Δοκίμιο για την ανθρώπινη νόηση του Τζων Λοκ

Μπάμπης Συριόπουλος

Εκδόσεις Παπαζήση

Ο Τζων Λοκ (John Locke) έζησε τον 17^ο αιώνα (1632-1704) και ανήκει στους θεμελιωτές του ευρωπαικού διαφωτισμού. Η σκέψη και η δράση του συνδέθηκε με τους αγγλικούς εμφυλίους που οδήγησαν το 1688 στη νίκη της «ένδοξης επανάστασης» και του κοινοβουλίου ενάντια στην ελέω θεού μοναρχία του Ιακώβου Β’. Στο έργο του Δεύτερη Πραγματεία περί Κυβερνήσεως τοποθετείται με τις θεωρίες του κοινωνικού συμβολαίου και του φυσικού δικαίου.

Ο Λοκ, ως φιλόσοφος, με το Δοκίμιο για την ανθρώπινη νόηση αναδείχθηκε σε βασικό εκπρόσωπο του αγγλικού εμπειρισμού. Το βιβλίο, μεταξύ άλλων, πραγματεύεται τους τρόπους με τους οποίους ο άνθρωπος προσπαθεί να κατανοήσει την πραγματικότητα, τις αισθήσεις του και τη σκέψη του. Σε αντίθεση με άλλους άγγλους εμπειριστές όπως ο Χιούμ και ο Μπέρκλεϊ, δεν αμφιβάλλει καθόλου για την ύπαρξη της αντικειμενικής πραγματικότητας, καθώς και για την ικανότητα του ανθρώπου να την κατανοεί. Οι «ποιότητες» των σωμάτων ανήκουν είτε στα ίδια τα σώματα είτε είναι αποτέλεσμα της επενέργειάς τους στα ανθρώπινα αισθητήρια όργανα.

Οι «γενικές ιδέες» (έννοιες) για τα πράγματα εκφράζουν την «ονομαστική» και όχι την πραγματική ουσία τους, δηλαδή όσα ξέρουμε για τα κοινά τους γνωρίσματα. Η πραγματική τους ουσία δεν συμπίπτει με τις λέξεις, αυτές όμως πρέπει να εναρμονίζονται με τις πραγματικές ιδιότητες των πραγμάτων. Ο Λοκ τοποθετείται, έτσι, ενάντια στον απροκάλυπτο ιδεαλισμό του Πλάτωνα, σύμφωνα με τον οποίο η σκέψη και η πραγματικότητα ταυτίζονται, ή με μοντέρνες εκδοχές του όπως του Βιτγκενστάιν, σύμφωνα με τον οποίο «τα όρια της γλώσσας μου είναι τα όρια του κόσμου μου».