Δημήτρης Τζιαντζής
Πικρή αίσθηση και αρνητικό κοινωνικό αποτύπωμα αφήνει το θλιβερό επεισόδιο στην Εθνική Πινακοθήκη με το αμόκ του ακροδεξιού βουλευτή Νίκου Παπαδόπουλου του κόμματος Νίκη, ο οποίος μαινόμενος έριξε πίνακες ζωγραφικής στο πάτωμα, σπάζοντας τις κορνίζες τους. Και αυτό όχι τόσο για τον ίδιο τον προκλητικό βανδαλισμό, αλλά κυρίως για ό,τι ακολούθησε, την ανοχή ή την επιδοκιμασία γι’ αυτές τις μεσαιωνικού χαρακτήρα ενέργειες από τους περισσότερους βουλευτές της ΝΔ, την Εκκλησία, δημοσιογράφους, τραγουδιστές και παρουσιαστές και τελικά από τους ίδιους τους εντολοδόχους της κυβέρνησης στον τομέα της τέχνης.
Η δικαιολογία του βουλευτή για τους βανδαλισμούς; Ότι τάχα η έκθεση «Η Σαγήνη του Αλλόκοτου» πρόσβαλλε την πίστη του κάθε θρησκευόμενου οπότε ο ίδιος θεώρησε ότι είχε «ιερό καθήκον» να την καταστρέψει για να μην μπορέσουν και άλλοι άνθρωποι να τη δουν.
Αρχικά η διευθύντρια της Εθνικής Πινακοθήκης Συραγώ Τσιάρα ανακοίνωσε ότι τα κακοποιημένα έργα τέχνης και τα σπασμένα γυαλιά θα παρέμεναν ριγμένα στο πάτωμα της αίθουσας σαν υπόμνηση της βαρβαρότητας. Τελικά ωστόσο, μετά από απειλές από οργισμένους φανατικούς χριστιανούς και πιέσεις από κυβερνητικούς παράγοντες, ανακοινώθηκε ότι τα έργα αυτά θα απομακρυνθούν από την Πινακοθήκη «για λόγους ασφάλειας» και «ομαλής λειτουργίας» χωρίς να γίνει σαφές αν και πότε και πώς θα επιστρέψουν. Η απαράδεκτη αυτή απόφαση δείχνει ότι η ελευθερία της γνώμης, της σκέψης και της καλλιτεχνικής έκφρασης δεν είναι για τους κυβερνώντες παρά μια σημαία ευκαιρίας.
Άλλωστε, η επίθεση στην Εθνική Πινακοθήκη δεν είναι παρά το επόμενο επεισόδιο σε μια σειρά αντιπαραθέσεων για «τα όρια» της σάτιρας και της κριτικής που είδαμε και το καλοκαίρι με αφορμή μια αναπαράσταση ενός διαφορετικού Μυστικού Δείπνου στην τελετή έναρξη των Ολυμπιακών Αγώνων του Παρισιού.
Δεν πρόκειται απλώς για μεμονωμένα κρούσματα, περιστατικά, τα οποία είναι άμεσα διακριτά και μπορούμε να τα εντοπίσουμε και να τα καταγγείλουμε. Η λογοκρισία στην τέχνη εντάσσεται σε ένα ευρύτερο πλέγμα αυταρχισμού, ελέγχου και ανελευθερίας, ένα πλέγμα που διαποτίζει πολλές πτυχές της κοινωνικής ζωής… ακόμα και την «κουλτούρα» του βιασμού!
