Μπάμπης Συριόπουλος
Το παγκόσμιο εξεγερτικό κύμα απέκτησε ιδιαίτερα χαρακτηριστικά σε κάθε χώρα, όμως είχε και κοινά αίτια. Τελικά, μπορεί να ηττήθηκε, όμως δεν πέθανε και η παρακαταθήκη του είναι πολύτιμη για τις εξεγέρσεις και τις επαναστάσεις του μέλλοντος
Το παγκόσμιο κύμα του 1968 διαπέρασε την υφήλιο από τις ΗΠΑ και το Μεξικό μέχρι την Ιαπωνία. Οι επαναστάσεις και οι εξεγέρσεις, τα ξεσπάσματα της ταξικής πάλης γενικά, δεν εισάγονται ούτε εξάγονται, όπως και δεν αντιγράφονται. Αντίθετα, παίρνουν τα χαρακτηριστικά τους από το έδαφος στο οποίο «φυτρώνουν» και τη συγκεκριμένη συγκυρία, χρωματίζονται από τις ιδιαίτερες συνθήκες κάθε χώρας.
Εκτός όμως από τις ιδιαιτερότητες μοιράζονται κοινά αίτια και παρόμοιους εχθρούς. Οι ανάγκες του κεφαλαίου επέβαλλαν τη μαζικοποίηση της εκπαίδευσης (μαζί και της ανώτατης) δημιουργώντας ταυτόχρονα μια νεολαία με αυξημένες προσδοκίες που δύσκολα θα μπορούσαν να ικανοποιηθούν εντός του συστήματος. Η αυτοπεποίθηση των εργαζόμενων (ιδίως των νέων) καθώς και των λαών του «Τρίτου Κόσμου» ήταν έντονα παρούσα. Ο πόλεμος του Βιετνάμ και ο ηρωικός και άνισος αγώνας των Βιετκόγκ ενάντια στον αμερικάνικο ιμπεριαλισμό, ιδίως με την τροπή που πήρε με την «επίθεση του Τετ», έδειχνε το δρόμο. Η επαναστατική Κούβα που αψηφούσε τις ΗΠΑ κάτω από τη μύτη τους, έστελνε το ίδιο μήνυμα, ενώ ο Γκεβάρα έκανε σαφές ότι οι επαναστάτες δεν θέλουν να πάρουν τη θέση της παλιάς εξουσίας, αλλά να αλλάξουν τον κόσμο.
Το παγκόσμιο κύμα που σηματοδοτήθηκε από το Μάη του ’68 ηττήθηκε. Μία πτέρυγά του στράφηκε προς την ατομική τρομοκρατία (στην Ιταλία και όχι μόνο). Συνηθέστερα, κυριάρχησε ο κοινοβουλευτικός-κυβερνητικός ρεφορμισμός, προτού ισοπεδωθεί κι αυτός με τη σειρά του από τον επελαύνοντα νεοφιλελευθερισμό. Επακολούθησε, επίσης, η κατάτμησή του σε μονοθεματικά και ταυτοτικά κινήματα, κοντόφθαλμα και ρεφορμιστικά ταυτόχρονα. Το εξεγερτικό πνεύμα του ’68, όμως, παραμένει πολύτιμη παρακαταθήκη για τις επαναστάσεις του μέλλοντος.
ΙΤΑΛΙΑ
Ο παρατεταμένος «εργατικός» Μάης
Το ΚΚ Ιταλίας είχε από καιρό προσχωρήσει στον κοινοβουλευτικό και κυβερνητικό δρόμο της συνεργασίας με τους σοσιαλιστές. Παρ’ ότι η επιρροή του στην εργατική τάξη ήταν τεράστια, την εξαργύρωνε στους αστικούς θεσμούς του κοινοβούλιου και των δήμων. Το φοιτητικό κίνημα όμως και οι νέοι εργάτες, εσωτερικοί μετανάστες από τον ιταλικό νότο που επάνδρωναν τις βιομηχανίες του βορρά, αμφισβητούσαν την ηγεμονία του. Τη νύχτα της 29 Φλεβάρη με 1 Μάρτη η διαδήλωση 4.000 φοιτητών, επιδιώκοντας να μπει στην κατειλημμένη από την αστυνομία Αρχιτεκτονική, φτάνει στην ήσυχη περιοχή της Βάλε Τζούλια στη Ρώμη και συγκρούεται με την αστυνομία για ώρες, με αποτέλεσμα 600 τραυματίες.
