Χρήστος Κρανάκης
Πολλά ακούγονται δεξιά και αριστερά για την αδυναμία ή απροθυμία της νέας γενιάς να εμπλακεί δραστήρια στο χορό της ενημέρωσης και της επικαιρότητας. Σωρεία αστικών ιδεολογημάτων κάνουν λόγο για την πιο απαθή και αδρανή γενιά των πολλών τελευταίων χρόνων. Προφανώς, μια τέτοια εκδοχή είναι υπερβολική. Όμως παρά τις αποστάσεις που αντικειμενικά πρέπει να πάρουμε από τέτοιες γενικευμένες τοποθετήσεις, δεν μπορούμε από την άλλη να αναλωθούμε σε μια αφηρημένα ρομαντική αντιστροφή της πραγματικότητας. Η συντριπτική πλειοψηφία της νεολαίας δείχνει, συνειδητά ή όχι, μια άρνηση της ζωντανής και καθολικής ενημέρωσης, τουλάχιστον αυτής που παρέχεται από τα παραδοσιακά αστικά μέσα. Ακόμα όμως και τα κομμάτια που δείχνουν ενδιαφέρον, δεν χαρακτηρίζονται από την ικανότητα ή τη διάθεση να εντρυφήσουν και να ψάξουν, αλλά συνήθως αρκούνται στα «fast news», που εύκολα και με μικρή σπατάλη χρόνου και κόπου προσφέρει τις απολύτως απαραίτητες πληροφορίες.
Η αναγνώριση των αιτιών για αυτή την κατάσταση, διαφέρει από πολιτικό σε πολιτικό ρεύμα, από γενιά σε γενιά και από άνθρωπο σε άνθρωπο. Ο «επίσημος» τρόπος σκέψης, με κυνικούς όρους, θα επιρρίψει (αν επιρρίψει) ευθύνες στη «βαλτωμένη» νεολαία. Ο πυρήνας της κίνησης, όμως, μια συνολικής κοινωνικής τάσης δεν μπορεί παρά να εντοπίζεται στις αντικειμενικές συνθήκες που τη διαμορφώνουν…
Όταν μιλάμε για τους χαλαρούς δεσμούς ανάμεσα στη νεολαία και την ενεργή-διαδραστική ενημέρωση στον 21ο αιώνα, οφείλουμε να δούμε και να αναλύσουμε την συμπύκνωση κοσμογονικών αλλαγών που έχει υπεισέλθει τα τελευταία χρόνια σε οικονομικό, πολιτικό, ιδεολογικό, τεχνολογικό επίπεδο. Η αδυναμία της νέας γενιάς να παρακολουθήσει ενεργά τις εκκωφαντικές εξελίξεις δεν επεξηγείται από οριακά αντιεπιστημονικές θέσεις, όπως το ότι φταίει το Ίντερνετ και η τεχνολογία. Αντίθετα, εμφανίζεται σαν αντικειμενική τάση του σύγχρονου καπιταλισμού, θεμελιακό στοιχείο της δύναμης του οποίου αποτελεί η υπέρτατη υπαγωγή του άλλοτε ποιοτικού ελεύθερου χρόνου εργαζομένων και νεολαίας, μαζί και παραδοσιακών προοδευτικών αξιών όπως η ολόπλευρη ενημέρωση, στην κερδοφορία του κεφαλαίου.
Για τη νεολαία, ειδικότερα, που γεννήθηκε και μεγάλωσε εντός των πλαισίων του σύγχρονου καπιταλισμού, η σημασία της ολόπλευρης και εφ’ όλης της ύλης ενημέρωσης είναι σημαντικά υποβαθμισμένη. Αστικές έρευνες δείχνουν πως οι σημαντικότεροι παράγοντες που διευρύνουν το χάσμα είναι η ηλικία, το επίπεδο μόρφωσης, ο τόπος κατοικίας (αστικό κέντρο ή επαρχία) κ.α.. Χωρίς να παραγνωρίζονται τα παραπάνω στοιχεία, οφείλουμε να διευρύνουμε την οπτική μας. Σήμερα, ο τρόπος ζωής της νέας γενιάς διαμορφώνεται σχεδόν καθολικά από τις νέες παραγωγικές σχέσεις και τα κυρίαρχα δόγματα. Πλέον, σε εποχές κυριαρχίας των πολυεθνικών-πολυκλαδικών μονοπωλίων, κάθε λεπτό της ζωής μας ενισχύουμε την κερδοφορία του κεφαλαίου. Από το σχολείο μέχρι το πανεπιστήμιο και από την εργασία μέχρι τον ελεύθερο χρόνο, η νέα γενιά αναλώνεται και απορροφάται (ασυναίσθητα) στη διαδικασία παραγωγής κέρδους για το κεφάλαιο.