Δεν είναι τυχαίο που πολλοί από εκείνους που ξιφουλκούν ενάντια στα «ανίερα» έργα που εκτέθηκαν στην Εθνική Πινακοθήκη καταφεύγουν σε επιχειρήματα ανατριχιαστικά όμοια με εκείνα που χρησιμοποιούν εκείνοι που μεταθέτουν τις ευθύνες για τον βιασμό στο θύμα που τάχα προκάλεσε με την εμφάνισή του και όχι στον ίδιο τον βιαστή. Αυτό, για παράδειγμα συνέβη με τον βουλευτή της ΝΔ Γιώργο Βρεττάκο, που με τηλεοπτική δήλωσή του έκανε σαφές ότι ναι μεν δεν είναι καλό πράγμα οι βανδαλισμοί αλλά τόνισε επίσης πως και… η Εθνική Πινακοθήκη, ως δημόσιος φορέας, πρέπει με τη σειρά της να προσέχει και μην… προκαλεί θυμίζοντας τους απολογητές των βιασμών, που έλεγαν ότι το «θύμα φορούσε κοντή φούστα». Ο Θάνος Πλεύρης με τη σειρά του είπε ότι σε μια ιδιωτική συλλογή μπορεί ο καθένας να εκθέτει ό,τι θέλει ωστόσο σε δημόσιες εκθέσεις ζήτησε εμμέσως λογοκρισία για θέματα που άπτονται του έθνους και της θρησκείας και μάλιστα εν μέσω… Σαρακοστής. Δηλαδή μετά το Πάσχα ίσως θα μπορούμε να είμαστε πιο χαλαροί και ανεκτικοί;
Σε παρόμοια κατεύθυνση κινήθηκε και η Ιερά Σύνοδος, που στη σχετική ανακοίνωσή της δεν έδειξε την παραμικρή ενόχληση για τον βανδαλισμό παρά μόνο καταδίκασε τα συγκεκριμένα έργα. Παράλληλα, το Μαξίμου εξακολουθεί να μην παίρνει σαφή θέση για την ελευθερία της έκφρασης και της τέχνης, ενώ ο κυβερνητικός εκπρόσωπος Π. Μαρινάκης ένιψε τας χείρας του λέγοντας ότι «δεν είναι αρμοδιότητα κανενός υπουργείου Πολιτισμού σε μία πολιτισμένη χώρα να εγκρίνει έργα τέχνης σε μουσεία και χώρους έκθεσης, όπως η Εθνική Πινακοθήκη. Δεν εγκρίνει ούτε απορρίπτει κανείς από την πολιτική ηγεσία». Επιπλέον, ας σημειωθεί ότι η Πλεύση Ελευθερίας της Ζωής Κωνσταντοπούλου δεν έχει εκδώσει καταδικαστική ανακοίνωση για το περιστατικό ενώ, φυσικά, όλο το ακροδεξιό τόξο τρίβει ικανοποιημένο τα χέρια του. Μπορεί το θρησκόληπτο κόμμα Νίκη, εκεί που έπνεε τα λοίσθια, να απέκτησε μια απρόσμενη δημοσιότητα ως εκφραστής του χριστιανικού αισθήματος του λαού, όμως ωφελημένη από την όλη κατάσταση είναι συνολικά η Ακροδεξιά – εντός και εκτός της κυβέρνησης.
«Νομιμότητα παντού» βροντοφώναξε ο Κυριάκος Μητσοτάκης στην πρόσφατη επίσκεψή του στη ΓΑΔΑ όπου επαίνεσε την ελληνική Αστυνομία για την αποτελεσματικότητά της. Μάλιστα επανέλαβε αυτό το επικοινωνιακό σύνθημα για να δείξει ότι αυτό είναι ο οδηγός της κυβερνητικής πολιτικής. Αναρωτιέται κανείς πόσο «νόμιμη» θεωρεί η κυβέρνηση την καταστροφή και την αποκαθήλωση έργων τέχνης και τη συνακόλουθη ατιμωρησία του δράστη. Ας σημειωθεί ότι παρά την «αποτελεσματικότητα» της Αστυνομίας ούτε βρέθηκε ούτε αποκαλύφθηκε η ταυτότητα του δεύτερου καταστροφέα που βοήθησε τον βουλευτή της Νίκης στο θεάρεστο έργο του, μολονότι οι κάμερες κατέγραψαν το πρόσωπό του.
Αποθρασυνόμενος από το ευρύτερο αντιδραστικό κλίμα, ο πρόεδρος της Νίκης Δημήτρης Νατσιός έσπευσε την Πέμπτη να καταθέσει μηνυτήρια αναφορά στην Εισαγγελία Πλημμελειοδικών Αθηνών για την προβολή άσεμνου υλικού στην Εθνική Πινακοθήκη πέρα από τη συγκεκριμένη έκθεση. Η μήνυση αφορά το έργο της Εύας Στεφανή Εθνικός ύμνος το οποίο αποτελεί έργο της μόνιμης συλλογής του μουσείου και χαρακτηρίζεται ως «προβολή άσεμνου υλικού υπό την υπόκρουση παραμορφωμένων αποσπασμάτων του Εθνικού μας Ύμνου και Προσευχής προς το Άγιο Πνεύμα». Πρόκειται για επανάληψη των περιστατικού του 2007 όταν η αστυνομία, μετά από ανώνυμη καταγγελία, κατάσχεσε το έργο και συνέλαβε τον γενικό διευθυντή της τότε διοργάνωσης για παράβαση του νόμου περί ασέμνων με πρωτοστάτες το ΛΑΟΣ και τον τότε εκπρόσωπο τύπου του Άδωνη Γεωργιάδη. Αναρωτιέται κανείς μήπως το επόμενο χριστιανικό βήμα θα είναι το να προστεθούν φύλλα συκής στα εκατοντάδες αρχαία ελληνικά αγάλματα που εκτίθενται στα αρχαιολογικά μουσεία όλης της χώρας.
