Επιστήμη και πολιτική στην αναζήτηση για το κόμμα

Γιώργος Πισίνας | μέλος της νεολαίας Κομμουνιστική Απελευθέρωση

Επ’ αφορμή μιας πρόσφατης συζήτησης για το κομμουνιστικό κόμμα θυμήθηκα μια φράση που έχει χαραχθεί επίμονα στο μυαλό μου. Tην είχε πει ένας φίλος του ΚΚΕ στο περιθώριο κάποιας διαδήλωσης.

«Εσείς οι ναρίτες έχετε ένα κακό, τα συζητάτε υπερβολικά τα πράγματα. Η πολιτική βρε είναι επιστήμη: Όταν τα έχουμε μετρήσει όλα (τις αντικειμενικές συνθήκες) πρέπει απλώς να εκτελεστούν, δεν έχει να συζητήσουμε πολλά». Από τη συνέχεια δεν θυμάμαι τίποτα, μόνο αυτή τη φράση που δείχνει την αντίληψη του ΚΚΕ, αυτό που μου αρέσει να ονομάζω κλασικορθόδοξο μαρξισμό, την αυστηρότητα, την ακαμψία και τη δυνατότητα της Κεντρικής Επιτροπής, ως πεφωτισμένο κονκλάβιο να διαβάζει τον κόσμο και να μοιράζει οδηγίες. Ακριβώς όπως και η καθολική εκκλησία παλιότερα.

Από την άλλη προσωπικά, θα έλεγα πως η επιστήμη είναι ιδεολογία. Γιατί όπως έλεγε ο Γκράμσι το αντικείμενο δεν έχει νόημα χωρίς υποκείμενο να το νοηματοδοτεί. Και η πιο τρανταχτή απόδειξη για αυτό είναι ο κλάδος της οικονομικής επιστήμης, όπου τολμά κάποιος (νεοκλασικός) να γράψει στην πρώτη σελίδα του βιβλίου του πως αν μας νοιάζουν λίγο οι επόμενες γενιές, τότε, εμείς έχουμε ένα μοναδικό καθήκον: να μεγεθυνθούμε! Λες και αυτός τα τελευταία πενήντα χρόνια ζούσε σε άλλο πλανήτη, όχι αυτόν της ανθρωπόκαινου.

Ή για να το θέσουμε πιο εμφανώς, του επιστημονικού κλάδου όπου το κυρίαρχο παράδειγμα έχει επιστημονικά καταρρεύσει από τη δεκαετία του ‘60, αλλά συνεχίζει να διδάσκεται ως μοναδική ορθή επιστημονική θεωρία χωρίς να συμβαίνει τίποτα.

Πίσω στην πολιτική λοιπόν. Θα μπορούσαμε να πούμε πως είναι επιστήμη· έχει σκοπό τη συγκρότηση θεωρίας για την κατανόηση και παρέμβαση στον κόσμο μας. Όμως την επιστήμη δεν την κατανοούμε όπως οι διαφωτιστές και οι μοντερνιστές αλλά με τη σύγχρονη μετα-κανονιστική διάστασή της, κατά την οποία θα μπορούσαμε και να πούμε η επιστήμη είναι πολιτική.

Και οι βασικές αρχές για την επιστήμη (και συνεπώς τη μεθοδική πολιτική αναζήτηση της απελευθέρωσης) τότε είναι η δημοκρατία και ο διάλογος, η κριτική και η ελευθερία έκφρασης.

Αυτήν, ακριβώς, τη διαδικασία ξεκινάμε με την πανελλαδική συνάντηση της πρωτοβουλίας διαλόγου για ένα σύγχρονο κομμουνιστικό πρόγραμμα και κόμμα στις 10-11 Ιουλίου.

Σε αυτό, λοιπόν, ίσως αξίζει να ξεκινήσουμε από το γιατί διάλογος. Και είναι ίσως παράδοξο, αλλά μιας και μιλάμε για επιστήμη, από ένα πρόσφατο ανάγνωσμα εισαγωγής στα μαθηματικά, συγκράτησα ως ιδιαίτερα ενδιαφέρον το αποδεδειγμένο θεώρημα μη-πληρότητας του Γκέντελ (Gödel 1931). Το θεώρημα αυτό εκφράζει τη σχέση θεωρίας και γνώσης και λίγο πολύ (όσο το κατάλαβα) λέει ότι ένα σύνολο θεωρητικών αρχών (αξιωμάτων) που συγκροτεί ένα θεωρητικό σύνολο δεν μπορεί ποτέ να περιγράψει το σύνολο της αληθούς γνώσης. Ο καθένας μπορεί να ερμηνεύσει το παραπάνω όπως θέλει, προσωπικά, όμως σ’ αυτό βλέπω τη θεμελίωση της αναγκαιότητας διαλόγου και της πολυφωνίας.

Τη θεμελίωση της αναγκαιότητας ενός κόμματος όχι σιωπηρού νεκροταφείου ιδεών, εργοστασίου αφισοκολλητών αλλά ενός κόμματος ζωντανού εργαστηρίου αναζήτησης της δυναμικής της κομμουνιστικής απελευθέρωσης.