Παναγιώτης Ξοπλίδης
Συμπληρώνονται φέτος 90 χρόνια από την εξέγερση των εργατών και των εργατριών της Θεσσαλονίκης τον Μάιο του 1936, που αποτελεί κορύφωση των εργατικών αγώνων του μεσοπολέμου και είναι και σήμερα πηγή προβληματισμού και συμπερασμάτων για το εργατικό κίνημα και την επαναστατική Αριστερά. Το Πριν στο αφιέρωμά του φωτίζει πλευρές των γεγονότων και όσων οδήγησαν στις μέρες του ΄36, που τραγουδήθηκαν κι ενέπνευσαν.
Η θρυαλλίδα της απεργίας χιλιάδων καπνεργατριών και καπνεργατών που ξεκίνησε στις 30 Απριλίου 1936, πυροδότησε την εξέγερση της εργατικής τάξης και του λαού της πόλης κατά της φτώχειας, της εργοδοτικής τυραννίας και του αυταρχικού κράτους του αντικομμουνισμού και του Ιδιώνυμου. Ο Μεσοπόλεμος στιγματίζεται από τις συνεχόμενες οικονομικές κρίσεις, τη χρεοκοπία του 1932 και την παγκόσμια κρίση του 1929-1932. Το εργατικό κίνημα δεν έχει να αντιπαλέψει μόνο την οικονομική εξαθλίωση, αλλά και τον εθνικισμό. Ειδικά στη Θεσσαλονίκη, μια «εβραϊκή πόλη» περικυκλωμένη από μια σλαβόφωνη ύπαιθρο, το ελληνικό κράτος στηρίχθηκε στην καταστολή και την χρησιμοποίηση φασιστικών και παρακρατικών μηχανισμών. Η Θεσσαλονίκη όμως υπήρξε κι ένα πεδίο έντονων ιδεολογικών αναζητήσεων και επαναστατικών δράσεων με την εμφάνιση και εδραίωση του σοσιαλιστικού κινήματος. Μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή και την ανταλλαγή πληθυσμών, η δημογραφική σύνθεση της πόλης μεταβλήθηκε ριζικά με την άφιξη χιλιάδων προσφύγων από τη Μικρά Ασία. Η παρουσία τους, ενίσχυσε ακόμα περισσότερο την εργατική τάξη και την ανάπτυξη του κινήματος, με τις διαφορετικές κοινότητες να συνεργάζονται μέσα στο συνδικαλιστικό κίνημα, παρά την παράλληλη άνοδο του εθνικισμού.
Ο Μάης του ’36 στη Θεσσαλονίκη στέκεται έτσι ως ο κορυφαίος σταθμός του εργατικού κινήματος στην Ελλάδα στο πρώτο μισό του αιώνα. Οι εργάτες και οι εργάτριες για 10 και πλέον ημέρες, με αποκορύφωμα την 9η Μαΐου, με τον ανυποχώρητο και ηρωικό αγώνα τους διεκδίκησαν το ψωμί που δικαιούνταν για μια αξιοβίωτη ζωή, τον κλεμμένο ιδρώτα τους και την αξιοπρέπεια που τους στερούσαν οι κεφαλαιοκράτες της πόλης, οι χωροφύλακες και οι φασιστικές συμμορίες.
Ξεπερνώντας τους δισταγμούς των ηγεσιών τους, συντρίβοντας τον φόβο της καταστολής κατάφεραν να δημιουργήσουν επαναστατική κατάσταση και να πάρουν στα χέρια τους την πόλη. Έδειξαν ότι οι εργάτριες και η εργάτες μπορούν να πάρουν την ζωή στα χέρια τους και να σπάσουν αιώνες σκυφτής και άδικης ζωής. Όπως το είχαν κάνει λίγα χρόνια νωρίτερα οι επαναστάτες της Κομμούνας του Παρισιού και της Πετρούπολης στη Ρωσία.
Το ανήθικο, διψασμένο για βία αστικό καθεστώς βενιζελικών και αντιβενιζελικών, έπνιξε τους εργαζόμενους στο αίμα την 9η Μάη: Εννιά νεκροί εργάτες και εργάτριες, εκατοντάδες τραυματισμένοι και φυλακισμένοι.
Η τάξη αποκαταστάθηκε, η τυπική αστική δημοκρατία έδωσε τη θέση της στη δικτατορία του Μεταξά, για να συντρίψει το κεφάλαιο τους εργάτες. Οι εργάτριες και οι εργάτες που εξεγέρθηκαν στη Θεσσαλονίκη πέρασαν στο πάνθεον των πρωτοπόρων που αγωνίστηκαν για να πάψει η εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο. Αμφισβήτησαν την εθνική ιστορική διαγράμμιση, την «ασταμάτητη» πρόοδο και ανάπτυξη που έχει φέρει πλέον τον εργαζόμενο άνθρωπο και την φύση σε ιστορικά δυσθεώρητα επίπεδα ανισότητας και εκμετάλλευσης.
Συναντιούνται φέτος στις «ρωγμές του χρόνου» με τους περσινούς «αναστημένους» του Γεντί Κουλέ και τους 200 κομμουνιστές της Καισαριανής, που χαμογελούν στους αιώνες της κοινωνικής πάλης για ελευθερία και ισότητα.
Σήμερα, εποχή τεραστίων κοινωνικών δυνατοτήτων, οι κεφαλαιοκράτες και τα καπιταλιστικά κράτη έχουν εξαπολύσει την πιο άγρια ιμπεριαλιστική βία, την πολιτική και οικονομική τυραννία, με αποκορύφωμα την γενοκτονία του Παλαιστινιακού λαού. Η εργατική τάξη παγκόσμια έχει πολλές και διαφορετικές αλυσίδες που πρέπει να αποτινάξει. Ο Μάης του 36 συζητιέται ακόμη και σήμερα, χάρη και στην τεράστια ακτινοβολία που έχουν έργα του λαϊκού πολιτισμού που συνδέθηκαν μαζί του, ως ορόσημο για το σημερινό επαναστατικό πρόταγμα.
Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Πριν στο φύλλο 9-10 Μαΐου 2026
