Τιμή στον Ευτύχη Μπιτσάκη, αναγνώριση και συνέχεια στο έργο του

Γιώτα Ιωαννίδου

Τις πολλαπλές όψεις του μαρξιστή διανοητή Ευτύχη Μπιτσάκη, όπως αποτυπώνονταν και στην αλληλουχία φωτογραφιών στη γιγαντο-οθόνη, ανέδειξαν οι ομιλίες στην εκδήλωση στο Πάντειο. Απροσκύνητος ΕΠΟΝίτης, φυλακισμένος κι εξόριστος, φυσικός και φιλόσοφος, μαρξιστής της επαναστατικής αναζήτησης κόντρα στην ενσωμάτωση και τον δογματισμό, αγρότης και διεθνής, ο Ευτύχης Μπιτσάκης καλλιεργούσε τον κομμουνισμό και πότιζε την Ουτοπία.

Στο κατάμεστο αμφιθέατρο Σάκης Καράγιωργας ΙΙ, στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, πραγματοποιήθηκε την Τετάρτη 22 Οκτωβρίου, το πολιτικό μνημόσυνο του Ευτύχη Μπιτσάκη. Η εκδήλωση ξεκίνησε με προβολή αποσπασμάτων από το ντοκιμαντέρ του Προκόπη Δάφνου για τον Ευτύχη Μπιτσάκη και από ομιλίες και διαλέξεις του ίδιου. Η Μαρία Μπικάκη παρουσίασε τη βιογραφία του από τη γέννησή του το 1927 στο αγαπημένο του χωριό Κάδρος έως το θάνατό του στις 19 Αυγούστου του 2025. Τη ζωή του μοιράστηκε με την αγαπημένη του σύντροφο, ζωγράφο, Μαρία Κοκκίνου. Επονίτης στην Εθνική Αντίσταση από τα δεκαέξι του χρόνια, θα δικασθεί από το εμφυλιοπολεμικό κράτος «εις θάνατον» και θα βγει μετά από 7,5 χρόνια φυλακές και ξερονήσια, χωρίς να υποχωρήσει στον ταξικό αντίπαλο. Θα σπουδάσει χημικός και θα είναι μία από τις λίγες περιπτώσεις ανθρώπων που είχαν διατριβές και στη φιλοσοφία και στη θεωρητική φυσική, διδάσκοντας και στα δύο πεδία. Πολυγραφότατος με εικοσιπέντε βιβλία, πολλές δημοσιεύσεις, άρθρα, διαλέξεις και την αγαπημένη του Ουτοπία. Μετά τη φυλακή, θα συνεχίσει την πολιτική του δράση, μέσα από στελεχικές θέσεις στο ΚΚΕ μέχρι το 1989, από το οποίο αποχώρησε όταν τέθηκε το δίλημμα Ρήξη ή ενσωμάτωση;, όπως το αποτύπωσε σε ένα από τα πιο γνωστά βιβλία του. Ήταν μέλος της Αριστερής Παρέμβασης Βύρωνα, ιδρυτικό μέλος του Νέου Αριστερού Ρεύματος και της οργάνωσης Κομμουνιστικής Απελευθέρωσης έως το θάνατό του.

Τους παρευρισκόμενους ευχαρίστησε ο γιος του Γιάννης Μπιτσάκης, στην «πρώτη εκδήλωση για τον πατέρα μου χωρίς τον πατέρα μου», όπως είπε.

«Πέντε πολύτιμες στιγμές» της ζωής του Ε. Μπιτσάκη μοιράστηκε ο ανιψιός του και πανεπιστημιακός, Ευτύχης Παπαδοπετράκης. Από το Κάδρος όπου μεγάλωνε ανάμεσα στο σχολείο και τη δουλειά στα κτήματα, ανακαλύπτοντας την ομορφιά, αλλά και αναζητώντας «κάποιο θεμέλιο» μέχρι το 1948 όταν στο στρατοδικείο άκουσε από τον εισαγγελέα την καταδίκη του «εις θάνατον», περιγράφοντας τα τραγικά διλήμματα που αντιμετώπισε αλλά και τη συνειδητοποίηση του τί σημαίνει ελεύθερη βούληση και απόφαση.

«Λίγες ουτοπολογίες» αφιέρωσε στον Ευτύχη Μπιτσάκη ο συνεργάτης του στο περιοδικό Ουτοπία και καθηγητής του ΑΠΘ, Βασίλης Αλεξίου. «Ουτοπία είναι ο Ευτύχης… είναι δύο μπιρμπιλωτά μάτια που μέσα τους ερμηνεύονται ο μικρόκοσμος και ο μακρόκοσμος…»

«Ο Ευτύχης Μπιτσάκης ήταν το πρώτο ηγετικό στέλεχος της κομμουνιστικής αριστεράς, που εκλέγεται καθηγητής Πανεπιστημίου» υπογράμμισε ο Παναγιώτης Νούτσος, ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Ιωάννινων. Παράδειγμα δρώντος διανοούμενου, με σπουδαία συνεισφορά και στην προστασία της ακαδημαϊκής ελευθερίας, στην ανάπτυξη της φιλοσοφικής σκέψης, στη συμβολή του Πανεπιστημίου στη διαμόρφωση της κοινωνικής συνείδησης.

