Δημήτρης Τζιαντζής
Αυτή είναι η Ελλάδα
Στις 19 και 20 Ιουνίου του 2000, η Ελλάδα εντάσσεται στην ευρωζώνη. Λίγους μήνες αργότερα ήρθε μια απότομη προσγείωση με το φονικό ναυάγιο του Εξπρές Σάμινα που άφησε 81 νεκρούς, μόλις δύο μίλια ανοιχτά της Πάρου. «Αυτή είναι η Ελλάδα», ήταν η προκλητική δικαιολογία που πρόβαλε ο τότε πρωθυπουργός Κώστας Σημίτης για ρίξει την ευθύνη στην… Ψωροκώσταινα, τον συντεχνιασμό, τις χρόνιες παθογένειες σε αντίθεση με την… «ισχυρή Ελλάδα» του χρηματιστηρίου των… λίμιτ απ, του ευρώ, της «νέας οικονομίας», των Ολυμπιακών Αγώνων, των μεγάλων έργων και των εξοπλιστικών «αγορών του αιώνα». Όταν έσκασε η χρηματιστηριακή φούσκα, γυρίσαμε ξανά στην ατομική ευθύνη του νεοέλληνα «που έπαιζε μετοχές από το καφενείο» και έφαγε μόνος του το κεφάλι του!
Όταν οι στενότεροι συνεργάτες του Κ. Σημίτη, όπως οι Στέφανος Μανίκας, Μιχάλης Νεονάκης, Τάσος Μαντέλης, Θόδωρος Τσουκάτος, Χρίστος Πάχτας, Γιώργος Πανταγιάς αλλά και οι υπουργοί και υφυπουργοί Εθνικής Άμυνας ενεπλάκησαν ή καταδικάστηκαν για σκάνδαλα διαφθοράς, κάποιοι πάλι επιχείρησαν να κατηγορήσουν τα… κατάλοιπα του πελατειακού κράτους και της γραφειοκρατίας. Η πραγματικότητα ωστόσο είναι ότι η γιγάντωση της υπάρχουσας διαφθοράς, η υπερχρέωση στις τράπεζες, η υποβάθμιση των ελεγκτικών μέτρων ασφάλειας, οι νέες ελαστικές εργασιακές σχέσεις, η έκρηξη της καταστολής, το ξεπούλημα της δημόσιας περιουσίας, οι μπίζνες στα Βαλκάνια με πλαστά τιμολόγια, αποτελούν δομικό τμήμα της επεκτατικής φάσης του ελληνικού καπιταλισμού την οποία σφράγισαν ο Κώστας Σημίτης και η κυβέρνηση των «εκσυγχρονιστών». Αποτελούν αναπόσπαστο τμήμα του ιδεολογικού εκφυλισμού, της «κατάργησης των διαχωριστικών γραμμών», του πολιτικού κυνισμού, της πλήρης υποταγής στις νεοφιλελεύθερες αντιλήψεις της ΕΕ και των αγορών.
Την Πέμπτη κηδεύτηκε με τιμές εν ενεργεία αρχηγού κράτους ο Κώστας Σημίτης (1936-2025) που διαδέχτηκε τον Ανδρέα Παπανδρέου στην ηγεσία του ΠΑΣΟΚ και διατέλεσε πρωθυπουργός της Ελλάδας από τον Ιανουάριο του 1996 έως τον Μάρτιο του 2004. Η οκταετής θητεία του συνδέεται με μια περίοδο ενίσχυσης και επέκτασης του ελληνικού καπιταλισμού με πυρήνα την πορεία ένταξης της Ελλάδας στη ζώνη του ευρώ, την είσοδο της Κύπρου στην ΕΕ και τα μεγάλα έργα που συνδέονται και με την προετοιμασία της διεξαγωγής των Ολυμπιακών Αγώνων του 2004 στην Αθήνα. Σε πολιτικό επίπεδο, ο πρώην ριζοσπάστης καθηγητής Κώστας Σημίτης αποτέλεσε από τα μέσα της δεκαετίας του ‘80 τον κύριο εκφραστή, μαζί με τον Θόδωρο Πάγκαλο, της «βίαιης ωρίμανσης» του ΠΑΣΟΚ. Από το 1985 μέχρι το 1987 ως υπουργός Εθνικής Οικονομίας εφάρμοσε το πρώτο αυστηρό πρόγραμμα λιτότητας (σταθεροποίησης) και ήρθε σε σύγκρουση με τη συνδικαλιστική βάση. Από εκείνη την περίοδο υπήρξε το αγαπημένο παιδί των διαπλεκόμενων ΜΜΕ. Το Νοέμβρη του 1994, μετά τον θάνατο του Γιώργου Γεννηματά, η λεγόμενη «ομάδα των τεσσάρων» (Β. Παπανδρέου, Αυγερινός, Πάγκαλος και Σημίτης) συναντήθηκε και ανέδειξε τον τελευταίο ως αρχηγό τους και πρωθυπουργό σε αναμονή. Ο Κώστας Σημίτης επικράτησε των εσωκομματικών του αντιπάλων υποσχόμενος την ολοκλήρωση της δεξιάς αναμόρφωσης του ΠΑΣΟΚ, την εξάλειψη των «ιδεολογικών αγκυλώσεων» της μεταπολίτευσης και μια νέα τεχνοκρατική αντίληψη για την πολιτική. Έχοντας την εύνοια της οικονομικής και πολιτικής συγκυρία αλλά και την πλήρη στήριξη του αστικού κόσμου, ο Κώστας Σημίτης κατάφερε να διαμορφώσει κοινωνικές συμμαχίες με δυνάμεις που παραδοσιακά στήριζαν τη ΝΔ, κυριαρχώντας πλήρως στα ανερχόμενα μεσαία στρώματα έχοντας και τον έλεγχο της συμβιβασμένης συνδικαλιστικής γραφειοκρατίας. Η περίοδος Μητσοτάκη άλλωστε είχε δείξει τη δυστοκία της Δεξιάς να απορροφήσει τους κοινωνικούς κραδασμούς.