Ήταν η αρχή της φοιτητικής έκρηξης. Στις 30 Μαρτίου η Fiat, η ναυαρχίδα της ιταλικής αυτοκινητοβιομηχανίας, ζει μια συγκλονιστική απεργία. Ο «εργάτης μάζα» της αλυσίδας παραγωγής διεκδικoύσε λόγο στο τι και πώς παράγεται όπως και την εκλογή αντιπροσώπων ανά τμήμα παραγωγής.
Ο «ιταλικός Μάης» ήταν παρατεταμένος και πολύ πιο εργατικός από αλλού. Ήδη, είχε προηγηθεί η μεγάλη απεργία της Fiat ενάντια στη συλλογική σύμβαση που είχε υπογράψει το συνδικάτο όπου για πρώτη φορά εκδηλώνεται και μορφοποιείται η τάση ρήξης της εργατικής βάσης με τον συμβιβασμένο συνδικαλισμό. Ακολουθεί το ιταλικό «θερμό φθινόπωρο» του 1969 συγκλονίζει τη χώρα με 500 εκατομμύρια χαμένες ώρες εργατοώρες και συγκρούσεις με την αστυνομία και τους φασίστες. Ο εργατικός αναβρασμός συμβάδιζε και με τη συγκρότηση οργανώσεων όπως η «Συνεχής Πάλη» (Lotta Continua) το «il Manifesto» και την «Εργατική Εξουσία» (Potere Operaio), καθώς και τη θεωρητική αναζήτηση ενός σύγχρονου περιεχομένου για την επαναστατική εργατική πάλη.
ΓΕΡΜΑΝΙΑ
Το σιδερένιο χέρι της αστικής εξουσίας
Στην τότε Δυτική Γερμανία (Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας), χωρίς μαζικές ανατρεπτικές τάσεις στην εργατική τάξη, κυριαρχούσε ο γκρίζος δικομματισμός Σοσιαλδημοκρατών και Χριστιανοδημοκρατών. Κορμός του κινήματος ήταν η Σοσιαλιστική Φοιτητική Ένωση (SDS) που είχε αποχωρήσει από τους σοσιαλδημοκράτες το 1958 και η APO (Εξωκοινοβουλευτική Αντιπολίτευση) που συνένωνε την επαναστατική Αριστερά της χώρας.
Θρυαλλίδα για το ξέσπασμα του κινήματος ήταν η επίσκεψη του Σάχη του Ιράν. Κατά τη διάρκεια διαδήλωσης διαμαρτυρίας εναντίον του, δολοφονήθηκε με πυροβολισμό ο φοιτητής Μπέννο Όνεζογκ, στις 2 Ιουνίου 1967. Οι διαδηλώσεις αλληλεγγύης με το λαό του Βιετνάμ συνεχίζονταν και στις 11 Απρίλη 1968, ο Ρούντι Ντούτσκε, ένας από τους ηγέτες του SDS και της APO, δέχτηκε τρεις πυροβολισμούς από έναν ακροδεξιό. Επέζησε βαριά τραυματισμένος και τελικά πέθανε τον Δεκέμβριο του 1979 από ατύχημα κατά τη διάρκεια επιληπτικής κρίσης που οφειλόταν στον τραυματισμό του.
