Αντίσταση μέσα στο σκοτάδι
Από τις 27 Απριλίου θα παρουσιάζεται στο Θέατρο Φούρνος η σκηνική σύνθεση Ulrike – Γράμματα από τη νεκρή πτέρυγα, βασισμένη στις επιστολές της Ουλρίκε Μάινχοφ κατά την περίοδο της φυλάκισής της (1972-1976).
Η Μάινχοφ, που υπήρξε μία από τις πιο αμφιλεγόμενες αλλά και επιδραστικές ριζοσπαστικές φωνές της μεταπολεμικής Γερμανίας, πέρασε από τη μαχητική δημοσιογραφία στην ένοπλη δράση με τη RAF.
Με αφορμή το ενδιαφέρον αυτό έργο, μιλάμε με τη βιολίστρια Φανή Βοβώνη, η οποία ερμηνεύει επί σκηνής, και μαζί με την ηθοποιό Ναταλία Γεωργοσοπούλου και τον Σάββα Στρούμπο συνθέτουν τη δημιουργική ομάδα της παραγωγής.
Συνέντευξη στον Κυριάκο Νασόπουλο
Πώς λειτουργεί η παρουσία μιας ηθοποιού και μιας βιολίστριας επί σκηνής; Τι αναδεικνύει;
Θα επιχειρήσω να απαντήσω στην ερώτησή σας, προσπαθώντας να μην αρχίσω να «εξηγώ» την παράσταση και τις καλλιτεχνικές μας επιλογές, με την ελπίδα ότι η ίδια η παράσταση θα μιλήσει από μόνη της και ότι κάθε θεατής θα δώσει τη δική του απάντηση.
Επιστρέφοντας, ωστόσο, στο τελευταίο σας ερώτημα: οι δύο ερμηνεύτριες επί σκηνής μάς μεταφέρουν σε ένα εσωτερικό και εύθραυστο τοπίο – κάτι που επιδιώξαμε να δημιουργήσουμε ως βάση, προκειμένου να διεισδύσουμε στα μύχια του κειμένου, το οποίο γεννήθηκε σε συνθήκες εγκλεισμού και απομόνωσης. Οι δύο ερμηνεύτριες, ενίοτε ταυτισμένες αλλά και αντιμέτωπες, αλληλοσυμπληρώνονται, αναμετρώμενες με την κεντρική φιγούρα σε πολλαπλά επίπεδα.
Ήταν πρόκληση να ερμηνεύσετε έναν «χορό θανάτου μεταξύ λέξεων και συναισθημάτων;»
Ήταν μια πρόκληση με ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Προσωπικά, δεν θα διαχώριζα τη λέξη από το συναίσθημα a priori. Ωστόσο, η έντονη διακύμανση ανάμεσα στη λογική και το συναίσθημα διατρέχει αυτές τις επιστολές και επηρεάζει βαθιά τον αναγνώστη-ακροατή. Ο λόγος της είναι αιχμηρός, λακωνικός και καταγγελτικός –χαρακτηριστικός για μια δημοσιογράφο του περιοδικού konkret– ενώ ταυτόχρονα δημιουργεί ισχυρές ποιητικές δονήσεις. Πρόκειται, άλλωστε, για μια ακραία συνθήκη μέσα σε μια ακραία ζωή. Σε κάθε στιγμή της παράστασης, η σχέση λόγου και συναισθήματος επαναπροσδιορίζεται διαρκώς.
Η μορφή της Ουλρίκε ακροβατεί ανάμεσα στην απελπισία και την αντίσταση,
Τι σας ενέπνευσε στις επιστολές της Μάινχοφ;
Οι επιστολές αυτές μάς φέρνουν στον πυρήνα της τραγωδίας της Ουλρίκε Μάινχοφ. Μας καταβυθίζουν στον πυρήνα μιας βαθιάς πολιτικής σύγκρουσης, η οποία διαπερνά τη ζωή και την ύπαρξή της και τη συνοδεύει μέχρι το τέλος.
Παράλληλα, αποκαλύπτουν τον τρόπο με τον οποίο συνεχίζει να μάχεται ακατάπαυστα, ενώ αποδίδουν, με στοιχεία σουρεαλισμού και ποιητικότητας, τα βαθιά αδιέξοδα – τόσο σε προσωπικό όσο και σε κοινωνικοπολιτικό επίπεδο.
