Αιμιλία Καραλή
Η ανάπτυξη της τυπογραφίας και αργότερα της πολιτιστικής βιομηχανίας παρήγαγε μαζικά εύπεπτα αναγνώσματα και έργα για τη συμφιλίωση με τον πόλεμο. Τα δεινά του εμφανίζονται ως οι αναγκαίες θυσίες των πληβείων για την «τιμή» του έθνους.
«Θεοί, αρχόντοι, βασιλιάδες» για χιλιάδες χρόνια φοράνε τα ρούχα του πολέμου. «Δόλος θεού», «δόλος ανθρώπων», «μοίρα» και «πεπρωμένο» με τόπους σπαρμένους με κορμιά και ποταμούς «να ξερνάνε κουφάρια», οδηγούνε «πόνο και ζωή στην άβυσσο» «για ένα πουκάμισο αδειανό, για μιαν Ελένη». Βάρος και ταυτόχρονα πνοή της ανθρωπότητας ο πόλεμος, δεν την φρονιμάτεψε. Στολισμένος με κάθε λογής μεγαλοπρέπεια άλλοτε μέσα από στίχους και εμβατήρια, άλλοτε μέσα από άμφια και πίνακες και κραδαίνοντας όπλα της πιο τολμηρής επινοητικότητας δοξάστηκε και προσκυνήθηκε. Παρουσιάστηκε ως μοίρα, πεπρωμένο και ανάγκη αναπόφευκτη. Όσοι και όσες τον κατήγγειλαν και αποκάλυψαν τους λόγους και τα κίνητρά του λοιδωρήθηκαν, φυλακίστηκαν, ακόμη και εκτελέστηκαν ως προδότες κι εχθροί του έθνους.
Για χιλιάδες χρόνια μνημεία και ονόματα οδών, μουσεία και αγάλματα διαμορφώνουν μια καθημερινότητα που δεν αφήνει τον πόλεμο να ξεχαστεί αλλά την προετοιμάζει για τον επόμενο. Η ανάπτυξη της τυπογραφίας και αργότερα της πολιτιστικής βιομηχανίας παρήγαγε μαζικά μέσα από εύπεπτα αναγνώσματα και έργα για τη συμφιλίωση με τον πόλεμο. Τα δεινά του εμφανίζονται ως οι αναγκαίες θυσίες των πληβείων για την «τιμή» του έθνους. Χρόνια μετά από τους «θρησκευτικούς» πολέμους και τις σταυροφορίες ξαναπαίρνουν θρησκευτικό πρόσημο. Παντού στον κόσμο τα υπουργεία Άμυνας εξωραΐζονται και διαφημίζουν τις οικολογικές προδιαγραφές τους. Η προετοιμασία για την «υποδοχή φερέτρων», όπως δήλωσε και ο Έλληνας υπουργός Άμυνας προχωρά με εντατικούς ρυθμούς. Και τρέφει τις φαντασιώσεις των ανιστόρητων θερμόαιμων που νομίζουν πως ο πόλεμος είναι κομμένος και ραμμένος στα μέτρα του πιλότου του «Top gun» και του μαχητή του «Call of Duty».
Το 2003 ο Ρότζερ Σταλ, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Τζόρτζια, εισήγαγε μια λέξη-υβρίδιο, τη militainment· σύνθεση του military (στρατιωτικός) και entertainment (ψυχαγωγία). Τη χρησιμοποίησε προκειμένου να δείξει όχι απλώς την χρήση του πολέμου ως μέσου ψυχαγωγίας, αλλά τη στενή σύνδεση του Πενταγώνου και της πολεμικής βιομηχανίας μέσω του Γραφείου Σύνδεσης Ψυχαγωγίας στην παραγωγή και στη διάδοση ταινιών, τηλεοπτικών σειρών, βιντεοπαιχνιδιών, ριάλιτι σόου, στη διαμόρφωση των δελτίων ειδήσεων. Στο σχετικό ντοκιμαντέρ και το βιβλίο του παρουσιάζει αρχικά τους τρόπους με τους οποίους ο πόλεμος μετατρέπεται σε ελκυστικό θέαμα και συμφιλιώνει το κοινό με τις στρατιωτικές επεμβάσεις αλλά και πώς αποδυναμώνει οποιαδήποτε κριτική στάση και αναζήτηση των αιτίων και των στόχων τους.
