεις του 2ου Λυκείου Συκεών και φορώντας τη φανέλα του ΠΑΟΚ κρατάει πανό που αναγράφει: «Άλκη να είσαι ο τελευταίος. Δεν ξεχνάμε». Στην άλλη άκρη του πανό, ένας συμμαθητής του με τη φανέλα του Άρη… Όπως θυμούνται οι καθηγητές εκείνης της περιόδου, ο Κλεομένης είχε πρωτοστατήσει στην κίνηση αυτή!
Συνομιλώντας με τον Γιάννη Λαθήρα, αντιλαμβανόμαστε πως η ατμόσφαιρα στη γειτονιά, όπως είναι φυσικό, είναι συγκινησιακά φορτισμένη. Ανάλογο σοκ, μπορούμε μόνο να φανταστούμε, πως επικρατεί και στη γειτονιά που μεγάλωσε και ο 23χρονος κατηγορούμενος για τη δολοφονία, οπαδός του Άρη, ο οποίος κρίθηκε προφυλακιστέος. «Χάνουμε δικά μας παιδιά», σχολιάζει ο Γιάννης, αδιαφορώντας για το σε ποιο χρώμα πιστεύουν. Είναι η ώρα, τονίζει, «να συζητήσουμε σαν πόλη σοβαρά – μέσα από τους συλλογικούς φορείς διδασκόντων, φοιτητικών συλλόγων και γειτονιών – για το “γιατί” το εκπαιδευτικό και εν γένει το κοινωνικό μας περιβάλλον δυσκολεύεται να κατευθύνει τον πλούτο της νεανικής σκέψης σε δημιουργική κατεύθυνση και μακριά από τέτοιες ανούσιες κόντρες».
Η εικόνα που έχουμε στο μυαλό μας για τα νέα παιδιά που εμπλέκονται σε οπαδικά σκηνικά, σε σημαντικό βαθμό, φαίνεται πως – ειδικά πλέον – δεν είναι καθολικά σωστή. Φυσικά, υπάρχουν πολλά παραδείγματα με παιδιά του κοινωνικού περιθωρίου που «μεγάλωσαν» μέσα στις εξέδρες και μυήθηκαν από νωρίς σε ομάδες κρούσης, μην έχοντας και κάποια άλλη κοινωνική εναλλακτική. Φαίνεται, πάντως, πως το πρόβλημα της οπαδικής βίας – όπως εν γένει της κοινωνικής βίας – προσεγγίζει ανθρώπους που δεν δείχνουν ιδιαίτερη προδιάθεση. Παιδιά με όνειρα, χαρίσματα και χόμπι υιοθετούν συμπεριφορές ξένες ως προς τον εαυτό τους ή το οικογενειακό τους περιβάλλον. «Πιθανότατα βρίσκουν τον μόνο τρόπο συλλογικής οργάνωσης, σε μία κοινωνία που το συλλογικό έχει χάσει έδαφος και δεν είναι εύκολα ορατό σ’ αυτά τα παιδιά», εκτιμά ο Γιάννης.
Αναλογιζόμενοι την έκταση του προβλήματος στη Θεσσαλονίκη, όπου μία πόλη με αισθητά μικρότερο πληθυσμό από την Αθήνα, μετράει περισσότερους νεκρούς από το 2017 και συγκεκριμένα τέσσερις (Νάσος Κωνσταντίνου, Τόσκο Μποζατζίσκι, Άλκης Καμπανός και Κλεομένης), ο Γιάννης προσπαθεί να εξηγήσει την έξαρση του φαινομένου. Πιθανότατα, η άνοδος φασιστικών ομάδων μετά τα μακεδονικά συλλαλητήρια – παρότι στιγμιαία – έχει αφήσει αποτύπωμα στον τρόπο δράσης διαφόρων ομάδων (στο σημείο αυτό δεν επιχειρείται καμία συσχέτιση με τους εμπλεκόμενους του τελευταίου επεισοδίου).
Το πιο σημαντικό όμως, όπως υπογραμμίζει, είναι η έλλειψη ικανοποιητικής κοινωνικής προοπτικής για τους νέους. «Η Θεσσαλονίκη εξάγει… νεολαία», σχολιάζει σκωπτικά. «Είτε είσαι απόφοιτος ΑΠΘ, είτε μέλος θύρας οργανωμένων οπαδών, οι επιλογές σου είναι: Αθήνα ή εξωτερικό». Ταυτόχρονα, επισημαίνει τη συστηματική υποβάθμιση των δημοσίων χώρων και κέντρων άθλησης στην πόλη, γεγονός που οδηγεί στην έλλειψη κοινωνικών δομών κοινωνικοποίησης και συλλογικοποίησης. Στο έδαφος αυτό, η συμμετοχή πολλών νέων ανθρώπων σε βίαιες οπαδικές ομάδες δεν πρέπει να μας εκπλήσσει.