Είδαμε πρόσφατα περιπτώσεις λογοκρισίας επειδή ένα ντοκιμαντέρ θέλησε να δώσει τον λόγο σε καταδικασμένους για τρομοκρατία. Μισό αιώνα μετά τον θάνατό της, η ιστορία της Μάινχοφ εξακολουθεί να διχάζει και να προκαλεί;
Η Ουλρίκε Μάινχοφ, με την έντονη αγωνιστική της δράση –τόσο μέσω της αρθρογραφίας όσο και του ακτιβισμού– αποτέλεσε μια μορφή με ισχυρό συμβολικό χαρακτήρα για συγκεκριμένα κοινωνικά κινήματα, με σημαντική απήχηση.
Παρά την ένταξή της στη Φράξια Κόκκινος Στρατός και τη μετάβασή της στην τρομοκρατία, αυτός ο συμβολισμός δεν ήταν δυνατόν να εξαλειφθεί. Είναι, επομένως, αναμενόμενο να εξακολουθεί να αποτελεί αντικείμενο συζήτησης και αντιπαραθέσεων – τόσο εντός αυτών των κινημάτων όσο και ως πεδίο ευρύτερων πολιτικών και ιδεολογικών συγκρούσεων.
Προσωπικά, θεωρώ ότι η αντιπαράθεση και η συζήτηση γύρω από την οικουμενικότητα της τραγωδίας της Μάινχοφ είναι σήμερα πιο αναγκαίες από ποτέ.
Προσεγγίσατε την παράσταση ως πολιτικό ντοκουμέντο ή μια σπουδή στον ψυχισμό της εγκλεισμένης;
Αμφιβάλλω κατά πόσο είναι δυνατόν να διαχωριστεί το πολιτικό από το ιδιωτικό, ιδίως σε μια τέτοια προσωπικότητα και βιογραφία. Παρ’ όλα αυτά, οφείλω να σημειώσω ότι, βάσει των επιστολών, επικεντρωθήκαμε στις ψυχοσωματικές διεργασίες του εγκλεισμού.
Καθώς η μορφή της ακροβατεί ανάμεσα στην απελπισία και την αντίσταση, αναδεικνύεται αυτό το κρίσιμο σημείο τομής ανάμεσα στο πολιτικό και το ιδιωτικό. Άλλωστε, το ουσιαστικό ενδιαφέρον βρίσκεται ακριβώς εκεί: στα πεδία της τομής, της ασάφειας και της αμφιβολίας.
Λευκά κελιά και απομόνωση αποτελούν προϊόντα της ταραχώδους εκείνης εποχής ή έχουν να μας πουν κάτι και για το σήμερα;
Μακάρι να μπορούσε κανείς να ισχυριστεί κάτι τέτοιο. Φοβάμαι, ωστόσο, πως αυτές οι μέθοδοι βασανιστηρίων εξακολουθούν να υπάρχουν, έχοντας μεταλλαχθεί σε συγγενείς μορφές παρατεταμένης απομόνωσης και αισθητηριακής στέρησης, οι οποίες –παρά την απουσία σωματικής βίας– συνιστούν στυγνά ψυχολογικά βασανιστήρια και, ως εκ τούτου, είναι παράνομες.
Παραστάσεις: Δευτέρα, Τρίτη, Τετάρτη, ώρα: 21.00. Για 9 μόνο ανεβάσματα μέχρι τις 13 Μαϊου 2026
Συντελεστές:
Δημιουργική ομάδα/ Μετάφραση: Φανή Βοβώνη, Ναταλία Γεωργοσοπούλου, Σάββας
Στρούμπος
Ηθοποιός: Ναταλία Γεωργοσοπούλου
Πρωτότυπη μουσική/μουσική δραματουργία/βιολί: Φανή Βοβώνη
Σκηνική εγκατάσταση/κοστούμια: Κατερίνα Σωτηρίου
Φωτογραφίες: Αντωνία Κάντα
Επικοινωνία: Μαριάννα Παπάκη, Νώντας Δουζίνας
Οργάνωση παραγωγής: Ομάδα Άλας