Αυτές οι δυο δολοφονικές ενέργειες και όχι μόνο (άλλοι τρεις νεκροί υπήρξαν αυτή την περίοδο) ήταν η αφορμή για το αποκορύφωμα του κινήματος τον Μάη του 1968. Η δυτικογερμανική κυβέρνηση κατέθεσε πλαίσιο για την κήρυξη κατάστασης εκτάκτου ανάγκης όποτε επιβαλλόταν. Παρά τη διαδήλωση 80.000 ατόμων στην τότε πρωτεύουσα Βόννη στις 30 Μάη εγκρίθηκε από τη Βουλή το νέο αυταρχικό πλαίσιο. Αυτό σηματοδότησε και την ήττα του κινήματος.
ΗΠΑ
Κοκτέιλ καπιταλισμού, πολέμου και ρατσισμού
Το αμερικάνικο ’68, στην «καρδιά του κτήνους», έδωσε τη δική του πολύτιμη συνεισφορά στο παγκόσμιο εξεγερτικό κύμα, πρώτα απ’ όλα ενάντια στον πόλεμο του Βιετνάμ. Η «επίθεση του Τετ» έδειξε ότι οι ΗΠΑ δεν μπορούσαν να νικήσουν σε αυτόν τον πόλεμο. Τον Απρίλη και τον Μάη κύμα καταλήψεων σαρώνει τα αμερικάνικα πανεπιστήμια, οι φοιτητές συγκρούονται με την αστυνομία, ενώ το αντιπολεμικό κίνημα εντείνει τη δράση του, οι λιποταξίες αυξάνονται, ενώ απλώνει τη δράση και στο στρατό των ΗΠΑ στο Βιετνάμ.
Το άλλο θέμα που ταλάνιζε την αμερικάνικη κοινωνία ήταν το φυλετικό. Οι αγώνες για τη χειραφέτηση των μαύρων γνώριζαν όλη τη δεκαετία του ’60 μια πρωτόγνωρη άνοδο. Αν στο νότο κυριαρχούσε η ειρηνική δημοκρατική πλευρά του κινήματος (με ηγέτη το Μάρτιν Λούθερ Κίνγκ), στις βιομηχανικές πόλεις του βορρά με τους μαύρους εργάτες που είχαν έρθει από το νότο, κυριαρχούσαν ο Μάλκολμ Χ και μετέπειτα οι «Μαύροι Πάνθηρες». Ο Κίνγκ δολοφονήθηκε στη Μέμφιδα στις 4 Απριλίου του 1968 (ο Μάλκολμ Χ είχε δολοφονηθεί το 1965). Μετά τη δολοφονία έγιναν εξεγέρσεις σε 110 πόλεις ενώ η Ουάσιγκτον κηρύχθηκε σε κατάσταση πολιορκίας. Οι Μαύροι Πάνθηρες χωρίζονταν σε δύο τάσεις από τις οποίες η αριστερή εμπνέονταν από τον Μαρξ, το Γκεβάρα και το Μάο και διακήρυσαν τον «πόλεμο των τάξεων και όχι των χρωμάτων».
Εμβληματική μορφή του μαύρου, του γυναικείου και του κομμουνιστικού κινήματος ήταν η Άντζελα Ντέιβις. Σε ηλικία 25 χρόνων έγινε επίκουρη καθηγήτρια στο πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια, μέλος του ΚΚ ΗΠΑ και αποβάλλεται γι αυτό το λόγο. Ταυτόχρονα ήταν μέλος των Μαύρων Πανθήρων. Το 1970 το FBI έστησε σκευωρία σε βάρος της και αθωώθηκε στη δίκη όπου κατηγορούνταν για συμμετοχή σε τρομοκρατική δολοφονία.
