Το ΚΚΕ για το σοσιαλιστικό κράτος

Δημήτρης Γρηγορόπουλος

Τα υλικά της Ημερίδας της ΚΕ του ΚΚΕ για τα 100 χρόνια από το θάνατο του Λένιν εκδόθηκαν με τίτλο Για το σοσιαλιστικό κράτος. Η Ιστορία που διδάσκει, η Ιστορία που μένει να γραφτεί (Σύγχρονη Εποχή). Η προσέγγιση του ΚΚΕ αφαιρεί από τον κεντρικό σχεδιασμό την εργατική δημοκρατία, ενώ η μαρξιστική αντίληψη για την απονέκρωση του κράτους αμφισβητείται.

Η νίκη της Οκτωβριανής Σοσιαλιστικής Επανάστασης το 1917 απέδειξε ότι ο καπιταλισμός και γενικότερα τα εκμεταλλευτικά και απάνθρωπα συστήματα δεν είναι αναπόφευκτα και ανίκητα, όπως διατείνεται η αστική ιδεολογία, απολυτοποιώντας την ήττα των σοσιαλιστικών εγχειρημάτων. Ωστόσο, οι κοινωνικές κατακτήσεις των καθεστώτων του «υπαρκτού σοσιαλισμού» αποδεικνύουν ότι μια ανώτερη, δίκαιη και ορθολογική οργάνωση της κοινωνίας είναι εφικτή και επιβεβλημένη. Ένα δεύτερο και ανώτερο κύμα επαναστάσεων πρέπει να αποφύγει τις ελλείψεις, τις αντιφάσεις, τους στρεβλούς δρόμους και πρακτικές που ενυπήρχαν στις κοινωνίες του «υπαρκτού σοσιαλισμού».
Στο βιβλίο Για το σοσιαλιστικό κράτος, από ημερίδα της Κεντρικής Επιτροπής του ΚΚΕ για τα 100 χρόνια από τον θάνατο του Λένιν, υποστηρίζεται ότι η ύπαρξη της Σοβιετικής Ένωσης τον 20ο αιώνα απέδειξε ότι μπορούμε να οικοδομήσουμε μιαν ανώτερη οργάνωση της κοινωνίας, χωρίς εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο, ότι ο τροχός της ιστορίας μπορεί να γυρίσει μπροστά στην κατεύθυνση της κοινωνικής απελευθέρωσης.
Ορισμένα απ’ τα επιτεύγματα της Σοβιετικής Ένωσης και άλλων χωρών, όπως της Κούβας, για την κάλυψη των βασικών αναγκών των εργαζομένων, την εξάλειψη της ανεργίας, τη διασφάλιση δωρεάν κατοικίας, δωρεάν υγείας, υψηλού επιπέδου μόρφωσης, πρόσβασης στην πολιτιστική δημιουργία υψηλού επιπέδου, ο καπιταλισμός ούτε θέλει ούτε μπορεί να τα διασφαλίσει.

Το εργοστάσιο και κάθε τόπος δουλειάς δεν νοείται να αντιμετωπιστούν σαν «τεχνικός χώρος», αλλά σαν χώρος πολιτικής

