Ένας «διάλογος» για τον εγκλωβισμό και την αποξένωση
Στις 10 Φεβρουαρίου η θεατρική παράσταση Ο Διάλογος του Ιάκωβου Καμπανέλλη έκανε πρεμιέρα στο Απαράμιλλον και θα παρουσιάζεται μέχρι τις 19 Φλεβάρη από Παρασκευή έως Κυριακή στις 9 μ.μ . Με αυτή την αφορμή, έχουμε την ευκαιρία να συζητήσουμε με τον σκηνοθέτη της παράστασης Σπύρο Μπέτση.
Συνέντευξη στον Δημήτρη Τζιαντζή
▶Εκατό χρόνια μετά τη γέννηση του Ιάκωβου Καμπανέλλη πως εκτιμάτε τη γενικότερη συμβολή του στην ιστορία και την εξέλιξη του νεοελληνικού θεάτρου;
. Με αφορμή το Φεστιβάλ Αναλόγιο 22’ το οποίο ήταν και προς τιμήν του Ι.Καμπανέλλη, μπήκα στην διαδικασία να διαβάσω αρκετά από τα θεατρικά του κείμενα και επιβεβαιώθηκε κάτι το οποίο είχα αντιληφθεί και από τα φοιτητικά μου χρόνια. Είναι ένας δημιουργός ο οποίος αποτυπώνει τα βαθύτερα σημεία της ανθρώπινης ύπαρξης και των ανθρώπινων σχέσεων. Θέτει την ανθρώπινη συμπεριφορά στο κέντρο της γραφής του και με έναν πολύ άμεσο και στοχευμένο τρόπο μπορεί και δίνει την ατμόσφαιρα της εποχής που περιγράφει καθώς και την εσωτερική κατάσταση που βρίσκονται οι ήρωες του, οι οποίοι πολλές φορές λειτουργούν και ως σύμβολα της εποχής τους .
▶Τι σας έστρεψε στο να διασκευάσετε το συγκεκριμένο έργο;
Όπως ανέφερα παραπάνω, αφορμή για την συνάντηση μου με το συγκεκριμένο έργο, ήταν το Φεστιβάλ Αναλόγιο 22’, καθώς έπρεπε να διαλέξουμε ένα απο τα κείμενα του με σκοπό να το παρουσιάσουμε. Από τις πρώτες κιόλας γραμμές της αναγνωση, κατάλαβα ότι αυτό ήταν το κείμενο το οποίο θα ήθελα να να ανακαλύψω και να δουλέψω. Το τέλος της ανάγνωσης με βρήκε βέβαιο ότι όσα κείμενα του συγγραφέα και αν διάβαζα στη συνέχεια, αυτό θα επέλεγα. Επικοινώνησα και συνδεθήκα με κάτι που αναφέρει και ο Peter Brook στο κείμενο του,“Ένας άλλος Κόσμος”. Όταν διαβάζω ένα κείμενο το επιλέγω όταν νιώθω εκείνο το “ακαθόριστο προαίσθημα”, το οποίο χτυπάει βαθιά μέσα μου. Επομένως αυτήν την σύνδεση ακολούθησα και δεν έμεινα στο να επιλέξω απλά ένα κείμενο και να το παρουσιάσω και να το δουλέψω μαζί με την ομάδα των ηθοποιών και των υπολοίπων ανθρώπων που συνεργαστήκαμε και συνεργαζόμαστε για αυτή τη δουλειά.
▶ Ποιο είναι το στίγμα της παράστασης; Το κεντρικό μήνυμα που θέλει να περάσει στον θεατή;
Η συνύπαρξη αυτών των δύο ηρώων, Δημήτρη και Άννας, χαρακτηρίζεται από το αδιέξοδο και τον εγκλωβισμό (τόσο σε χωρικό επίπεδο όσο και σε επίπεδο διαβίωσης), κάτι που δημιουργείται και συντηρείται μέσα από το στοιχείο του ανείπωτου. Το βασικό μας ζητούμενο, λοιπόν, είναι το ανείπωτο και οι εκφάνσεις του μέσα στη συμβίωση ενός ζευγαριού, δύο ανθρώπων εγκλωβισμένων σε μία διαρκή και επαναλαμβανόμενη καθημερινότητα. Χάνουν την αίσθηση της επικοινωνίας, δημιουργώντας μέσα από τη συμβίωσή τους ένα διαρκές κενό και μία απόσταση που αποτρέπει κάθε δυνατότητα επικοινωνίας. Δεν ξέρουν πώς να μιλήσουν ο ένας στον άλλον και τι να πουν ο ένας τον άλλον. Έχουν ξεχάσει να εκφράζουν τις επιθυμίες τους και αυτό είναι κάτι το οποίο τους βυθίζει όλο και περισσότερο σε ένα διαρκές παρόν χωρίς διέξοδο. Ο εγκλωβισμός εδώ είναι μία αμετάβλητη πραγματικότητα.
