Δημήτρης Σταμούλης
Πολύ κάτω από τα 751 ευρώ του 2012 είναι ο κατώτατος μισθός στην Ελλάδα, ενώ η αγοραστική δύναμη είναι ακόμα μικρότερη εν μέσω γενικευμένης ακρίβειας. Οι πετσοκομμένοι μισθοί των μνημονίων είναι εδώ, όπως και η άγρια εκμετάλλευση της εργασίας από το κεφάλαιο.
Μπορεί να έχουν περάσει 12 χρόνια από το πρώτο μνημόνιο, που εγκαινίασε έναν ανελέητο κύκλο λεηλασίας του εργατικού μισθού, αλλά πολύ λίγα πράγματα έχουν αλλάξει τόσο στις πολιτικές που υλοποιούνται από τους εκάστοτε κυβερνώντες όσο και από τους εργοδότες και το κεφάλαιο που συνεχίζουν τη ληστρική εκμετάλλευση των εργαζομένων τους.
Το πρώτο μνημόνιο, που ψηφίστηκε του 2010 (κυβέρνηση Παπανδρέου με ψήφους ΠΑΣΟΚ και ΛΑΟΣ), κατάργησε οριστικά τον 13ο και 14ο μισθό στο δημόσιο επιβάλλοντας παράλληλα άγριες περικοπές στους μισθούς. Το δεύτερο και σκληρότερο όλων μνημόνιο του τραπεζίτη Λουκά Παπαδήμου το 2011 (ψηφίστηκε από ΠΑΣΟΚ, ΝΔ και ΛΑΟΣ) οδήγησε σε μείωση κατά 22% του κατώτατου μισθού σε όλα τα κλιμάκια του βασικού μισθού και επέβαλε τον άθλιο διαχωρισμό των νεοεισερχόμενων στην εργασία μέχρι 25 ετών, οι οποίοι αμείβονταν με 32% λιγότερα, με τον περιβόητο «υποκατώτατο μισθό». Συγκεκριμένα, για τους άνω των 25 ετών ο κατώτατος μισθός διαμορφώθηκε στα 586,08 ευρώ και για τους 18 έως 25 ετών στα 510,95 ευρώ. Επιπλέον καταργήθηκαν οι κλαδικές συμβάσεις εργασίας, μέτρο το οποίο οδήγησε σε κατάρρευση των μισθών και όσων αμείβονταν παραπάνω από την εθνική συλλογική σύμβαση (ΕΓΣΣΕ). Το τρίτο μνημόνιο της κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝΕΛ δεν επέβαλε άλλες μειώσεις αλλά δεν οδήγησε και σε αυξήσεις. Να σημειωθεί δε ότι η Ελλάδα ήταν η μόνη χώρα της ΕΕ όπου ο κατώτατος μισθός είχε μειωθεί μετά το 2012, στο όνομα της κρίσης χρέους.
Η πρώτη άνοδος του κατώτατου μισθού σημειώθηκε προεκλογικά το 2019, επί ΣΥΡΙΖΑ, και ήταν κατά 10,91% στα 650 ευρώ, ενώ καταργήθηκε ο υποκατώτατος μισθός. Η κυβέρνηση της ΝΔ έδωσε μια οριακή αύξηση 2% από 1/1/2022 και από 1/5/2022 άλλο ένα 7,7% και τελική διαμόρφωση του κατώτατου στα 713 ευρώ (μεικτά), αυξήσεις που φυσικά ούτε το χαμένο έδαφος δεν αναπλήρωσαν για το εργατικό εισόδημα.
Εξευτελιστικές οι ωριαίες αμοιβές στην Ελλάδα, ξεπερνούν μόνο τις χώρες της ανατολικής Ευρώπης
Θλιβερή είναι η θέση που κατέχει ο ελληνικός κατώτατος μισθός ακόμα και σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ανάμεσα στις 13 χώρες της ΕΕ που έχουν κατώτατο μισθό κάτω από τα 1.000 ευρώ βρίσκεται η Ελλάδα σύμφωνα με την Eurostat, γεγονός που θα άλλαζε με αύξηση κατά 29,2%. Επιπλέον το μέσο ωριαίο κόστος εργασίας σε ολόκληρη την ΕΕ, το 2021, εκτιμήθηκε σε 29,1 ευρώ, ενώ στην ευρωζώνη σε 32,8 ευρώ. Η χώρα μας βρίσκεται στην τρίτη χαμηλότερη βαθμίδα με ωριαίο κόστος εργασίας στα 17,2 ευρώ, ξεπερνώντας μόνο τις χώρες της Ανατολικής Ευρώπης, ενώ η Δανία έχει τριπλάσιο κόστος από την Ελλάδα.
