Φοίβος Οικονομίδης, ιστορικός-συγγραφέας
Στη μάχη του Δεκέμβρη του ΄44 φαίνεται ότι υπήρξε η πρώτη συνεργασία σε ευρωπαϊκό επίπεδο των αστικών πολιτικών δυνάμεων με τους συνεργάτες των Χίτλερ και Μουσολίνι στον αγώνα εναντίον της αριστεράς γενικότερα και της κομμουνιστικής συνιστώσας ειδικότερα. Στην μάχη της Αθήνας κατά του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ έλαβαν μέρος περίπου οι μισοί από τους 27.000 συλληφθέντες άνδρες των Ταγμάτων Ασφαλείας.
Τώρα πια στις μέρες μας, μιλώντας ή γράφοντας για τον «Δεκέμβρη» ή τα «Δεκεμβριανά» μπορεί να εννοούμε και τα μεγάλα γεγονότα του 2008 που ακολούθησαν τη δολοφονία του Αλέξανδρου Γρηγορόπουλου. Εμείς όμως θα αναφερθούμε στη σύγκρουση του Δεκέμβρη 1944 που σε μεγάλο βαθμό καθόρισε τη μεταπολεμική ιστορία της Ελλάδας.
Στις 7 Δεκεμβρίου εκείνης της χρονιάς, ενώ έχει αρχίσει η ένοπλη σύγκρουση, υφυπουργός Στρατιωτικών της κυβέρνησης Γεωργίου Παπανδρέου ανέλαβε ο στρατιωτικός Λεωνίδας Σπαής, αντικαθιστώντας τον συνάδελφο του Πτολεμαίο Σαρηγιάννη του ΕΛΑΣ που παραιτήθηκε τελευταίος από την κυβέρνηση εθνικής ενότητας, ακολουθώντας με τη σειρά του τους άλλους υπουργούς της αριστεράς που είχαν ήδη υποβάλλει τις παραιτήσεις τους.
Ο στρατηγός Σπαής, μετά την πτώση της επτάχρονης δικτατορίας, σε ένα άρθρο του (περιοδικό Πολιτικά Θέματα στις 4/12/1976) έκανε μία σημαντική αποκάλυψη για τη συνεργασία στη διάρκεια του Δεκέμβρη των -οργανωμένων και εξοπλισθέντων από τη χιτλερική Γερμανία- Ταγμάτων Ασφαλείας με τους Άγγλους και τις κυβερνητικές δυνάμεις εναντίον των δυνάμεων του ΕΛΑΣ στην Αθήνα και τον Πειραιά στη διάρκεια του Δεκέμβρη.
«Η εισήγηση ήταν των Άγγλων», έγραψε ο Σπαής, «και η απόφαση δική μου. Δεν θέλω να δικαιολογήσω την πράξη μου, αλλά δεν γινόταν αλλιώς. Η στρατιωτική μας δύναμη ήταν ανύπαρκτη. Συνολικά υπήρχαν (κρατούμενοι) 27.000 άνδρες των Ταγμάτων Ασφαλείας. Χρησιμοποιήσαμε 12.000, τους λιγότερο εκτεθειμένους. Τους ντύσαμε και τους εξοπλίσαμε. Δημιουργήθηκαν νέα Τάγματα Εθνοφυλακής και έτσι κατορθώθηκε μια ισορροπία δυνάμεων. Δεν είναι αλήθεια ότι δεν χρησιμοποιήθηκαν Τάγματα Ασφαλείας κατά τα Δεκεμβριανά, όπως τότε και αργότερα ισχυρίζονταν Άγγλοι και Έλληνες. Χρησιμοποιήθηκαν οι μισοί περίπου από όσους είχαν συλληφθεί και αυτή είναι η αλήθεια που την αποκαλύπτω» (Ο Δεκέμβρης 1944 και η διεθνής σημασία του, σ. 81-82).