Ο πανεπιστημιακός Θανάσης Γκιούρας, χαρακτήρισε τον Ευτύχη Μπιτσάκη, ως τη «φέρουσα δομή και ψυχή» του περιοδικού Ουτοπία και «ως πρόκληση» σε μας να γνωρίσουμε βαθύτερα το έργο του. Ο Δημήτρης Τσουπελής, ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Πατρών, μίλησε για τον «χωροχρόνο του Ευτύχη Μπιτσάκη», ενώ ο Ανδρέας Τερζής καθηγητής φυσικής στο ίδιο πανεπιστήμιο ανέπτυξε την ιδεολογική διαπάλη του με τον θετικισμό.

Ο Ευτύχης Μπιτσάκης θεωρούσε αναγκαία τη χειραφέτηση του ίδιου του μαρξισμού από τα μηχανιστικά του βαρίδια

Για τον Ευτύχη Μπιτσάκη ως κομμάτι του ρεύματος επαναστατικής επαναθεμελίωσης της κομμουνιστικής αριστεράς μίλησε ο Άγγελος Χάγιος εκ μέρους της Κομμουνιστικής Απελευθέρωσης. «Ήταν πάντα στο γίγνεσθαι θεωρίας και πράξης. Βοήθησε στην οριοθέτηση κρίσιμων ζητημάτων στη διαπάλη υλισμού-ιδεαλισμού. Θεωρούσε αναγκαία τη χειραφέτηση του ίδιου του μαρξισμού από τα μηχανιστικά του βαρίδια και την κατάκτηση διαλεκτικής λογικής ανοικτή στο ιστορικό γίγνεσθαι. Αποπειράθηκε απαντήσεις σε κρίσιμα ερωτήματα κριτικής στον υπαρκτό σοσιαλισμό, για την κρίση της αριστεράς, την ανάγκη ανασυγκρότησης του κομμουνιστικού, επαναστατικού κινήματος. Η κριτική του στο ΚΚΕ, δεν ήταν επιφανειακή αλλά αφρούσε την ιστορική του αδυναμία να απαντήσει σε αυτά τα ερωτήματα από τη σκοπιά της κομμουνιστικής επαναθεμελίωσης. Συναντιόταν με τις αγωνίες και τα ερωτήματα της νεολαίας. Τα τελευταία του λόγια προς το ιδρυτικό Συνέδριο της Κομμουνιστικής Απελευθέρωσης ήταν ‘’η ανάγκη για μια άλλη αριστερά που θα σταθεί στο ύψος των μεγάλων κινδύνων και των μεγάλων ελπίδων’’».

«Ήταν ένας από εμάς αλλά όχι σαν εμάς» είπε ο Θανάσης Σκαμνάκης εκ μέρους της Μετάβασης. «Όταν οι άλλοι βλέπαμε επάρκεια έφερνε ερωτήματα και αμφιβολίες. Αμφιβολία και έρευνα ήταν ο Ευτύχης»… Για τη στάση ζωής του «στους δρόμους της διαλεκτικής και της ελευθερίας» μίλησε ο Σάββας Μιχαήλ εκ μέρους του ΕΕΚ, χαρακτηρίζοντάς τον, πρότυπο μαχόμενου ανθρώπου, «Sumud» μιας πραγματικής «εγκόσμιας ηθικής». Για την ιδεολογική υπεροχή της δρακογενιάς της Αντίστασης, μίλησε ο Πέτρος Παπακωνσταντίνου, δημοσιογράφος, συγγραφέας και φυσικός. Αυτήν που έβλεπε το μαρξισμό ως προνομιακό σημείο θέασης του κόσμου.

Στη συζήτηση παραβρέθηκαν και παρέμβηκαν επίσης ο Κώστας Κρεμμύδας από το περιοδικό Μανδραγόρας, ο Προκόπης Δάφνος σκηνοθέτης του ντοκιμαντέρ Ευτύχης Μπιτσάκης – Η σκέψη, η δράση, ο Βασίλης Μπρούμας ψυχίατρος και συγγραφέας του βιβλίου Ευτύχης Μπιτσάκης-Βαθιά ματιά στον κόσμο και τους ανθρώπους, ο Νίκος Φίλης από τη Νέα Αριστερά, η Κατερίνα Μάτσα, η Αντωνία Βαφειάδου από το ΕΚΚΕ, η Στέλλα Αλφιέρη συγχωριανή του και ο δικηγόρος Κώστας Παπαδάκης. Διαβάστηκαν μηνύματα του Ερατοσθένους Καψωμένου, ομότιμου καθηγητή Ιωαννίνων και του φιλόλογου Γιώργου Μύαρη από την Κύπρο. Καθώς και της Ντίνας Κάκκαλη, διευθύντριας της βιβλιοθήκης του Παντείου Πανεπιστήμιου, που ανακοίνωσε την ψηφιοποίηση των πρώτων 100 τευχών του περιοδικού Ουτοπία, με τη συνδρομή των εκδόσεων «Τόπος». Επίσης παρευρέθηκαν ο Όμιλος Μαρξιστικών Ερευνών του οποίου ο Ευτύχης Μπιτσάκης ήταν πρόεδρος και ο Κώστας Δημητριάδης από την εφημερίδα Δρόμος της Αριστεράς.