ΜΕΞΙΚΟ
Η ματωμένη Ολυμπιάδα και οι σηκωμένες γροθιές
Στις 26 Ιούλη, επέτειο της κουβανικής επανάσταση,ς έγινε διαδήλωση υπεράσπισης της Κούβας από χιλιάδες φοιτητές. Οι συγκρούσεις που ακολούθησαν με το στρατό τις επόμενες μέρες είχαν νεκρούς και πολλούς τραυματίες. Το κίνημα συνεχιζόταν όλο το καλοκαίρι και το Σεπτέμβρη όλα τα σχολεία και τα πανεπιστήμια βρέθηκαν κατειλημμένα. Το εκπαιδευτικό κίνημα δημιούργησε τις δικές του μορφές αυτοοργάνωσης και κέρδισε μαζική υποστήριξη σε γειτονιές και χώρους εργασίας. Ταυτόχρονα απηχούσε και τις διεργασίες στην επαναστατική Αριστερά.
Το μισο-δικτατορικό καθεστώς του PRI (Θεσμικό Επαναστατικό Κόμμα) είχε αναλάβει την Ολυμπιάδα του 1968 που θα άρχιζε στις 12 Οκτώβρη. Στις 2 του μήνα, η μεγάλη διαδήλωση στην πλατεία Τλατελόλκο της πόλης του Μεξικού χτυπήθηκε από το στρατό μετά από προβοκάτσια. Το αποτέλεσμα ήταν 400 νεκροί. Έτσι έγινε η ματωμένη Ολυμπιάδα του Μεξικού στην οποία οι δύο από τους τρεις νικητές στην κούρσα των 200 μέτρων (ο πρώτος κι ο τρίτος), ο Τόμι Σμιθ κι ο Τζον Κάρλος δεν στάθηκαν προσοχή στον αμερικάνικο εθνικό ύμνο, αντίθετα ύψωσαν τις μαυροντυμένες γροθιές τους σε ένδειξη αντίθεσης στο ρατσισμό των ΗΠΑ. Το Μεξικό δεν θα ναι ποτέ πια το ίδιο μετά τη σφαγή του Τλατελόλκο.
ΙΑΠΩΝΙΑ
Όταν οι Σαμουράι σήκωσαν το ταξικό σπαθί
Το εργατικό κίνημα μετά τον πόλεμο ήταν απειλητικό και στην Ιαπωνία. Το 1948 δημιουργήθηκε με την ηγεμονική παρουσία του Κομμουνιστικού Κόμματος (τότε) η φοιτητική οργάνωση Zengakuren. Παρά τις διασπάσεις, έπαιξε τον ηγετικό ρόλο στα γεγονότα του ιαπωνικού ’68. Η «χρονιά» ξεκίνησε στις 19 Γενάρη στην πόλη Σασέμπο νοτιοδυτικά της χώρας, όταν η Sampa Zengakuren (η πιο μαζική φοιτητική οργάνωση) αντιτάχθηκε στον ελλιμενισμό του αεροπλανοφόρου των ΗΠΑ Έντερπράιζ. Τον Απρίλιο, στο βόρειο Τόκιο έγιναν διαδηλώσεις έξω από το αμερικάνικο στρατιωτικό νοσοκομείο που φιλοξενούσε τραυματίες από το Βιετνάμ.
Κορυφαία στιγμή του κινήματος ήταν η κατάληψη, τον Οκτώβρη της ίδιας χρονιάς, του σιδηροδρομικού σταθμού της Σινζούκου (της εμπορικής καρδιάς του Τόκιο), από τις Αντιπολεμικές Συσπειρώσεις Νεολαίας. Με αυτή την κίνηση, επιδίωκαν να διακόψουν, έστω και προσωρινά, τον ανεφοδιασμό των αμερικάνικων βάσεων. Οι γιαπωνέζοι φοιτητές και η Zengakuren (υπάρχει και σήμερα) έγιναν γνωστοί παγκοσμίως για τη μαχητικότητά τους στις συγκρούσεις με την αστυνομία όπου χρησιμοποιούσαν μακριά κοντάρια και λάβαρα που θύμιζαν έντονα ταινίες του Κουροσάβα.
