του Μπάμπη Συριόπουλου
Η νέα παγκόσμια υπόθεση εκτεταμένης αποκάλυψης εγγράφων και τεκμηρίων φοροαποφυγής, μέσω υπεράκτιων (offshore) εταιριών, ακούει στο όνομα «Ρaradise Ρapers» (τα Χαρτιά του Παραδείσου). Παράδεισος για τους κεφαλαιούχους, λόγω της ελάχιστης ως μηδενικής φορολογίας επί των κερδών στα μέρη που εδράζονται αυτές οι εταιρίες (νησιά Κέιμαν, Βερμούδες, Τρίνινταντ και Τομπάγκο, Νησί του Μαν, Παρθένες Νήσοι κτλ.). Η διαρροή προήλθε από τα αρχεία δύο δικηγορικών εταιριών που παρέχουν συμβουλές σε πολυεθνικές και κεφαλαιούχους όσον αφορά την ίδρυση και διαχείριση θυγατρικών εταιριών και τραπεζικών λογαριασμών σε κάποιον από τους δεκάδες φορολογικούς παραδείσους. Η μεγαλύτερη από τις δύο, η Appleby, έχει έδρα τις Βερμούδες και παρέχει τις υπηρεσίες της εδώ και 119 χρόνια. Τα περίπου 13 εκατομμύρια αρχεία εξετάζονται από τη Διεθνή Σύμπραξη Ερευνητών Δημοσιογράφων (ICIJ) που την απαρτίζουν 380 δημοσιογράφοι από 67 χώρες.
Στις μέχρι τώρα δημοσιεύσεις αναφέρονται μεγάλες πολυεθνικές (Apple, Nike, Siemens, Bayer, Uber, Allianz κτλ.), τράπεζες (Ντόιτσε Mπανκ), ηγέτες κρατών (νυν και πρώην), όπως η βασίλισσα Ελισάβετ της Βρετανίας και ο πρώην καγκελάριος της Γερμανίας Σρέντερ, υπουργοί και σύμβουλοι ηγετών πολλών χωρών (από ΗΠΑ και Καναδά μέχρι Ιορδανία, Κολομβία και Βραζιλία), καθώς και άνθρωποι του θεάματος (Μπόνο, Μαντόνα κ.ά.). Όλοι οι παραπάνω, είτε με πλήρη γνώση είτε κάνοντας ότι δεν ξέρουν, αποφεύγουν να πληρώσουν φόρους, με νομότυπους ή στα όρια της νομιμότητας τρόπους.
Η διαδικασία γίνεται ως εξής: μια πολυεθνική ιδρύει θυγατρικές υπεράκτιες που συχνά είναι εικονικές (δεν έχουν εργαζόμενους ούτε γραφείο). Χρησιμοποιώντας στρατιές λογιστών και δικηγόρων μεταφέρει λογιστικά (με διάφορες μεθόδους, όπως οι τριγωνικές συναλλαγές) το μεγαλύτερο δυνατό κομμάτι των κερδών της στις θυγατρικές που φορολογούνται με πολύ χαμηλό συντελεστή (0-5)%. Για παράδειγμα η Nike έχει συστήσει μια θυγατρική-βιτρίνα στις Βερμούδες. Τα κέρδη της από τις πωλήσεις αθλητικών ειδών από τα καταστήματά της στη Βρετανία μεταφέρονται στο υποκατάστημά της στην Ολλανδία και από εκεί (βάσει δεκαετούς συμφωνίας με τις ολλανδικές αρχές) μεταφέρονται στη θυγατρική των Βερμούδων (με μηδενικό συντελεστή). Με τέτοιες μεθόδους, «με την άδεια των αρχών», η Νike μείωσε το παγκόσμιο ποσοστό φορολογίας της από 34,9% το 2007 σε 13,2% το 2016. Υπολογίζεται πως το 40% από τα κέρδη των πολυεθνικών «περνάνε» από υπεράκτιες. Τα διαφυγόντα έσοδα από τις χώρες της ΕΕ λόγω αυτών των πρακτικών υπολογίζονται σε 60 δισ. ευρώ.
