Γιάννης Φραγκούλης
Η πιο φιλόδοξη κινηματογραφική μεταφορά του ομηρικού έπους έγινε πεδίο ιδεολογικής-πολιτιστικής αντιπαράθεσης πριν ακόμη προβληθεί. Πρόκειται για ένα κινηματογραφικό επίτευγμα. Η δύναμη της ταινίας δεν βρίσκεται στα εφέ, αλλά στην ουσία του ομηρικού έπους. Εκεί αξίζει να σταθεί κανείς και όχι στην ανόητη συζήτηση περί «woke ατζέντας»
Για να κατανοήσουμε τους αφηγηματικούς δρόμους της ταινίας θα πρέπει να έχουμε καταλάβει ότι η Οδύσσεια, του Ομήρου, ανήκει στον χώρο της μυθολογίας. Επίσης ένας μύθος είναι ελεύθερος για κάθε απόδοση και ερμηνεία, αρκεί αυτή να βασίζεται σε μια αφηγηματική διαδρομή.
Ξέρουμε πολύ καλά τις διαφορετικές αποδόσεις της Οδύσσειας, όπως αυτή του Δημήτρη Μαρωνίτη και αυτή του Νίκου Καζαντζάκη. Είναι πολύ συναρπαστικό να διαβάσεις το πρωτότυπο κείμενο και τις διαφορετικές αποδόσεις του, αυτό δείχνει ότι το κείμενο που έχουμε διδαχτεί παραμένει ζωντανό. Πολύ περισσότερο, μας δίνει ελευθερία παραφράσεων, όταν μάθουμε ότι τα κείμενα του Ομήρου είναι προϊόν πολλών ανθρώπων, προφορικών αφηγήσεων, σύμφωνα με τις φιλολογικές αναλύσεις.
Μια τέτοια παράφραση επιχειρεί ο Κρίστοφερ Νόλαν. Βάζει το κείμενο πάνω στην παγκόσμια ιστορία και το προσφέρει στον θεατή για να γίνει δικό του.
Πολύ λίγο βλέπουμε τι έχει γίνει στην Τροία. Αυτό που ενδιαφέρει τον σεναριογράφο και σκηνοθέτη είναι να δώσει έναν δρόμο για να ερμηνεύσουμε ποια είναι αυτή η διαδρομή του Οδυσσέα και τι σημαίνουν τα εμπόδια που βρήκε στο διάβα του.
Μας δίνει κάποια κλειδιά: Το τέχνασμα του Οδυσσέα ήταν ικανό να καταλάβουν οι Έλληνες την Τροία, άνοιξε όμως τον δρόμο της ασέβειας. Αυτό προκάλεσε την οργή των θεών του Ολύμπου, στιγματίζοντας όσους ήθελαν να επιστρέψουν στο σπίτι τους. Ο σκοπός ήταν να φτάσουν στην πατρίδα τους, εκεί όμως θα έβρισκαν το μίσος που είχαν σπείρει οι θεοί και το τέλος τους θα ήταν τραγικό.
«Η Ιθάκη σ’ έδωσε τ’ ωραίο ταξίδι. / Χωρίς αυτήν δεν θα ’βγαινες στον δρόμο. /
Άλλα δεν έχει να σε δώσει πια. / Κι αν πτωχική την βρεις, η Ιθάκη δεν σε γέλασε. /
Έτσι σοφός που έγινες, με τόση πείρα, / ήδη θα το κατάλαβες η Ιθάκες τι σημαίνουν»,
έγραφε ο μεγάλος Αλεξανδρινός.
Το «Ιθάκες», συνοδευόμενο με το «η», δείχνει ότι ο στόχος δεν είναι ένας, όπως επίσης ότι αναφερόμαστε στην Ιθάκη του κάθε ανθρώπου, χωριστά.
Φαίνεται ότι ο Οδυσσέας το είχε καταλάβει καλά. Τον ενδιέφερε η διαδρομή. Ήξερε ότι δεν ήταν ασεβής και ότι ο θάνατός του θα είναι μια εξορία στον κόσμο όπου ζουν οι σύντροφοί του και, συγχρόνως, μια εξιλέωση. Η ταινία αναφέρεται στα εμπόδια/πάθη του Οδυσσέα και στην ανύψωσή του στο βάθρο, τουλάχιστον, των ημίθεων. Δεν λείπουν βέβαια τα ειδικά και οπτικά εφέ που θα θέλει μια χολιγουντιανή παραγωγή, αλλά, αυτός που θέλει να διαβάσει την ταινία θα μείνει στην αλληλουχία των παθών και στην ανύψωση.
Η Οδύσσεια μπορεί να μιλήσει σε όλους τους ανθρώπους, ανεξάρτητα από χρώμα, πίστη ή καταγωγή
Ο θεατής μπορεί να καταλάβει τι σημαίνει «Ιθάκη» και να βρει ποια είναι η δικιά του Ιθάκη. Η πρόκληση είναι να φτάσει σε αυτήν και να βρει την πνευματική ανύψωσή του. Πίσω από τα εφέ υπάρχει αυτή η ουσία στην οποία θα πρέπει να μείνουμε και να απέχουμε από ανόητες συζητήσεις για woke ατζέντα που δεν έχουν εδώ λόγο, αφού η «Οδύσσεια» αναφέρεται και είναι, εν δυνάμει, κτήμα όλων των ανθρώπων, ανεξαρτήτως χρώματος, πίστης ή φυλής. Μόνο για αυτά τα θέματα αξίζει να δούμε την ταινία.
Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Πριν που κυκλοφόρησε στις 18-19 Ιουλίου 2026