Στη Σοβιετική Ένωση για πρώτη φορά στην ιστορία, αποδείχτηκε η δυνατότητα να σχεδιαστούν ενιαία οι στόχοι παραγωγής, αποσπώντας την τελευταία από την καπιταλιστική ιδιοκτησία. Ωστόσο, ο κεντρικός σχεδιασμός δεν πρέπει να νοείται και να υλοποιείται ως έργο και αρμοδιότητα μιας δράκας πολιτικών και ειδικών επιστημόνων, ώστε να εξασφαλίζεται η ολόπλευρη ανάπτυξη της οικονομίας και η ικανοποίηση των αναγκών της κοινωνίας. Εξίσου αναγκαία είναι και η συμμετοχή των εργαζομένων και η αξιοποίηση, της εμπειρίας, των αναγκών και των απόψεών τους, ώστε ο κεντρικός σχεδιασμός να εμπλουτίζεται και να ελέγχεται απ’ τους εργαζόμενους και τους πολίτες και να μην οδηγεί στη συγκρότηση ενός νέου διευθυντικού στρώματος, μιας νέας τεχνοκρατικής ολιγαρχίας, αλλά ν’ αποτελεί πανκοινωνική διαδικασία. «Το εργοστάσιο, η παραγωγή, κάθε τόπος δουλειάς δεν νοείται να αντιμετωπιστούν σαν ‘’τεχνικός χώρος’’, αλλά σαν χώρος πολιτικής όπου εκεί πριν απ’ όλα θα εγκαθιδρυθεί και θα ασκείται η εργατική εξουσία και δημοκρατία» (Θέσεις και προγραμματικές αρχές της Κομμουνιστικής Απελευθέρωσης). Η αναίρεση της συμμετοχής των εργαζομένων στη διαμόρφωση της οικονομίας συνδυάζεται και με την αναίρεση της καθοριστικής συμμετοχής τους και στην πολιτική. Τοιουτοτρόπως, ο υπαρκτός σοσιαλισμός εν τοις πράγμασι μετατράπηκε σ’ ένα αυταρχικό, ιδιότυπα εκμεταλλευτικό σύστημα κάτω από την κυριαρχία μιας νέας ιδιότυπης άρχουσας τάξης.
Για το κυρίαρχο θέμα της εξουσίας, παραδοχή των θέσεων του βιβλίου, τουλάχιστον θεωρητικά, είναι ότι ο ταξικός χαρακτήρας του κράτους της εργατικής εξουσίας δεν πρέπει να αλλάξει. Η θέση του κράτους πρέπει σταθερά και συνεχώς να αναλαμβάνει αμυντικό-κατασταλτικό ρόλο απέναντι στους εσωτερικούς και εξωτερικούς εχθρούς και παράλληλα να ασκεί δημιουργική οικονομική, διαπαιδαγωγητική, πολιτιστική λειτουργία.
Το ΚΚΕ διατηρεί τη θέση ότι η δικτατορία του προλεταριάτου είναι αναγκαία μέχρι τη μετατροπή των κοινωνικών σχέσεων σε κομμουνιστικές, μέχρι τη διαμόρφωση κομμουνιστικής συνείδησης, στη μεγάλη πλειοψηφία της κοινωνίας, μέχρι τη συντριβή του εχθρικού ιμπεριαλιστικού στρατοπέδου. Στο βιβλίο οι συγγραφείς εκφράζοντας την επίσημη γραμμή του ΚΚΕ υποστηρίζουν ότι η πορεία μετάβασης προς τον κομμουνισμό δεν περνά μέσα από τη σταδιακή εξασθένηση της δικτατορίας του προλεταριάτου, αλλά μέσα απ’ την αναβάθμιση της αποτελεσματικής λειτουργίας της. Οι συγγραφείς θεωρούν «αναρχική αφέλεια» την απονέκρωση της δικτατορίας του προλεταριάτου. Θεωρούν παράλογη αυτή τη θεμελιώδη μαρξιστική θέση καταφεύγοντας σε ένα ευτελές σόφισμα. Θεωρούν αφέλεια την αυτοκατάργηση της εργατικής εξουσίας επικαλούμενοι την ιμπεριαλιστική περικύκλωση, τις ιμπεριαλιστικές στρατιωτικές επεμβάσεις, την αντεπαναστατική δράση στη Σοβιετική Ένωση και τις άλλες σοσιαλιστικές χώρες, που οδήγησαν στην ανατροπή των σοσιαλιστικών καθεστώτων. Πρόκειται για σόφισμα και στρέβλωση της μαρξιστικής θεωρίας. Κανείς επαναστάτης δεν απαίτησε την εξασθένηση και αυτοκατάργηση της δικτατορίας του προλεταριάτου και την υποταγή του στον ιμπεριαλισμό. Εννοείται ότι η εργατική εξουσία θα απονεκρώνεται στο βαθμό που ο σοσιαλισμός θα έχει νικήσει και ο καπιταλισμός και οι επιβιώσεις του θα έχουν ηττηθεί και θα έχουν καταστεί ουσιαστικά ακίνδυνες. «Στην κομμουνιστική κοινωνία, έχει μαραθεί, απονεκρωθεί και αμετάκλητα καταργηθεί το κράτος, τα κόμματα και κάθε ταξική, καταπιεστική και αποξενωτική πλευρά της πολιτικής» (ο.π.). Δεν ισχύει, βέβαια, ούτε η οπορτουνιστική αντίληψη ότι η δικτατορία του προλεταριάτου, ανεξαρτήτως του συσχετισμού δυνάμεων, πρέπει να μετασχηματιστεί σε «καθαρή δημοκρατία», χωρίς στοιχεία καταναγκασμού και άμυνας κατά του ταξικού εχθρού, εσωτερικού και εξωτερικού.
Η έννοια της «καθαρής δημοκρατίας» βασίζεται στην αστικοδημοκρατική λογική της δήθεν ταξικά ουδέτερης διαδικασίας των αποφάσεων της διακυβέρνησης, που ανοίγει όμως τον δρόμο στην αστική εξουσία.
Ο Λένιν διευκρίνισε ότι η δημοκρατία δεν είναι ταξικά ουδέτερο πολιτικό σύστημα. Ανάλογα με το συσχετισμό δυνάμεων έχει εργατικό ή αστικό χαρακτήρα. Η δημοκρατία θα είναι εξουσία, μετά από πάλη κοινωνική, βέβαια, του κεφαλαίου ή του προλεταριάτου και θα έχει ανάλογο χαρακτήρα, συγκρότηση και πολιτική.
Εξάλλου, ο κεντρικός σοσιαλιστικός σχεδιασμός καθιερώνεται μετά από πάλη και νίκη της εργατικής τάξης. Οι εύστοχες επιλογές ή, απεναντίας, τα λάθη των οργάνων της εργατικής εξουσίας, αντίστοιχα, προωθούν ή υπονομεύουν την οικοδόμηση του σοσιαλισμού με τις αντίστοιχες αποφάσεις τους.
Όμως, και προ του σοσιαλισμού, η πάλη και ο συσχετισμός δύναμης έχουν ιδιαίτερη αξία. Η εργατική τάξη και οι επαναστατικές δυνάμεις δεν ελέγχουν, ακόμη, αλλά επηρεάζουν την εξουσία, αποσπούν κατακτήσεις, αλλάζουν το συσχετισμό δύναμης με ανατρεπτικό τρόπο καθώς «σήμερα, περισσότερο από ποτέ, οι εργατικές ανάγκες -ακόμη και οι στοιχειώδεις- μπορούν να ικανοποιηθούν μόνο με το όπλο του «μαζικού εκβιασμού» και της ανατρεπτικής πάλης» (ο.π.). Έτσι προσεγγίζεται η επανάσταση καθώς η ανατρεπτική εργατική πάλη «θα φέρνει στο προσκήνιο, περισσότερο ή λιγότερο επιτακτικά, το δίλημμα της επανάστασης ή της αντεπανάστασης, της εργατικής ή αστικής εξουσίας» (ο.π.).