ΟΝΕ, ευρώ και τα μυαλά στα κάγκελα
Η ένταξη στην ΟΝΕ και το ευρώ «με κάθε κόστος» αναδείχτηκε στη νέα μεγάλη ιδέα που θα μεταμόρφωνε την Ελλάδα σε μια προηγμένη δυτική χώρα. Ως κορμός της οικονομικής πολιτικής του ΠΑΣΟΚ τέθηκε η απαράβατη υλοποίηση των κριτηρίων σύγκλισης της συνθήκης του Μάαστριχτ. Τα βασικά κριτήρια ήταν η σταθεροποίηση πληθωρισμού, ισοτιμιών, επιτοκίων και χρέους. Φυσικά, το διευθυντήριο των Βρυξελλών δεν ενδιαφερόταν για σύγκλιση των μισθών και του επιπέδου διαβίωσης στις χώρες της ΟΝΕ. Η κυβέρνηση Σημίτη εφάρμοσε μια αυστηρή δημοσιονομική πολιτική που στο όνομα της μείωσης του χρέους προχώρησε σε υπερφορολόγηση των μισθωτών και των συνταξιούχων, συμφωνίες για ξεπούλημα της δημόσιας περιουσίας, καθήλωσης των μισθών και μείωσης των κοινωνικών δαπανών. Για να επιτευχθούν πλασματικά αυτοί οι στόχοι, η κυβέρνηση Σημίτη, με υπουργό Εθνικής Οικονομίας τον Γιάννο Παπαντωνίου και κεντρικό τραπεζίτη τον Λουκά Παπαδήμο, χρειάστηκε να προχωρήσει και σε μια σειρά από λογιστικές αλχημείες, γνωστές και ως greekonomics, με την ΕΕ να κάνει τα στραβά μάτια καθώς η ένταξη της Ελλάδας είχε αποφασιστεί με πολιτικά κριτήρια. Η προοπτική της αναβάθμισης του ελληνικού καπιταλισμού και η εφήμερη χρηματιστηριακή έκρηξη έδωσε αέρα στα πανιά των εκσυγχρονιστών και βοήθησε το ΠΑΣΟΚ του Κώστα Σημίτη να κερδίσει δύο διαδοχικές εκλογικές αναμετρήσεις το 1996 και (πιο δύσκολα) το 2000. Στην πραγματικότητα ωστόσο, η «άνοιξη του ελληνικού καπιταλισμού» είχε πήλινα πόδια. Τα μεγάλα έργα βασίστηκαν στον υπερδανεισμό και την υπερεκμετάλλευση της φθηνής εργατικής δύναμης των ξένων κυρίως εργατών. Όλα αυτά έθεσαν τις βάσεις για τον εκτροχιασμό και τη μετέπειτα κατάρρευση της ελληνικής οικονομίας.
Ευρωακρίβεια
Η φυσική μετάβαση από τη δραχμή στο ευρώ στις αρχές του 2002 οδήγησε σε μια άνευ προηγουμένου εκτίναξη τιμών σε εκατοντάδες βασικά αγαθά και υπηρεσίες χωρίς φυσικά να συνοδευτεί με ανάλογη αύξηση αποδοχών.
Χαρακτηριστικά, το εμφιαλωμένο νερό από 50 δραχμές πήγε στο μισό ευρώ, το ίδιο και ο μαϊντανός ενώ το κουλούρι «στρογγυλοποιήθηκε» από τις 100 δραχμές στο 1 ευρώ. Η Αθήνα «σκαρφάλωσε» σε λίγους μήνες σαράντα ολόκληρες θέσεις (από 111η σε 71η) στον πίνακα με τις ακριβότερες πόλεις όσον αφορά το κόστος ζωής.
