Λυδία Παυλίδη, μέλος LABour Αγωνιστική Παρέμβαση στην Έρευνα
Γιώργος Πισίνας, μέλος ΔΣ του ΣΕΡΕΤΕ
Ελαστική, πολύωρη, υποαμοιβόμενη και πολύμορφη πολυαπασχόληση συνθέτουν το εργασιακό τοπίο για τους εργαζόμενους στην έρευνα και τα πανεπιστήμια που απεργούν πανελλαδικά στις 10 Ιουνίου. Όπως δηλώνουν η Λυδία Παυλίδη και ο Γιώργος Πισίνας, ο αγώνας τους αναδεικνύει και ένα βαθιά πολιτικό ζήτημα: την κατεύθυνση της ίδιας της έρευνας. Σηματοδοτεί την αντίσταση στην υποχρηματοδότηση και την πρόσδεση της επιστημονικής παραγωγής στις ανάγκες της πολεμικής βιομηχανίας.
Συνέντευξη στον Δημήτρη Σταμούλη
Ένας επιστήμονας ερευνητής είναι καλοπληρωμένος, έχει σταθερή εργασία και δικαιώματα, όπως θα περίμενε κανείς ή όλα αυτά είναι μύθος;
Γιώργος Πισίνας: Η αλήθεια είναι ότι είναι πολύ δύσκολο να περιγράψει κάποιος με συντομία την εργασιακή συνθήκη στον κλάδο της έρευνας. Εάν έπρεπε να βάλουμε έναν τίτλο θα λέγαμε: Ελαστική, πολύωρη, υποαμοιβόμενη, και πολύμορφη πολυαπασχόληση. Η εργασιακή καθημερινότητα ενός εργαζόμενου στην έρευνα δεν μπορεί να περιγραφεί από το τυπικό ωράριο. Είναι συχνό φαινόμενο κάποιος από εμάς να «εξαφανίζεται» σε μια κατάσταση όπου δουλεύει μέχρι και πάνω από 15 ώρες την ημέρα και χωρίς σαββατοκύριακα, ειδικά όταν κρέμονται προθεσμίες από πάνω του. Οι αμοιβές είναι πολύ συχνά πενιχρές, με καθυστερήσεις πληρωμών. Οι συμβάσεις (συνήθως μπλοκάκια) μπορεί να έχουν κενά αφήνοντας απλήρωτους μήνες, ενώ ορισμένες φορές οι απαιτήσεις εργασίας παραμένουν. Ταυτόχρονα πολλοί από εμάς αναγκάζονται να συμμετέχουν ταυτόχρονα σε πάνω από μια «θέση» για να βγουν οικονομικά ή για να διασφαλίσουν μια σταθερή ροή εισοδήματος.
Λυδία Παυλίδη: Αν μπει κάποιος σε ένα εργαστήριο θα συναντήσει μια σειρά ανθρώπων που αν και μπορούν να κάνουν την ίδια δουλειά, έχουν διαφορετικές συμβάσεις. Μεταπτυχιακούς, ΥΔ, post-doc, ΙΔΟΧ, ΙΔΑΧ, «μπλοκάκια». Μόνο οι εργαζόμενοι με «μπλοκάκια» μπορεί να έχουν άπειρες μεταξύ τους διαφορές, με χαρακτηριστικότερη τη διάρκεια σύμβασης που μπορεί να είναι από ετήσια έως και σε καθεστώς μηνιαίας ομηρίας.
Η απεργία στις 10/6 αποτελεί έναν σημαντικό σταθμό σε αυτή την προσπάθεια να βγει στο προσκήνιο ένας κλάδος που παράγει κρίσιμο επιστημονικό έργο, αλλά παραμένει εργασιακά αόρατος
Ίσως το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα να είναι οι εντεταλμένοι διδάσκοντες, οι οποίοι αποτελούν τους «αναπληρωτές δασκάλους» του δημόσιου πανεπιστημίου που καλύπτουν τα κενά της διδασκαλίας. Πρόκειται για «εξάμηνες» συμβάσεις εργασίας, που συχνά κάποιο άτομο συνάπτει με πανεπιστήμια σε διαφορετικές πόλεις οι οποίες διατηρούν απαιτήσεις εργασίας ακόμα και έξω από τη σύμβαση! Μπορεί να δουλεύει το φθινόπωρο στην Αλεξανδρούπολη και την άνοιξη στην Κρήτη, με απαιτήσεις σε κάθε εξεταστική να πηγαίνει και στις δύο πόλεις παρόλο που τα λεφτά θα εξοφληθούν μετά τον Σεπτέμβρη που κλείνει η χρονιά!