Περισσότερα από 130 ονόματα ελληνικού ενδιαφέροντος εμφανίζονται στα αρχεία της Appleby μεταξύ των οποίων μεγάλος αριθμός εφοπλιστών, τραπεζών (Πειραιώς, Proton Βank) και στελεχών τους. Καταγράφονται στοιχεία από την υπόθεση της Proton και τα πρόσωπα στα οποία κατευθύνονταν τα δάνεια της τράπεζας του Λαυρεντιάδη διαμέσου των υπεράκτιων. Επίσης ο διευθύνων σύμβουλος της Eurobank Φωκίων Καραβίας είχε μετοχές σε υπεράκτια εταιρία εκπαίδευσης αλόγων για τον ιππόδρομο και ανάπτυξης λογισμικού για στοιχήματα! Πολλή συζήτηση έγινε και για τη Μαρέβα Μητσοτάκη που κατείχε το 50% των μετοχών εταιρίας με έδρα τα νησιά Κέιμαν.
Το πραγματικό σκάνδαλο όμως δεν είναι το όνομα του ενός ή του άλλου πολιτικού ή συγγενών του που εμπλέκονται σε υπεράκτιες (θέματα που προσφέρονται για κοκορομαχίες στη Βουλή), αλλά το ίδιο το γεγονός της τεράστιας φοροαποφυγής που γίνεται νομότυπα με βάση τους νόμους και τα παραθυράκια τους, που φτιάχνονται από τα κράτη που μετά δηλώνουν έκπληκτα και ανήμπορα μπροστά στα αποτελέσματα αυτού του νομικού πλαισίου. Η Appleby δήλωσε στους δημοσιογράφους ότι οι συμβουλές της προς τους πελάτες της σκοπεύουν σε «νόμιμους και θεμιτούς τρόπους ώστε να επιχειρούν». Η υποκρισία ωστόσο βρίσκεται σε αυτούς που προσδοκούν από μια τέτοια εταιρία να ελέγχει το ποιόν και τη νομιμοφροσύνη των πελατών της!
Ο Αλέξης Τσίπρας, σε σχετική του δήλωση, μίλησε «για έναν απάνθρωπο μηχανισμό που χαρακτηρίζει τον καπιταλισμό της εποχής μας, και που αναπαράγει και διευρύνει συνεχώς τις παγκόσμιες ανισότητες», καλώντας την παγκόσμια κοινότητα να τον αντιμετωπίσει. Μίλησε για την αναγκαία μάχη στους διεθνείς οργανισμούς, «το χτύπημα της φοροδιαφυγής και την επιβολή κανόνων διαφάνειας και δικαιοσύνης». Γι’ αυτή την κυβέρνηση όμως, όπως και για τις προηγούμενες, η φοροαποφυγή των εφοπλιστών είναι ταμπού. Το ελληνικό κράτος από την περίφημη λίστα Λαγκάρντ έχει ελέγξει, σύμφωνα με πληροφορίες, το 3% των ονομάτων, ενώ οι έλεγχοι σταμάτησαν μετά από απόφαση του Συμβούλιου της Επικρατείας λόγω παραγραφής. Ο ευρωβουλευτής του ΣΥΡΙΖΑ και αντιπρόεδρος του Eυρωκοινοβουλίου Δημήτρης Παπαδημούλης απεύθυνε επείγουσα ερώτηση προς την Κομισιόν ζητώντας της «να δημοσιοποιήσει τα στοιχεία και το μέγεθος της ζημίας που έχει η οικονομία της ΕΕ από το μέγεθος της φοροαποφυγής και της φοραδιαφυγής» και να προστατεύσει τους Ευρωπαίους πολίτες επιβάλλοντας κυρώσεις σε όσους παραβιάζουν τους κανόνες. Για μια ακόμα φορά ο ΣΥΡΙΖΑ αναθέτει στην ΕΕ να λύσει το πρόβλημα.