«Δεν είναι αλήθεια ότι δεν χρησιμοποιήθηκαν Τάγματα Ασφαλείας κατά τα Δεκεμβριανά, όπως τότε και αργότερα ισχυρίζονταν Άγγλοι και Έλληνες», υφυπουργός Στρατιωτικών της κυβέρνησης Γεωργίου Παπανδρέου Λεωνίδας Σπαής
Ο διοικητής της τρίτης ορεινής ταξιαρχίας Θρασύβουλος Τσακαλώτος που στη διάρκεια της δεκεμβριανής σύγκρουσης θεωρούσε ότι πολεμούσε στο πλευρό του Ουίνστον Τσόρτσιλ και σε μήνυμα του τόνιζε ότι «θλιβόταν βαθιά από το γεγονός ότι χύνεται βρετανικό αίμα» στη μάχη της Αθήνας, έβλεπε ότι ο κύριος αντίπαλος του ελληνικού αστικού κράτους ήταν πλέον οι «διεθνιστές» (βλ. Το σύνδρομο του Οδυσσέα, η αόρατη μάχη του Ψυχρού Πολέμου, σ. 422.)
Πολλοί αξιωματικοί του αστικού ελληνικού στρατού που είχαν ταχθεί στο πλευρό της κυβέρνησης Γ. Παπανδρέου, τόσο πριν όσο και στη διάρκεια των Δεκεμβριανών διέκριναν στις τάξεις των Ταγμάτων Ασφαλείας παλιούς συναδέλφους, που τους ένωναν κοινοί εθνικοί αγώνες και η έντονη αντικομμουνιστική διάθεση.
Ο Τσακαλώτος διέκρινε στο πρόσωπο του συνταγματάρχη Διονύσιου Παπαδόγγωνα, επικεφαλής των Ταγμάτων Ασφαλείας στην Πελοπόννησο, έναν παλιό άξιο συνάδελφο τον οποίο σύντομα απελευθέρωσε. Αναφερόμενος στις μάχες των Δεκεμβριανών ο Τσακαλώτος έγραψε για τον Δ. Παπαδόγγωνα:
«Πρέπει ν’ αναφερθώ και σε έναν τόσο συκοφαντηθέντα και με τόση λύσσα καταδιωχθέντα μαζί με την οικογένειά του, έναν αγνό πατριώτη, από τους κομμουνιστάς. Έναν ηγέτη που διαρκώς σάλπιζε στη Βόρειο Ήπειρο. Είχαμε γνωρισθεί το πρώτον αυτός λοχαγός, εγώ υπολοχαγός στα χαρακώματα του Κέλλες. Και τέλος στα απαίσια Δεκεμβριανά, τον ευρήκα κοντά στους στρατώνες της Ταξιαρχίας Ρίμινι, με αφοπλισμένους ευζώνους και χωροφύλακες και περιφρονημένους με άλλους τιμημένους αξιωματικούς πολεμιστάς. Τους ώπλισα εις πείσμα οιωνδήποτε διαταγών, δια να αμύνονται εναντίον των συνεχών επιθέσεων των λυσσώντων κομμουνιστών. Και εκεί σκοτώθηκε έπειτα από τόσους αγώνας για την ελευθερία της πατρίδος μας».
Στη μάχη του Δεκέμβρη φαίνεται ότι υπήρξε η πρώτη συνεργασία σε ευρωπαϊκό επίπεδο των αστικών πολιτικών δυνάμεων με τους συνεργάτες των Χίτλερ και Μουσολίνι στον αγώνα εναντίον της αριστεράς γενικότερα και της κομμουνιστικής συνιστώσας ειδικότερα, κάτι που ακολουθήθηκε συνειδητά την περίοδο του Ψυχρού Πολέμου στον αγώνα εναντίον της Σοβιετικής Ένωσης και των φίλων της από τις ΗΠΑ και τους συμμάχους της.