Ο κλάδος της έρευνας έχει πανελλαδική απεργία στις 10 Ιουνίου. Ποια είναι τα βασικά αιτήματα; Τι ανταπόκριση υπάρχει από τους συναδέλφους/ισσές σας;
Λ.Π. Η πανελλαδική απεργία της 10ης Ιουνίου εκφράζει τη συσσωρευμένη αγανάκτηση των εργαζομένων στην έρευνα και τα πανεπιστήμια απέναντι σε ένα καθεστώς διαρκούς επισφάλειας. Τα βασικά αιτήματα είναι: υπογραφή συλλογικών συμβάσεων εργασίας, θεσμοθέτηση σταθερών σχέσεων απασχόλησης, έγκαιρη καταβολή των δεδουλευμένων, πλήρη ασφαλιστικά δικαιώματα για όλους-ες και, φυσικά, ουσιαστική αύξηση της δημόσιας χρηματοδότησης για παιδεία και έρευνα.
Την ίδια στιγμή, αναδεικνύει και ένα βαθιά πολιτικό ζήτημα: την κατεύθυνση της ίδιας της έρευνας. Ενώ η υποχρηματοδότηση καθηλώνει τα εργαστήριά μας και η εργασιακή ανασφάλεια πλήττει το δυναμικό, βλέπουμε να προωθείται με ένταση η σύνδεση της επιστημονικής παραγωγής με τις ανάγκες της πολεμικής βιομηχανίας. Υποστηρίζουμε ότι η αποδόμηση των εργασιακών σχέσεων στον κλάδο μας τα τελευταία χρόνια διευκολύνει αυτή την τροπή, μετατρέποντας την έρευνα από κοινωνικό αγαθό σε πεδίο συγκεκριμένων σκοπιμοτήτων.
Γ.Π. Όσον αφορά την ανταπόκριση, το κλίμα αλλάζει αισθητά. Παρά τις αντικειμενικές δυσκολίες του κλάδου όπως η μεγάλη κινητικότητα, η διασπορά σε διαφορετικά ιδρύματα και η διαρκής ανακύκλωση προσωπικού, οι συνάδελφοι-ισσες αντιλαμβάνονται πλέον ότι τα προβλήματα δεν είναι ατομικά, αλλά δομικά και συλλογικά. Αυτό αποτυπώνεται στη δημιουργία νέων παραρτημάτων του σωματείου μας, στην αυξανόμενη συμμετοχή στις συνελεύσεις και στη δυναμική που αναπτύσσεται ενόψει της απεργίας. Η απεργία της 10ης Ιουνίου αποτελεί έναν σημαντικό σταθμό σε αυτή την προσπάθεια να βγει στο προσκήνιο ένας κλάδος που παράγει κρίσιμο επιστημονικό έργο, αλλά παραμένει εργασιακά αόρατος.
Παρατηρείται μια στροφή της έρευνας στις «διττές τεχνολογίες» που αποβλέπουν στην «αμυντική» βιομηχανία. Τα δημόσια ερευνητικά κέντρα δηλαδή εξελίσσονται σε άντρα των βιομηχανιών όπλων; Υπάρχουν αντιστάσεις σε αυτή την πολεμοχαρή προοπτική;ΣΣΣ\+;
Γ.Π. Είναι γεγονός ότι βρισκόμαστε μπροστά σε μια σαφή πολιτική κατεύθυνση, σε ευρωπαϊκό και εθνικό επίπεδο, που προωθεί όλο και πιο στενά τη σύνδεση της έρευνας με τις ανάγκες της στρατιωτικής και πολεμικής βιομηχανίας. Στην Ελλάδα, η ίδρυση φορέων όπως το Ελληνικό Κέντρο Αμυντικής Καινοτομίας (ΕΛΚΑΚ) και οι εξαγγελίες της κυβέρνησης επιβεβαιώνουν ότι οι λεγόμενες «τεχνολογίες διττής χρήσης» και η αμυντική βιομηχανία αποκτούν πλέον κεντρικό ρόλο στον καθορισμό των ερευνητικών προτεραιοτήτων και των χρηματοδοτήσεων.
Αυτό αποκτά ιδιαίτερη σημασία αν αναλογιστούμε τις συνθήκες που επικρατούν σήμερα στον κλάδο. Οι ερευνητές και ερευνήτριες είναι επί χρόνια αντιμέτωποι με υποχρηματοδότηση, επισφάλεια, ελαστικές σχέσεις εργασίας, συνεχή αναζήτηση πόρων για να μπορέσουν να συνεχίσουν τη δουλειά τους. Θα περίμενε κανείς ότι αυτές οι συνθήκες θα διευκόλυναν την αποδοχή οποιασδήποτε διαθέσιμης χρηματοδότησης.