Όντως οι υπουργοί Οικονομικών της ΕΕ αποφάσισαν η Κομισιόν να καταρτίσει λίστα με φορολογικούς παραδείσους ώστε να επιβληθούν κυρώσεις σε όσους βοηθούν τη φοροαποφυγή. Φημολογείται ότι στη λίστα θα περιλαμβάνονται τα νησιά Κέιμαν, τα νησιά Μάρσαλ, οι Βερμούδες, το Nησί του Μαν κτλ. Για την επιβολή κυρώσεων όμως υπάρχουν διαφωνίες καθότι η φοροαποφυγή είναι νόμιμη (με τους νόμους που έχουν φτιάξει βέβαια). Ακόμα και η κατάρτιση «μαύρης λίστας» όμως δεν είναι καθόλου σίγουρη. Οι Βερμούδες και το νησί Γκέρνσεϊ είναι βρετανικές κτήσεις ενώ η Μάλτα, το Λουξεμβούργο, η Ολλανδία, το Βέλγιο, η Ιρλανδία και η Κύπρος έχουν φορολογικό συντελεστή (0-5)% και προσφέρουν μυστικότητα και ανωνυμία, δηλαδή είναι «παράδεισοι» στηn καρδιά της ΕΕ. Ο υπουργός Oικονομικών του Λουξεμβούργου δήλωσε λίγο πριν το τελευταίο Ecofin ότι «η σύνταξη μαύρης λίστας είναι δύσκολο εγχείρημα». Τι άλλο θα μπορούσε να πει; Εξάλλου η ελευθερία κίνησης κεφαλαίων είναι θεμελιώδης αρχή της ΕΕ.
Τα αστικά κράτη διαγκωνίζονται μεταξύ τους για το ποια χώρα είναι πιο φιλική προς τους επενδυτές. Εκτός από τους χαμηλούς μισθούς και το τσάκισμα των εργατικών δικαιωμάτων, ένδειξη της φιλικότητας είναι και ο χαμηλός φορολογικός συντελεστής. Είναι μάταιο να περιμένει κανείς η ΕΕ να στραφεί κατά του εαυτού της, όπως είναι μάταιο να περιμένει κανείς τον αυτοπεριορισμό του κεφαλαίου και την τήρηση ηθικών κανόνων από μέρους του. Οι αστικές κυβερνήσεις, στην εποχή μας που τα αστικά συμφέροντα (της αγοράς και του κέρδους) έχουν αναγορευτεί σε κοινωνικά, ανέχονται και υποθάλπουν τη φοροδιαφυγή και τη φοροαποφυγή. Αυτό κάνει και η κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ την ίδια στιγμή που γονατίζει την εργατική τάξη και τα μεσαία στρώματα στη φορολογία. Η «βαριά προοδευτική φορολογία» του κεφαλαίου όπως έλεγε ο Μαρξ στο «Μανιφέστο» είναι βασικός στόχος του αντικαπιταλιστικού προγράμματος. Όπως λένε οι θέσεις για το 4ο συνέδριο του ΝΑΡ: «Αγώνας ενάντια στη φοροληστεία των φτωχών μισθωτών και εκείνων με το μπλοκάκι, των αυτοαπασχολούμενων και της φτωχής αγροτιάς. Δραστική μείωση της άμεσης φορολογίας των εργαζόμενων και ριζική αύξηση της φορολόγησης του πλούτου, του κεφαλαίου, των εφοπλιστών και της εκκλησίας».
Όπως λένε στο τραγούδι τους οι «Ten Years After»: «tax the rich, feed the poor, till there are no rich no more» (φορολόγησε τους πλούσιους, θρέψε τους φτωχούς ώσπου να μην υπάρχουν καθόλου πλούσιοι).