▶ Στο έργο έχουμε ένα ζευγάρι που ζει στο ίδιο σπίτι αλλά δεν υπάρχει επικοινωνία μεταξύ τους. Ποιο είναι αυτό το αγεφύρωτο χάσμα ανάμεσά τους, ο χρόνος, η αποξένωση, οι κοινωνικές συνθήκες;
Έχουμε δύο ανθρώπους που τη στιγμή που συμβαίνουν τα γεγονότα του έργου βρίσκονται πλήρως αποξενωμένοι και από το σύνολο της κοινωνίας αλλά και μεταξύ τους. Εγκλωβισμένοι μέσα στους τοίχους κάποιου νεόδμητου ίσως διαμερίσματος, μιας και μιλάμε για την δεκαετία του ’80, έχοντας χάσει κάθε επικοινωνία με το τι είναι ζωή. Και εδώ είναι που επεμβαίνει το ζήτημα του χρόνου. Στην κοινωνία στην οποία ζουν, που ζούμε μέχρι και σήμερα, οι καταστάσεις που επικρατούν, φαίνεται πως κερδίζουν. Όλα είναι κατασκευασμένα με σκοπό να μας εντάσσουν διαρκώς μέσα σε ένα συγκεκριμένο πρόγραμμα, μέσα σε έναν συγκεκριμένο χρόνο. Η μέρα είναι κατανεμημένη με τέτοιο τρόπο ώστε διαρκώς να θεωρούμαστε και να πρέπει να είμαστε παραγωγικοί, παύοντας όμως να είμαστε άνθρωποι. Αναφέρω απλά άνθρωποι, διότι πιστεύω ότι ο άνθρωπος είναι βαθιά κοινωνικό ον. Βρισκόμαστε, λοιπόν, όπως και οι ήρωες του Καμπανέλλη, εγκλωβισμένοι μέσα σε έναν καθημερινό βρόγχο. Δεν μπορούμε να ξεφύγουμε από τον χρόνο που μας έχει οριστεί ή, καλύτερα, από την αντίληψη του χρόνου όπως μας έχει οριστεί.
Όλα είναι κατασκευασμένα με το να μας εντάσσουν διαρκώς μέσα σε ένα συγκεκριμένο πρόγραμμα, μέσα
σε έναν συγκεκριμένο χρόνο
▶ Στη δεκαετία του ’80 λέγανε ότι «εκτός από τον ιμπεριαλισμό υπάρχει και η μοναξιά». Σε μια εποχή πολέμων και επισφάλειας όπως η σημερινή, πόσο επηρεάζουν οι κοινωνικές συνθήκες τις σχέσεις των ανθρώπων;
Η σημερινή κοινωνία, παραφράζοντας τον τίτλο ενός από τους γνωστότερους κορεάτες φιλοσόφους της εποχής μας, αποτελεί μία κοινωνία της εξειδίκευσης, συνεχώς επιζητούμε την εξέλιξη και την πρόοδο, κατακτώντας. Αυτό όμως δημιουργεί μία συνθήκη όπου εμείς οι ίδιοι γινόμαστε καταπιεστές του εαυτού μας, σε μία προσπάθεια να γίνουμε καλύτεροι και πιο αποδοτικοί. Το θέμα όμως είναι ότι θυσιάζεται και πετιέται στην πυρά αυτής της προόδου η επικοινωνία μεταξύ των ανθρώπων αλλά και του ατόμου με τον εαυτό του. Μπορεί να υπάρχουν τα social και τα μέσα για να επικοινωνήσεις όχι μόνο με ανθρώπους που βρίσκονται κοντά σου αλλά και με ανθρώπους που βρίσκονται χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά, όμως σε τι βάθος γίνεται αυτή η επικοινωνία, σε τι βάθος οι άνθρωποι συνομιλούν. Πλέον τίθεται το ερώτημα –και με αφορμή την παράσταση– αν σε αυτήν την εποχή της εξειδίκευσης μπορεί να υπάρξει πραγματικός διάλογος, όπου οι άνθρωποι δεν θα επικοινωνούν μέσα από τύπους αλλά μέσα από την παρόρμηση.