Νεομακαρθισμός στις ΗΠΑ
Μια από τις πρώτες κινήσεις της δεύτερης προεδρίας Τραμπ τον Φεβρουάριο ήταν η κατάργηση όλων των προγραμμάτων «ισότητας και ποικιλομορφίας». Αυτό είχε άμεσες επιπτώσεις σε 19 μουσεία, ακόμα και στον Εθνικό Ζωολογικό Κήπο του Ινστιτούτου Σμιθσόνιαν και στις εκθέσεις στην Εθνική Πινακοθήκη των ΗΠΑ. Πλευρές της νέας πολιτικής ήταν και η αφαίρεση από τη διδακτική ύλη βιβλίων που προωθούν τη διαφορετικότητα και τη συμπερίληψη αρχικά από τα σχολεία που δίδασκαν παιδιά υπαλλήλων του στρατιωτικού τομέα. Ένα από τα βιβλία που αποσύρθηκαν ήταν και το παιδικό βιβλίο Φραουλένιες φακίδες της ηθοποιού Τζούλιαν Μουρ, με θέμα ένα κορίτσι που μαθαίνει να αποδέχεται και να αγαπάει τις φακίδες της. Οργανώσεις που προωθούν την ισότητα προειδοποιούν ότι με τη λογοκρισία που προωθεί η εκστρατεία Τραμπ-Μασκ ανοίγει ένα σκοτεινό κεφάλαιο, καθώς οι νέες ντιρεκτίβες επηρεάζουν τον τρόπο που διδάσκεται η πολιτική ιστορία της χώρας και η μάχη για τις ελευθερίες και την κατάργηση των φυλετικών και έμφυλων διακρίσεων. Μέσα σε αυτό το κλίμα νεομακαρθισμού θεωρείται «woke» να μιλήσεις ακόμα και για την ρατσιστική ιστορία των ΗΠΑ και το διαχωρισμό μαύρων και λευκών που σε πολλές πολιτείες συνεχίστηκε μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του ’70.
Η αρχιτεκτονική έχει επίσης μπει στο στόχαστρο του προέδρου Τραμπ που την πρώτη κιόλας ημέρα, ακριβώς μετά την ορκωμοσία του, υπέγραψε διάταγμα με το οποίο συστήνει την επιστροφή της αρχιτεκτονικής στις ρίζες της, στις παραδοσιακές αμερικανικές αξίες. Η ντιρεκτίβα Τραμπ αφορά τα δημόσια κτίρια και μάλιστα διευκρινίζει ότι αν σε κάποια Πολιτεία έχει εγκριθεί το σχέδιο ενός κτιρίου που δεν συμμορφώνεται με τις επιθυμητές αρχές, η χρηματοδότηση της ανέγερσής τους πρέπει αμέσως να διακόπτεται ώστε να μην ξοδεύονται άδικα τα χρήματα των Αμερικανών πολιτών. Αν δει κανείς τα τερατουργήματα που έχει χτίσει ο ίδιος ο Τραμπ όταν διέπρεπε στο real estate, δηλαδή τα καζίνο ή τα φαραωνικά κτίρια γραφείων, παίρνει μια γεύση της νέας αμερικανικής αισθητικής.
Ιστορίες «ιερής λογοκρισίας»
Ενώ επίσημα η Λίνα Μενδώνη που ήταν άφαντη τις πρώτες ώρες μετά το περιστατικό στην Πινακοθήκη διατρανώνει ότι το υπουργείο Πολιτισμού «δεν προβαίνει ποτέ σε ενέργειες λογοκρισίας», η πραγματικότητα είναι διαφορετική. Ταυτόχρονα αφήνονται στο απυρόβλητο οι επιθέσεις στη δημόσια έκφραση και οι καλλιτέχνες μένουν απροστάτευτοι.
