Εκδόσεις Ταξιδευτής
Αθήνα, 2017
Ο Ετιέν Μπαλιμπάρ της «Δικτατορίας του προλεταριάτου» έχει μετεξελιχθεί σε ορκισμένο ευρωπαϊστή: «Σε ό,τι με αφορά, από παλιά είχα υποστηρίξει μια θέση ακόμη πιο ριζοσπαστική —κάποιοι θα τη χαρακτηρίσουν πιο αβέβαιη: η πολιτική Ευρώπη, έξω απ’ την οποία δεν υπάρχει εκ των πραγμάτων τίποτε άλλο παρά παρακμή και αδυναμία για τους κατοίκους της ηπείρου, δεν θα είναι νόμιμη, και επομένως εφικτή, παρά μόνον εάν γίνει πιο δημοκρατική από τα κράτη που την απαρτίζουν, εάν καταφέρει να πάει ένα βήμα παραπέρα σε ό,τι αφορά τη δημοκρατία» (σ. 223).
Για τον πραγματικό εκδημοκρατισμό της Ευρώπης θεωρεί αναγκαία την αντιπροσώπευση, η οποία όμως είναι ανεπαρκής «εξαιτίας της ύπαρξης ενός Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου με εξαιρετικά περιορισμένες αρμοδιότητες», όπως και τη συμμετοχή των πολιτών, που περιορίζεται όμως στη διαχείριση των δικών τους υποθέσεων. Ο εκδημοκρατισμός της ΕΕ θα εξελισσόταν, αν οι αντιστάσεις στις σημερινές πολιτικές της ΕΕ (και πρώτα απ’ όλα στις πολιτικές της λιτότητας) μπορούσαν να οργανωθούν όχι με περιορισμό της σύγκρουσης στο εθνικό πεδίο, αλλά με αμφισβήτηση της ΕΕ στο ίδιο το υπερεθνικό της επίπεδο, ώστε αυτή να αναγκαστεί να μετασχηματιστεί σε υπερεθνική δημοκρατία, ενισχύοντας έτσι τη νομιμοποίησή της.
Ο Μπαλιμπάρ θεωρεί την ΕΕ μονόδρομο, έχει ξεχάσει την αντικαπιταλιστική, αντιιμπεριαλιστική πάλη. Μέλημά του είναι η δημοκρατική νομιμοποίηση της ΕΕ, αν και οι καπιταλιστικές ολοκληρώσεις, ακόμη και με την ομόσπονδη πολιτική μορφή είναι απ’ το χαρακτήρα τους συγκεντρωτικά και αντιδημοκρατικά μορφώματα. Αναγνωρίζει την ύπαρξη σοβαρών αντιθέσεων εντός της ΕΕ, αλλά θεωρεί ότι οφείλουν να αντιμετωπίζονται και να λύνονται με το «διάλογο» μέσω αντιπροσωπευτικών διαδικασιών, των ευρωπαϊκών κομμάτων και κινημάτων, φιλοευρωπαϊκών και αντιευρωπαϊκών, αλλά και δημοψηφισμάτων. Γι’ αυτό βέλτιστη λύση θεωρεί την υπέρβαση του «ελλείμματος δημοκρατίας», που χαρακτηρίζει την ΕΕ.
Για την έξοδο απ’ την κρίση της ΕΕ δεν προκρίνει την κοινωνικοπολιτική πάλη για την αντιμετώπισή της, αλλά δύο λύσεις «απ’ τα πάνω», απ’ τα κυρίαρχα όργανα της ΕΕ: τη στρατηγική της ρύθμισης και τη στρατηγική της προστασίας. Η πρώτη συνίσταται στον περιορισμό της απόλυτης ελευθερίας των χρηματοπιστωτικών αγορών, που δημιουργεί κινδύνους για όλη την οικονομία «προς όφελος του ίδιου του καπιταλισμού»! Η στρατηγική της προστασίας προβλέπει εμπορικές κυρώσεις κατά των χωρών που χρησιμοποιούν υποτιμημένο νόμισμα. Λύση όμως που απλώς προσβλέπει στην ενίσχυση των «εθνοκεντρικών» κεφαλαίων στον ενδοκαπιταλιστικό ανταγωνισμό…
Δημήτρης Γρηγορόπουλος