Το άμεσο μέλλον μετά τη δολοφονία του Κλεομένη εμφανίζεται δυσοίωνο. «Το κλίμα δυναμιτίζεται από πολλούς», λέει ο Γιάννης, «υπάρχει έντονη διάθεση συνέχισης της αντιπαράθεσης». Με την ελπίδα ο κύκλος του αίματος να σταματήσει, ο Γιάννης καλεί τον προοδευτικό κόσμο των γηπέδων να μην παραχωρήσει τις εξέδρες στους οπαδικούς στρατούς των ΠΑΕ. «Ως πατεράδες, μανάδες, δάσκαλοι πρέπει να μάθουμε στα παιδιά μας να λαχταρούν το όμορφο γκολ από όπου κι αν προέρχεται!».
Οπαδικοί στρατοί όργανα συμφερόντων
Οι ευθύνες των ΠΑΕ, της πολιτείας αλλά και της κοινωνίας!
Όταν ένας 20χρονος οπαδός της ΑΕΚ ξεψύχησε στη Χαλκίδα, εντύπωση έκανε πώς το θέμα πέρασε στα «ψιλά». Θυμηθήκαμε πόσος «ντόρος» είχε γίνει (και δικαιολογημένα) στη δολοφονία Φιλόπουλου στην Παιανία το 2007. Ένα σοκαριστικό γεγονός που καλύφθηκε από τα ΜΜΕ για πολλούς μήνες, ενώ η κοινωνία παρακολούθησε και τη δίκη που έγινε μετά από χρόνια, με έντονο προβληματισμό. Τώρα φαίνεται πως οι δολοφονίες οπαδών δεν «ακουμπάνε» με τον ίδιο τρόπο τη δημόσια συζήτηση. Η κοινωνία σοκάρεται – φυσικά – ακόμα, αλλά τις προσπερνάει αισθητά πιο εύκολα.
Ο τρόπος κάλυψης των γεγονότων από τα συστημικά ΜΜΕ εστιάζει στο «αστυνομικό» κομμάτι του… ρεπορτάζ, ενώ με χαρακτηριστική ευκολία μεταφέρονται λάθος και συγκεχυμένες πληροφορίες. Όπου είναι εφικτό, η αστυνομία μεθοδικά προσπαθεί να αποκρύψει τα οπαδικά κίνητρα από τέτοια σκηνικά, προκειμένου να διατηρήσει το καθόλα ψευδές αφήγημα της κυβέρνησης πως «ξεμπερδέψαμε με το οπαδικό». Όσο για τις ΠΑΕ και τις ΚΑΕ, όσες πρωτοβουλίες παίρνουν όταν πρόκειται να υπερασπιστούν τα επιχειρηματικά τους συμφέροντα και να πάρουν «δώρο» ιστορικά γήπεδα συλλόγων, άλλες τόσες δεν παίρνουν όταν πρόκειται για την οπαδική βία. Αντιθέτως, θα μπορούσε να ισχυριστεί κάποιος ότι αφήνουν (αν δεν ενθαρρύνουν) να διαμορφώνεται κλίμα υποστήριξης τέτοιων πρακτικών (και με ανάρτηση τεράστιων ανάλογων πανό).
Στο μεταξύ, ομάδες νεαρών φτάνουν την αναμεταξύ τους σύγκρουση σε πρωτόγνωρα επίπεδα βίας. Κανόνες και κώδικες αξιών που – έστω σε έναν βαθμό ίσχυαν τα παλιότερα χρόνια – έχουν πλέον εξαλειφθεί. Ή θα μαχαιρώσεις πρώτος ή θα μαχαιρωθείς…
Το οπαδικό περιβάλλον έχει αλλάξει ριζικά, χωρίς να χρειάζεται να προσδώσει κανείς δόσεις ρομαντισμού στην προγενέστερη οπαδική σκηνή. Η έκρηξη του επιπέδου βίας δεν έρχεται μόνο ως έκφανση της σημερινής κοινωνικής κατάστασης. Μέρα με τη μέρα, το «οπαδικό» διαπλέκεται όλο και εντονότερα με το «επιχειρηματικό». Τα πάρε-δώσε με τις διοικήσεις και την αστυνομία έχουν ξεφύγει. Ομοίως, η δράση τοπικών οπαδικών συνδέσμων (μεγάλων αλλά και μικρότερων ομάδων) στοχεύει περισσότερο στον οικονομικό έλεγχο της γειτονιάς (προστασία, εκβιασμοί, ναρκωτικά) παρά στον οπαδικό. Ενδεικτική είναι η είδηση πως σε εξάρθρωση «οπαδικής» σπείρας στον Νέο Κόσμο βρέθηκαν γεμιστήρες, φυσίγγια και ποσό άνω των 300.000 ευρώ!
Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Πριν στο φύλλο 21-22 Μαρτίου 2026