Ένας ιλιγγιώδης αριθμός ταινιών και σειρών χρηματοδοτείται από τους κατασταλτικούς μηχανισμούς των ΗΠΑ. Η σύνδεση του κινηματογράφου ειδικότερα με τον αμερικάνικο στρατό χρονολογείται από το 1917 με την ταινία του Γκρίφιθ Η γέννηση ενός έθνους. Μέχρι τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο έχουν καταμετρηθεί περίπου 2.500 συνεργατικά έργα του υπουργείου Άμυνας και της CIA. Και η έρευνα συνεχίζεται.
Δεν είναι μόνο τα προφανή έργα που από τον τίτλο τους προοιωνίζονται τον πολεμόχαρο προσανατολισμό τους αλλά και μουσικές κωμωδίες όπως το Pitch Perfect 3. Έγγραφα που δημοσίευσαν πρόσφατα η Πολεμική Αεροπορία των ΗΠΑ και το Πεντάγωνο περιγράφουν λεπτομερώς τον καταλυτικό ρόλο τους στην ταινία, που στόχο της είχε να ενισχύσει τη στρατολόγηση γυναικών με παιδιά.
Τα πιο δημοφιλή πολεμικά βιντεοπαιχνίδα τελούν υπό την επίσημη χορηγία και εποπτεία φορέων σχετιζόμενων με το Πεντάγωνο και τις μυστικές υπηρεσίες των ΗΠΑ
Η μεγαλύτερη όμως παρέμβαση γίνεται στα πολεμικά βιντεοπαιχνίδια. Συνδεδεμένα εξαρχής με το υπουργείο Άμυνας των ΗΠΑ, από την εποχή του Ψυχρού πολέμου (Space War 1962) από προσομοιωτές στρατιωτικής εκπαίδευσης μετατράπηκαν σε μέσα ψυχαγωγίας. Τα πιο δημοφιλή πλέον τελούν υπό την επίσημη χορηγία και εποπτεία των σχετιζόμενων με το Πεντάγωνο και τις μυστικές υπηρεσίες των ΗΠΑ. Τα πεδία των εικονικών επιχειρήσεων είναι οι εστίες πολέμου τις οποίες αυτές υποδαυλίζουν και δημιουργούν. Η «γκεϊμοποίηση» της πολεμικής βίας ως τροφός πνευμάτων και ψυχών από την παιδική ηλικία γίνεται ψυχαγωγικό, αισθητικό και πολιτικό γεγονός.
Οι εξελίξεις προς μια στρατιωτικοποιημένη πολιτιστική πολιτική είναι ταχύτατες. Η πρόσφατη συγχώνευση Paramount Global και Skydance Media (αναμένεται να ολοκληρωθεί) δημιουργεί έναν κολοσσό με θυγατρικές που καλύπτουν κινηματογράφο, τηλεόραση και streaming. Ως ιδιοκτησία πλέον της εταιρείας λογισμικού για κάθε ανάγκη-από οικιακή έως πολεμική- Oracle, της οικογένειας Έλισον, γνωστής για τις σχέσεις της με το Ισραήλ και τον Τραμπ, έχει προχωρήσει σε αποκλεισμό καλλιτεχνών που τάχτηκαν κατά της γενοκτονίας στην Παλαιστίνη.
Ο Βιμ Βέντερς έγραφε στο Emotion pictures (1984), παραφράζοντας τον ορισμό του Κλαούζεβιτς για τον πόλεμο, ότι η «βιομηχανία ψυχαγωγίας (entertainment) στις ΗΠΑ χρησιμοποιείται σε παγκόσμια κλίμακα για την άσκηση της πολιτικής με άλλα μέσα.» Από τις πρόσφατες δηλώσεις στο φεστιβάλ του Βερολίνου φαίνεται ότι «ξέχασε» τα τότε λεγόμενά του. Η πραγματικότητα όμως επιβεβαιώνει τον τότε Βέντερς με δραματικό τρόπο. Γίνεται militainment.
Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Πριν στο φύλλο 9-10 Μαΐου 2026
