Έφη Καραχάλιου
Το βιβλίο της Λουτσιάνα Καστελίνα Έρωτες κομμουνιστών διηγείται τις ερωτικές ιστορίες τριών αληθινών ζευγαριών από την Τουρκία, την Ελλάδα και την Αμερική
Ναζίμ Χικμέτ και Μινεβέρ Αντάτς, Αργυρώ Πολυχρονάκη και Νίκος Κοβοκλής, Σίλβια Μπέρμαν και Ρόμπερτ Τόμσον. Στο βιβλίο της Έρωτες κομουνιστών (εκδ. Αngelus Novus), η συγγραφέας Λουτσιάνα Καστελίνα βρίσκει το κοινό στοιχείο που διατρέχει αυτές τις ιστορίες ανθρώπων από την Τουρκία του Κεμάλ Ατατούρκ μέχρι τη μεσοπολεμική Ελλάδα και την ψυχροπολεμική Αμερική. Πορτρέτα τριών σχέσεων που διατρέχονται από διωγμούς, εξορίες και παρακολουθήσεις επειδή επέλεξαν να αγωνιστούν ενάντια στο κυρίαρχο σύστημα της χώρας τους, υπηρετώντας το κομμουνιστικό ιδεώδες.
Το μεγαλύτερο μέρος του βιβλίου ασχολείται με τη θυελλώδη ζωή του Τούρκου ποιητή Ναζίμ Χικμέτ καθώς η ζωή του χαρακτηρίζεται από τις φυλακίσεις και τελικά τη συνειδητή φυγή και «εξορία» στην ΕΣΣΔ. Η αφήγηση δίνει έμφαση στο αίσθημα εγκλεισμού και ασφυξίας στη φυλακή της Τουρκίας, με τις θυελλώδεις σχέσεις του με τις γυναίκες να γίνονται χαραμάδα ελπίδας και ανυπομονησίας. Κεντρική φιγούρα αναδεικνύεται η Μινεβέρ Αντάτς, μια μορφωμένη γυναίκα που μαζί με τον γιο της θα γίνουν γι’ αυτόν μια ιδιότυπη μορφή οικογένειας που, ωστόσο, δεν θα ξαναδεί μετά την παράνομη φυγάδευσή του στο εξωτερικό. Το ψυχολογικό τραύμα της εγκατάλειψης της χώρας του συνδέεται με μια αναλυτική περιγραφή του πολιτικού κλίματος στα χρόνια του Ατατούρκ και μετέπειτα του καθεστώτος του Μεντερές αλλά και το στρατιωτικό πραξικόπημα που ακολούθησε.
Όσο δύσκολες και να ήταν οι συνθήκες, με στρατοδικεία, συλλήψεις και στημένα κατηγορητήρια, ο Χικμέτ επιμένει στην πολιτική του ποίηση, παρά τις όποιες διαφωνίες με το κομμουνιστικό κόμμα της Τουρκίας. Το τέλος της ζωής του τελικά τον βρήκε μακριά από την αγαπημένη του Μινεβέρ, παντρεμένο με μια νεαρή Σοβιετική και εκείνη «φυλακισμένη» από τις αρχές που την παρακολουθούσαν στην Κωνσταντινούπολη να μεταφράζει γαλλικά ποιήματα για να ζήσει. Ο διχασμός και η δυαδικότητα ήταν συχνό μοτίβο στα ποιήματά του, όπως οι δυο έρωτες για την ποίηση και την πολιτική στράτευση, για δυο γυναίκες και δυο χώρες όπως και στο παρακάτω γράμμα του προς τον σοβιετικό συγγραφέα Φαντέγιεφ: «Έχω δυο πόλεις και δυο χώρες. Αυτό δεν με χωρίζει στα δύο. Αντίθετα, αυτό με κάνει έναν ποιητή ο οποίος κρατάει τη θέση του στις αισιόδοξες γραμμές του Κομμουνιστικού Κόμματος, είναι αυτοί οι δυο έρωτες που αλληλοσυμπληρώνονται».
Τρεις ερωτικές ιστορίες που εκτυλίχθηκαν σε όλο το φάσμα των πολιτικών γεγονότων του 20ου αιώνα
Η σχέση της Αργυρώς Πολυχρονάκη και του Νίκου Κοβοκλή εξελίσσεται με λιγότερο ποιητικούς όρους, καθώς συναντιούνται όντας και οι δυο αντάρτες του ΔΣΕ στον Ομαλό της Κρήτης, μέσα στις κακουχίες και τη στέρηση. Ακόμη και μετά τη «λήξη» του Εμφυλίου, οι Κρητικοί αντάρτες παραμένουν στα βουνά για πολλά ακόμα χρόνια, καθώς η αστυνομία προσπαθεί να ξεκληρίσει τα όποια μέλη του ΚΚΕ και να διαλύσει το παράνομο δίκτυό τους.
Στην άλλη ακτή του Ατλαντικού, το αντικομμουνιστικό κλίμα ακολουθείται από κύματα συλλήψεων μελών του ΚΚ Αμερικής με βάση τον νόμο του Τρούμαν, Smith Act. Η περίπτωση των μελών του ΚΚ, Σίλβια Μπέρμαν και Ρόμπερτ Τόμσον, ακολουθεί συνεπώς το ίδιο μοτίβο διανύοντας τα χρόνια του μακαρθισμού, του Ψυχρού Πολέμου και του πολέμου του Βιετνάμ.
Το σύνολο των τριών ιστοριών καταφέρνει με τη δυναμική αφήγηση και την εξαιρετική μετάφραση της Τόνιας Τσίτσοβιτς-Ράντιν να συγκινήσει και να καθηλώσει, μεταφέροντας
πιστά το κλίμα της κάθε εποχής.