Όσον αφορά στο κατά κεφαλήν ΑΕΠ των Ελλήνων, βρίσκεται στη δεύτερη χειρότερη στην ΕΕ το 2021, όπως αυτό εκφράζεται σε μονάδες αγοραστικής δύναμης και πιο συγκεκριμένα, ήταν κατά 35% πιο κάτω από τον μέσο όρο της EE, με τη Βουλγαρία να είναι η μόνη χώρα της ΕΕ που ήταν σε χειρότερη μοίρα.
Όμως και η πανδημική κρίση είχε σαφέστατα ταξικό πρόσημο με αρνητικό αποτύπωμα στους μισθούς. Μεταξύ 2010-2019 σημειώθηκε μεγάλη απόκλιση στις συνολικές αποδοχές του μέσου εργαζομένου στην Ελλάδα σε σχέση με τον μέσο όρο της Ευρωζώνης. Η απόκλιση ενισχύθηκε το 2020, αφού ο μέσος μισθός στην Ελλάδα συρρικνώθηκε κατά 2,5%, όταν στην Ευρωζώνη μειώθηκε κατά 1% και στην ΕΕ κατά 0,6%. Η Ελλάδα είναι το μόνο κράτος-μέλος της ΕΕ στο οποίο ο μέσος μισθός σωρευτικά μειώνεται από το 2010. Η απόκλιση του μέσου μισθού από αυτόν του μέσου όρου της Ευρωζώνης είναι ακόμα πιο σημαντική αν συνυπολογιστεί ότι στα κράτη-μέλη της Ανατολικής Ευρώπης και των Βαλκανίων υπάρχει τάση σύγκλισης, γεγονός που καθιστά την Ελλάδα μια ειδική περίπτωση περαιτέρω όξυνσης της κοινωνικής ανέχειας.
Η Ελλάδα είναι από τα λίγα κράτη-μέλη της ΕΕ στα οποία ο καθαρός μέσος μισθός μειώθηκε το 2020, ενώ είναι το μόνο κράτος-μέλος στο οποίο ο καθαρός μέσος μισθός είναι χαμηλότερος από αυτόν του 2010. Όσον αφορά την αγοραστική δύναμη του μέσου μισθού, και σε αυτή την περίπτωση η χώρα μας είναι το μόνο κράτος-μέλος της ΕΕ στο οποίο παρατηρείται απώλεια σε σχέση με το 2010, η οποία εντάθηκε το 2020 λόγω πανδημικής κρίσης.
Να πάρουν οι εργάτες από τον πλούτο που παράγουν
Κανένας μισθός κάτω από 1.000 ευρώ, αυξήσεις για όλους τους εργαζόμενους
Απόρροια όλων των πάνω στατιστικών είναι και το γεγονός ότι το ποσοστό κάλυψης των συλλογικών διαπραγματεύσεων στην Ελλάδα είναι ιδιαίτερα χαμηλό (το 2016 ήταν ίσο με 26%), ενώ η προστασία των εργαζομένων από συλλογικές διαπραγματεύσεις στην Ελλάδα βρίσκεται πιο κοντά στις επιδόσεις κρατών-μελών της ανατολικής Ευρώπης. Το 2012 το σύνολο των συμβάσεων (κλαδικές και επιχειρησιακές) ήταν 1.005 ενώ το 2020 μόλις 192!
Οι πολιτικές όλων των κυβερνητικών αποχρώσεων της τελευταίας δωδεκαετίας έχουν συρρικνώσει δραματικά το εργατικό εισόδημα, τόσο περικόπτοντας τους μισθούς όσο και λεηλατώντας το βάναυσα με πλείστους άμεσους και έμμεσους τρόπους. Δεν είναι τυχαίο ότι το 2019 οι εργαζόμενοι στην Ελλάδα έλαβαν κατά 4,5% μικρότερο μερίδιο του ΑΕΠ σε μισθούς από ό,τι πριν μια δεκαετία (2009), σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Συνομοσπονδία Συνδικάτων (ETUC). Το 2009 το μερίδιο αυτό ήταν στο 54,1% ενώ το 2019 περιορίστηκε στο 49,6%!
Αυτό σημαίνει ότι οι εργαζόμενοι λαμβάνουν μικρότερο μερίδιο του οικονομικού πλούτου που ουσιαστικά αυτοί παράγουν και γι’ αυτό είναι και ανάγκη αλλά και δίκαιο να αυξηθούν γενναία οι μισθοί, τόσο ο κατώτατος που πρέπει να ανέβει άμεσα στα 1.000 ευρώ, όσο και για τους υπόλοιπους εργαζόμενους που βλέπουν καθηλωμένους τους μισθούς τους για πολλά χρόνια. Είναι ζήτημα επιβίωσης ο αποφασιστικός αγώνας των εργαζομένων για αυξήσεις στους μισθούς σύμφωνα με τις ανάγκες, για επαναφορά του 13ου-14ου μισθού για όλους, για συλλογικές συμβάσεις και σταθερή εργασία με όλα τα δικαιώματα, για προσλήψεις για κάλυψη των κοινωνικών αναγκών, για μείωση του χρόνου εργασίας και προστασία των ανέργων.