▶ Το έργο, γραμμένο στα τέλη της δεκαετίας του ’80, έχει αναφορά στα μπετά και τις ρωγμές των νεόδμητων διαμερισμάτων που εγκλωβίζουν τους ανθρώπους και συρρικνώνουν την ανθρώπινη επαφή. Πόσο επίκαιρο είναι το μήνυμα του έργου σήμερα στα χρόνια του εγκλεισμού, τεχνητού και μη, της «κοινωνικής αποστασιοποίησης» και των μέσων κοινωνικής δικτύωσης;
Διαβάζοντας αυτό το κείμενο την πρώτη φορά και τελειώνοντας την ανάγνωση του, έμεινα να κοιτάω τις 10 σελίδες της έκτασής του, προσπαθώντας να καταλάβω πώς κατάφερε μέσα σε τόσο μικρό χώρο να αποτυπώσει μία συνθήκη η οποία διατρέχει την ελληνική πραγματικότητα τα τελευταία 40 και 50 χρόνια. Είναι τρομακτικό πώς, μέσα σε αυτήν την έκταση, περνάει όχι απλά την κατάσταση σαν μία περιγραφή του τι συμβαίνει αλλά και το τι υπάρχει μέσα στην ανθρώπινη ψυχή. Αυτός ο εγκλωβισμός που νιώθεις μετά την ανάγνωση είναι που δείχνει το πόσο επίκαιρο είναι ακόμα και σήμερα αυτό το μικρό αλλά τόσο μεγάλο μονόπρακτο του Ιάκωβου Καμπανέλλη.
▶ Το τελευταίο διάστημα ο κόσμος της τέχνης βρίσκεται σε αναβρασμό με καταλήψεις και κινητοποιήσεις ενάντια στο Προεδρικό Διάταγμα. Πως βλέπετε αυτές τις μεθοδεύσεις και τι δρόμους ανοίγει ο πολύμορφος αγώνας σπουδαστών και καλλιτεχνών;
Οι άνθρωποι της τέχνης εμπνέονται από τον κόσμο που υπάρχει γύρω τους. Αν αυτος κόσμος γύρω καταρρέει, αν τα πράγματα δείχνουν σάπια, τότε ο κάθε δημιουργός μπαίνει στη διαδικασία να πάρει θέση και όταν το κάνει αυτό μπορεί να ειπωθούν αλήθειες που οι άνθρωποι της εξουσίας δεν θέλουν να ακούγονται. Η τέχνη δημιουργείται μέσα από την ελευθερία της έκφρασης και όπως φαίνεται οι άνθρωποι που κυβερνούν αυτό τον τόπο έχουνε βάλει ως στόχο να φιμώσουν κάθε φωνή και κάθε τι που διαφοροποιείται με το ωραίο και μεγάλο τους αφήγημα. Ευτυχώς κανένας δεν πρόκειται να επιτρέψει να συμβεί κάτι τέτοιο οι φωνές όλων των ανθρώπων του θεάτρου και της τέχνης γενικότερα θα συνεχίσουν να αποτελούν ένα τείχος για όλους αυτούς που θέλουν να γκρεμίσουν αυτά που με κόπο εκφράζει στο έργο του ο κάθε δημιουργός.
Η παράσταση Ο Διάλογος, σε σκηνοθεσία Σπύρου Μπέτση, παρουσιάζεται 10-19 Φεβρουαρίου, Παρασκευή έως Κυριακή, στις 9.οο μ.μ., στη σκηνή του Απαράμιλλον (Παράσχου 87, Αθήνα). Ηθοποιοί: Ρόζυ Μονάκη, Ντίνος Παπαγεωργίου Το Πριν είναι χορηγός επικοινωνίας.