Ωστόσο, συμβαίνει και το αντίθετο: όλο και περισσότεροι-ες εργαζόμενοι-ες αντιδρούν στη μετατροπή της επιστημονικής γνώσης σε εργαλείο πολεμικών σχεδιασμών.
Οι αντιστάσεις αυτές δεν προκύπτουν από μια αφηρημένη ηθική στάση. Προκύπτουν από την πεποίθηση ότι η έρευνα πρέπει να υπηρετεί τις κοινωνικές ανάγκες, την υγεία, την εκπαίδευση, την προστασία του περιβάλλοντος και τη βελτίωση της ζωής των ανθρώπων. Γι’ αυτό και βλέπουμε σωματεία, συλλογικότητες και εργαζόμενους του κλάδου σε όλο τον κόσμο να παίρνουν θέση, διεκδικώντας δημόσια χρηματοδοτούμενη έρευνα προς όφελος της κοινωνίας.
Από τη μια, δηλαδή, έρευνα για την πολεμική βιομηχανία κι από την άλλη συρρίκνωση της βασικής έρευνας και διαλυμένες ερευνητικές υποδομές;
Λ.Π. Στην πραγματικότητα, δεν πρόκειται για μια αντίφαση αλλά για δύο όψεις της ίδιας πολιτικής. Η χρόνια υποχρηματοδότηση των πανεπιστημίων και των ερευνητικών κέντρων, η συρρίκνωση της βασικής έρευνας και η απαξίωση των υποδομών δημιουργούν ένα περιβάλλον όπου η επιβίωση της έρευνας εξαρτάται όλο και περισσότερο από εξωτερικές πηγές χρηματοδότησης και συγκεκριμένες πολιτικές προτεραιότητες.
Έτσι, αντί η επιστημονική γνώση να αναπτύσσεται με γνώμονα τις κοινωνικές ανάγκες, κατευθύνεται ολοένα και περισσότερο προς πεδία που θεωρούνται «στρατηγικά» για την ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων ή για γεωπολιτικούς και στρατιωτικούς σχεδιασμούς. Την ίδια στιγμή, τομείς κρίσιμοι για την κοινωνία, όπως η δημόσια υγεία, η κλιματική κρίση, η προστασία του περιβάλλοντος και η βασική έρευνα, παραμένουν υποχρηματοδοτημένοι.
Αυτό που βλέπουμε σήμερα είναι ότι ανοίγουν νέες χρηματοδοτικές δυνατότητες για στρατιωτικές και πολεμικές εφαρμογές, ενώ χιλιάδες ερευνητές και ερευνήτριες συνεχίζουν να εργάζονται με επισφαλείς σχέσεις εργασίας, χαμηλές αμοιβές και αβέβαιο επαγγελματικό μέλλον. Επομένως, το ζήτημα δεν είναι ότι δεν υπάρχουν πόροι για την έρευνα. Το ζήτημα είναι ποιες ερευνητικές κατευθύνσεις επιλέγεται να χρηματοδοτηθούν και ποια συμφέροντα καλούνται να υπηρετήσουν.
Μιλάτε για κοινωνικές ανάγκες. Μήπως και η έρευνα π.χ. για αμυντικά drones δεν είναι ανάγκη για τον λαό;
Γ.Π. Για εμάς η θέση είναι ξεκάθαρη: η χρηματοδότηση της έρευνας και της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης πρέπει να είναι αποκλειστικά κρατική, με μοναδικό κριτήριο τις κοινωνικές ανάγκες και όχι τις προτεραιότητες της αγοράς ή της πολεμικής οικονομίας. Η έρευνα για οπλικά συστήματα και drones όχι μόνο δεν αποτελεί λαϊκή ανάγκη, αλλά κινείται στην ακριβώς αντίθετη κατεύθυνση, στερώντας πολύτιμους πόρους από την κοινωνία. Πραγματική ανάγκη για τον λαό είναι η στήριξη της βασικής έρευνας και η ενίσχυση των δημόσιων πανεπιστημίων και των ερευνητικών κέντρων. Αυτό σημαίνει σύγχρονες υποδομές, μόνιμο προσωπικό και αξιοπρεπείς συνθήκες εργασίας για όσοι-ες παράγουν το ερευνητικό έργο. Αυτές ακριβώς τις ανάγκες βγάζουμε μπροστά με την πανελλαδική απεργία στις 10 Ιουνίου.
Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Πριν που κυκλοφόρησε στις 6-7 Ιουνίου 2026