Χαρακτηριστικό του νοσηρού γενικότερου κλίματος είναι ότι το τελευταίο διάστημα οι εκκλησίες σε όλη τη χώρα έχουν βάλει στο στόχαστρο τον σατιρικό καλλιτέχνη Χριστόφορο Ζαραλίκο λόγω μιας αφίσας του που τον απεικονίζει με ακάνθινο στεφάνι, χιτώνα κτλ. Μάλιστα, κατάφεραν τη ματαίωση της παράστασής του στο Αγρίνιο, ενώ παρόμοιες όχι και τόσο αυθόρμητες πρωτοβουλίες πραγματοποίησαν πορείες διαμαρτυρίας και στήριξης των καταστροφών στην Εθνική Πινακοθήκη!
Έχουν περάσει 27 χρόνια από το 1988, όταν ιερείς και παραθρησκευτικές οργανώσεις με το σταυρό στο χέρι έσκιζαν τις οθόνες αθηναϊκών κινηματογράφων και έκαψαν το σινεμά Όπερα αντιδρώντας στην προβολή της βασισμένης σε έργο του Νίκου Καζαντζάκη ταινίας του Μάρτιν Σκορσέζε Ο τελευταίος πειρασμός.
Δύο χρόνια μετά και ένα χρόνο λίγο πριν η νέα ταινία του Θόδωρου Αγγελόπουλου Το μετέωρο βήμα του πελαργού αρχίσει να προβάλλεται στις κινηματογραφικές αίθουσες, ο Μητροπολίτης Φλωρίνης ανακοίνωσε ότι αφορίζει όλους τους συντελεστές της ανάμεσά τους και τη 14χρονη τότε Δώρα Χρυσικού χαρακτηρίζοντας την ταινία του σπουδαίου «ποιητή της εικόνας» αντιχριστιανική και ανθελληνική!
Το 2009 ο διευθυντής του Μουσείου της Ακρόπολης με κυβερνητική εντολή κατόπιν εκκλησιαστικών πιέσεων αφαιρεί σκηνές καταστροφής του Παρθενώνα από ρασοφόρους σε ταινία κινουμένων σχεδίων του Κώστα Γαβρά.
Το 2012 ο χρήστης του Facebook Φίλιππος Λοΐζος συλλαμβάνεται και στη συνέχεια καταδικάζεται για σατιρική σελίδα με το όνομα Γέροντας Παστίτσιος! Η σύλληψη έγινε μετά από παρέμβαση του υπαρχηγού της Χρυσής Αυγής Χρήστου Παππά στη Βουλή ο οποίος επικαλέστηκε το νόμο περί βλασφημίας.
Πριν 13 χρόνια, στα χρόνια της ανόδου της φασιστικής συμμορίας της Χρυσής Αυγής, χέρι-χέρι νεοναζί και υπερορθόδοξοι απείλησαν με λιντσάρισμα τους συντελεστές της παράστασης Corpus Christi στο Θέατρο Χυτήριο.
Το 2018 το άγαλμα Φύλαξ στο Παλαιό Φάληρο καταστρέφεται από μέλη χριστιανικών οργανώσεων γιατί… «ήταν κόκκινο και δαιμονικό».
Μόλις το 2023 η κυβέρνηση, με εντολή του ΥΠΕΞ Γιώργου Γεραπετρίτη, αποκαθήλωσε πίνακα-καταγγελία της εικαστικού Γεωργίας Λαλέ από το ελληνικό προξενείο στη Νέα Υόρκη για τη μάστιγα των γυναικοκτονιών στην Ελλάδα. Το έργο που ερέθισε κεντροδεξιά και δεξιά της δεξιάς ήταν μια ροζ σημαία φτιαγμένη από λωρίδες σεντονιών θυμάτων έμφυλης βίας. Η απομάκρυνση αυτή τότε έγινε στην πράξη κατ’ επιταγήν του αρχηγού της Νίκης Δημήτρη Νατσιού που λίγες ώρες πριν είχε ζητήσει την απομάκρυνση του έργου από το βήμα της Βουλής! Του ίδιου ανθρώπου που σήμερα στρέφεται νομικά εναντίον της Εθνικής Πινακοθήκης.
Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Πριν στο φύλλο 22-23 Μαρτίου