Οι ηρωικοί μαχητές της Διδότου
Αντιμέτωποι με τους Άγγλους, τις κυβερνητικές δυνάμεις, τα Τάγματα Ασφαλείας, την οργάνωση Χ κλπ βρίσκονταν δυνάμεις του ΕΛΑΣ ανάμεσά τους και οι ρομαντικοί νέοι του λόχου φοιτητών «Λόρδος Μπάιρον». Σύμφωνα με ένα μέλος του λόχου, τον Μανώλη Κορνήλιο, ήταν αυτές οι δυνάμεις που είχαν διεξάγει «τη μεγαλύτερη από όλες τις μάχες του Δεκέμβρη» κατά τις τελευταίες μέρες της σύγκρουσης. «Είχαμε καταλάβει -αναφέρει ο Κορνήλιος- το τετράγωνο Χαρ.Τρικούπη-Ναυαρίνου-Μαυρομιχάλη-Διδότου σε επιχείρηση αντιπερισπασμού για ανακούφιση του δυτικού μετώπου που πιεζόταν και υποχωρούσε προς το Μεταξουργείο. Επιχειρήσαμε να εξουδετερώσουμε με υπονόμευση το κτίριο του Χημείου δίπλα που ήταν οχυρό των Άγγλων. Χάσαμε μερικά παλικάρια, ανάμεσά τους και την αξέχαστη Ελευθερία Λιονάκη -δεν έχω δει γραμμένο πουθενά το όνομά της- μαζί μ’ έναν άλλο φοιτητή, όταν ήρθαν οι δυο τους μέσα στην κόλαση να μας φέρουν φαγητό. Ήμασταν μερόνυχτα χωρίς τροφή και ύπνο. Σκοτώθηκαν από το ίδιο βλήμα όλμου που τραυμάτισε σοβαρά τον συνθέτη Γιάννη Ξενάκη» (σύμφωνα με τον Σπ. Τζουβέλη το συμβάν έλαβε χώρα από βολή αγγλικού τανκ που διαπέρασε τον τοίχο).
«Το τελευταίο εικοσιτετράωρο -συνεχίζει ο Κορνήλιος- στις 4 Γενάρη (1945), 24 όλοι και όλοι, με οπλισμό καμιά δεκαπενταριά παλιοαραβίδες, δύο ελαφρά αυτόματα Στεν, μερικά πιστόλια και μερικές χειροβομβίδες κλειστήκαμε στην πολυκατοικία Διδότου 47 για την τελική μάχη. Κυκλωμένοι από τανκς, με όλα τα γύρω κτίρια φωλιές πολυβόλων, αμυνθήκαμε ως αργά τη νύχτα. Όσοι αντίκριζαν εκείνη την πολυκατοικία μετά τα Δεκεμβριανά θυμούνται ένα μισό κτίριο κομμένο από πάνω ως κάτω και μαυρισμένο. Πολλές φορές μας κάλεσαν με τηλεβόα να παραδοθούμε. Όλες τους οι απόπειρες να εισβάλουν στο κτίριο αποκρούστηκαν. Ψυχή της άμυνας ήταν ο Βασίλης Καρσαντλής. Πρώην αξιωματικός του τακτικού ελληνικού στρατού ο Βασίλης οδηγούσε απτόητος στη νίκη τους απειροπόλεμους και άοπλους φοιτητές μαχητές, που πολεμούσαν με αυτοσχέδια μέσα, μόνο με την ψυχή και τον ενθουσιασμό και την πίστη στα ιδανικά τους. Όταν αργά τη νύχτα που φωτιζόταν από την πυρκαγιά και τις φωτοβολίδες επιχειρήσαμε έξοδο ο Βασίλης τραυματίστηκε βαριά. Σύρθηκε από τη Βαλτετσίου προς την Ιπποκράτους. Την αυγή τον βρήκε ο δολοφόνος αξιωματικός, όχι Άγγλος όπως γράφει ο Β. Μπαρτζιώτας, αλλά Έλληνας δυστυχώς… και ο αξιωματικός αυτός σκότωσε τον τραυματία με μαχαίρι, όχι με πιστόλι. Οι γυναίκες που είδαν τη φρικαλέα σκηνή ήταν δύο, όχι τρεις, γριούλες από την Κεφαλονιά, που συχνά στην Κατοχή μας παραχωρούσαν το σπίτι τους γωνία Βαλτετσίου και Ιπποκράτους. Αυτές οι γριούλες μετά το Δεκέμβρη μου περιέγραψαν το τέλος του Βασίλη» (Η Διεθνής συγκυρία και το ΚΚΕ 1939-1954 σ.133-134).
Ο χρόνος ασταμάτητα έρχεται να σκεπάσει τα γεγονότα μιας εποχής για να τη διαδεχθεί μια άλλη. Οι δρόμοι και τα κτίρια που πρωταγωνίστησαν στην ιστορία διαμέσου της ανθρώπινης δράσης δεν μπορούν να μιλήσουν και εμείς προσπαθούμε συγκεντρώνοντας και διασταυρώνοντας γραπτές και προφορικές μαρτυρίες να προσεγγίσουμε όσο γίνεται περισσότερο την αλήθεια για τη μάχη του Δεκέμβρη.