Απασχολήσιμοι και «εργάτης λάστιχο»
Η κυβέρνηση Σημίτη εφάρμοσε σύγχρονα μοντέλα κοινωνικού αυτοματισμού διαχωρίζοντας μεθοδικά τους εργαζόμενους σε παλιούς και νέους. Στα χρόνια του εκσυγχρονισμού γενικεύτηκε η θέσπιση μορφών ελαστικής εργασίας, με συμβάσεις ορισμένου χρόνου, με περιορισμένα δικαιώματα και με διακεκομμένα ωράρια. Σε αυτό το πλαίσιο έγινε και η «μάχη των εξεταστικών» όταν η κυβέρνηση αποφάσισε αυθαίρετα την κατάργηση της επετηρίδας για το διορισμό εκπαιδευτικών. Εκτός των άλλων, η διακυβέρνηση Σημίτη εισήγαγε την έννοια του «απασχολήσιμου», της επιχειρηματικής στροφής στην εκπαίδευση, τη διαμόρφωση των εργαζομένων της «εργασιακής περιπλάνησης».
Τρομονόμοι και καταστολή
Τι συνδέει άμεσα την κυβέρνηση Μητσοτάκη με αυτή του Κώστα Σημίτη; Μα φυσικά το πρόσωπο του Μιχάλη Χρυσοχοΐδη ο οποίος στις αρχές του 2024 ανέλαβε για πέμπτη φορά τα τελευταία 25 χρόνια την ηγεσία του υπουργείου Δημοσίας Τάξης που στη συνέχεια μετονομάστηκε σε υπουργείο «Προστασίας του Πολίτη». Ο Μιχάλης Χρυσοχοΐδης αποδείχτηκε «διακομματικός» υπουργός καταστολής καθώς υπηρέτησε από το 1999 τέσσερις διαφορετικούς πρωθυπουργούς (Κ. Σημίτη, Γ. Παπανδρέου, Λ. Παπαδήμο και Κ. Μητσοτάκη). Ο Μ. Χρυσοχοΐδης καλλιέργησε στενές σχέσεις με τις ΗΠΑ την περίοδο της πρώτης θητείας του ως υπουργός Δημόσιας Τάξης με αφορμή τη στενή συνεργασία με τη CIA και άλλες αμερικανικές μυστικές υπηρεσίες στην υπόθεση εξάρθρωσης της «17Ν». Επί ημερών του θεσπίστηκαν οι περίφημοι «τρομονόμοι», ενισχύθηκαν οι συμφωνίες με τους Αμερικανούς για την παράδοση Ευρωπαίων πολιτών στις ΗΠΑ και πραγματοποιήθηκαν και οι προμήθειες εξοπλισμού μαμούθ δισεκατομμυρίων ευρώ για την «ασφάλεια» των Ολυμπιακών Αγώνων. Ανενόχλητα δρούσαν την περίοδο Σημίτη τα τάγματα εφόδου της Χρυσής Αυγής με αποκορύφωμα τη δολοφονική επίθεση του Ιούνιο του 1998 σε τρία μέλη του ΝΑΡ υπό την κάλυψη διμοιρίας των ΜΑΤ που υπέδειξε στους νεοναζί τους αγωνιζόμενους φοιτητές.
ΝΑΤΟ, εξοπλισμοί και πόλεμος
Η κρίση στα Ίμια τον Γενάρη του 1996 και η απειλή γενικευμένης σύρραξης δεν ήταν κεραυνός εν αιθρία αλλά η κορυφή του παγόβουνου της κλιμάκωσης του ανταγωνισμού μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας Ακόμα και το «ευχαριστώ τους Αμερικανούς» του Κώστα Σημίτη την ώρα που το Αιγαίο γινόταν πιο γκρίζο δεν ήταν η πιο μελανή σελίδα της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής της περιόδου. Η κρίση στα Ίμια, την οποία η φασιστική ακροδεξιά έκανε σημαία της έδωσε τη θέση της σε έναν νέο γύρο υπέρογκων πολεμικών παραγγελιών, τόσο μεγάλων που οι προμήθειες που πήραν οι υπεύθυνοι υπουργοί τους οδήγησαν στη φυλακή! Η Ελλάδα έγινε ο πιο πρόθυμος σύμμαχος των ΗΠΑ και παρείχε διευκολύνσεις στις ΗΠΑ και το ΝΑΤΟ στον πόλεμο εναντίον της Σερβίας το 1999, ενώ στο πλαίσιο των συμφωνιών με την Τουρκία παρέδωσε στα χέρια τους τον ηγέτη των Κούρδων Αμπντουλάχ Οτσαλάν που από τότε παραμένει 26 χρόνια όμηρος και αιχμάλωτος του τουρκικού κράτους.
Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Πριν στο φύλλο 11-12 Ιανουαρίου
Αντίσταση: Οι μεγάλοι αγώνες ενάντια στην κυβέρνηση των «εκσυγχρονιστών»