Σήμερα, δύσκολα μπορούμε να σκεφτούμε μαζικές ενασχολήσεις και ενδιαφέροντα της νέας γενιάς τα οποία δεν έχουν προσδεθεί στο άρμα της καπιταλιστικής κερδοφορίας. Αυτή η κατάσταση, με τη σειρά της, δημιουργεί ένα σκληρό καλούπι ιδεολογικής χειραγώγησης. Όταν κάθε πλευρά της ζωής μας βρίσκεται σε οργανική σχέση με τις διάφορες πτυχές του κεφαλαίου, η αλλοίωση του πραγματικά ελεύθερου χρόνου και η υπαγωγή κάθε ποιοτικής ενασχόλησης στην κυρίαρχη κουλτούρα αποτελεί μονόδρομο. Η ανάγκη του σύγχρονου ανθρώπου για πολύπλευρη και καθολική ενημέρωση δίνει, λοιπόν, τη θέση της στην ελεγχόμενη και στοχευμένη «γρήγορη και εύπεπτη» ενημέρωση.
Οι πληροφορίες και τα νέα στο σύγχρονο καπιταλισμό τρέχουν με ρυθμούς ποιοτικά ανώτερους από ό,τι τα προηγούμενα χρόνια. Η νεολαία όμως, ίσως κάτω από το βάρος των πολλαπλών αρνητικών εξελίξεων, αδυνατεί ή ούτε καν επιθυμεί, να παρακολουθήσει τις εξελίξεις με ενεργό τρόπο. Αν, όμως, η υποβάθμιση μιας ποιοτικής ενημέρωσης συνιστά αντικειμενική τάση του σήμερα, η αντίστροφη κίνηση, δηλαδή μια νεολαία που ζητά και παίρνει από μόνη της πρωτοβουλία να μάθει και να ψάξει, είναι μια νεολαία που αυτόματα έρχεται σε αντιπαράθεση με τις εγγενείς τάσεις του σήμερα…
Μαχητική δημοσιογραφία και μορφές αντιπληροφόρησης
Το σπάσιμο των σχέσεων εμπιστοσύνης μεταξύ παραδοσιακών ΜΜΕ και νεολαίας δημιουργεί ένα μεγάλο κενό. Η αλήθεια είναι πως δεν υπάρχουν οι όροι για ένα «νέο μοντέλο ενημέρωσης» που θα καλύπτει τον όγκο και το ρυθμό διάδοσης των πληροφοριών αλλά και τα φυσιογνωμικά χαρακτηριστικά της νέας γενιάς. Παρά τις δυσκολίες, όμως, το να γεννιούνται νέοι δρόμοι εναλλακτικών μορφών ενημέρωσης είναι αναπόφευκτο. Το αντίπαλο δέος της αστικής προπαγάνδας, παρότι η δεύτερη συνεχίζει να βρίσκεται σε θέση ισχύος, πασχίζει να γεννηθεί μέσα από τις ίδιες τις αντιθέσεις του καπιταλισμού.
Η ανάδειξη της κοινωνικής πραγματικότητας μέσα από την ταξική ενημέρωση και την αντι-πληροφόρηση αποτελεί το βασικό καύσιμο για την ενίσχυση της σημασίας της καθολικής και πολύπλευρης ενημέρωσης. Χωρίς αυταπάτες περί αντικειμενικής ενημέρωσης, χωρίς δηλαδή ταξικό και πολιτικό πρόσημο, δεν επιδιώκουμε την αναπαραγωγή μιας στενά κομματικής γραμμής. Μέσα, όμως, από την ανάδειξη των πολύπλευρων ταξικών αγώνων και της επικαιρότητας, μπορεί να δοθεί βήμα διευρυμένου διαλόγου για τα ζητήματα αφορούν το λαό και τη νεολαία και αποσιωπούνται από τα αστικά ΜΜΕ. Σε αυτό το σημείο, δεν πρέπει να υποβαθμίζονται ούτε οι τεράστιες δυνατότητες που «παρέχονται» από την ανάπτυξη της τεχνολογίας ούτε όμως και τα «παραδοσιακά» Μέσα. Τα έντυπα, παρά την υποχώρησή τους και σε συνδυασμό προφανώς με τα ψηφιακά, μπορούν να καλύψουν τόσο το στοιχείο της επαρκούς και πολύπλευρης ενημέρωσης όσο και αυτό της διατύπωσης άποψης πέρα από τη στείρα δημοσιογραφική είδηση.
Με αυτή τη λογική και σε αυτή τη προσπάθεια, επιδιώκουμε το ανανεωμένο ΠΡΙΝ να ξεπεράσει τον ίδιο του τον εαυτό και να αποτελέσει στην πράξη μια αχτίδα φωτός στα σκοτάδια της παραπληροφόρησης…
Χ.Κ.
