Δημήτρης Γρηγορόπουλος
Από την εποχή του πιστοποιητικού εθνικών φρονημάτων, στους «πρασινοφρουρούς» και τα «γαλάζια παιδιά», στις σακούλες της Καραμανλικής «εποποιίας» και στους μετακλητούς του ΣΥΡΙΖΑ έως τα διχίλιαρα του Μητσοτάκη το πελατειακό κράτος του αστισμού καλά κρατεί.
Οι πρόσφατες αλληλοκατηγορίες των τριών αστικών κομμάτων για μαζική ένταξη οπαδών τους στο κράτος Πρασινοφρουρών, Συριζοφρουρών, Γαλάζιων παιδιών, οι παροδικές επιδοματικές πολιτικές, όταν ο τιμάριθμος εκτινάσσεται, οι ολιγόμηνες προσλήψεις μέσω ΟΑΕΔ ως αντίδοτο στην υψηλή ανεργία, τα μικροδωράκια στις φυσικές καταστροφές (πυρκαγιές, χιονοπτώσεις, πλημμύρες) και άλλα παρεμφερή φαινόμενα στοιχειοθετούν την έννοια του πελατειακού κράτους. Η οικονομική μεταφορά πελατειακή σχέση δηλώνει την ιδιοτελή συναλλαγή του αστικού κράτους, τμήματός του, κομμάτων, κατεξοχήν κυβερνώντων, ή και μεμονωμένων βουλευτών με πολίτες και ομάδες πολιτών.
Το κράτος αποτελεί τον πάτρωνα-προστάτη που προσφέρει μία εξυπηρέτηση σε πολίτη, οι πολίτες «αγοράζουν» αυτήν την εξυπηρέτηση με αντάλλαγμα την παροχή της ψήφου τους και της πολιτικής στήριξής τους στον βουλευτή αυτό, το κόμμα του ή την κυβέρνηση.
Ωστόσο, η πελατειακή πολιτική δεν περιορίζεται στη σχέση κομμάτων, ιδίως όταν κυβερνούν, και κράτους με πολίτες, δηλαδή, δεν αποτελεί απλώς πολιτική παθογένεια του κράτους, την οποία υπόσχονται δήθεν ότι θα εξαλείψουν διάφορα εκσυγχρονιστικά και αντιλαϊκιστικά αστικά εγχειρήματα. Στην πραγματικότητα, το πελατειακό φαινόμενο αποτελεί αναφαίρετη παράμετρο και προϋπόθεση, μεταξύ άλλων στοιχείων, της ηθικοπολιτικής ηγεμονίας της κυρίαρχης αστικής τάξης και της αναπαραγωγής της κυριαρχίας της με τη συναίνεση των πολιτών και όχι πρώτιστα με την κατασταλτική λειτουργία του κράτους. Ο βουλευτής, το κόμμα του, η κυβέρνησή του εξυπηρετούν τους πελάτες-ψηφοφόρους τους, όχι όλους βέβαια, στα πλαίσια όμως των συμφερόντων της άρχουσας τάξης. Μάλιστα, ιδίως στον ανεπτυγμένο νεοφιλελεύθερο καπιταλισμό η άρχουσα τάξη δεν περιορίζεται στην έμμεση εξυπηρέτηση των συμφερόντων της από την αστική πολιτική, αλλά διευρύνει και την άμεση συμμετοχή της στη διεύθυνση της οικονομίας με δικούς της εκπροσώπους, που καταλαμβάνουν και ανώτατα πολιτικά και κυβερνητικά αξιώματα. Κραυγαλέο παράδειγμα της σύμφυσης οικονομικού και πολιτικού, άρα και της μείζονος πολιτικοποίησης του κεφαλαίου, αποτελεί η πρωθυπουργοποίηση των Ντράγκι, Μακρόν, Παπαδήμου και η ανάληψη νευραλγικών, οικονομικών ιδίως, υπουργείων από πολλούς άλλους παράγοντες της κεφαλαιοκρατίας.
Η πολιτική πατρωνία αποτελεί δομικό στοιχείο του συστήματος και όχι έκφραση καθυστέρησης που θα ξεπεραστεί
Η πολιτική πατρωνία δεν αποτελεί απλώς νοσηρό στοιχείο του αστικού εποικοδομήματος, ιδίως στον λιγότερο ανεπτυγμένο καπιταλισμό, που θα μπορεί επομένως να εξαλειφθεί στον ανεπτυγμένο, αλλά δομικό στοιχείο ακόμη και του ολοκληρωτικού καπιταλισμού. Αυτό αποδεικνύεται από το ότι η πελατειακή δομή και λειτουργία ζει και βασιλεύει και στις ανεπτυγμένες καπιταλιστικές χώρες με δύο αντίθετες ταξικές κατευθύνσεις.
Πρώτο: Κάλυψη των μη εχόντων με τη σύνταξη και περίθαλψη των ανασφάλιστων σε οριακά επίπεδα, το ελάχιστο κυριολεκτικά εγγυημένο εισόδημα, την προσωρινή απασχόληση ανέργων μέσω ΟΑΕΔ, τις μικροαυξήσεις των απολαβών αναντίστοιχες της εκτίναξης του τιμαρίθμου, τα επιδόματα ευτελισμού και χειραγώγησης των πολιτών, όπως το διχίλιαρο του Μητσοτάκη στους αποκλεισμένους από τα χιόνια οδηγούς στην Αττική Οδό, τους κομματικούς στρατούς των μετακλητών, που μετά τη θητεία τους πλέον απασχολούνται σε άλλες θέσεις του δημοσίου…
Δεύτερο: Τα πανίσχυρα μονοπώλια υποτίθεται ότι με τη ραγδαία οικονομική ανάπτυξη εξασφαλίζουν σε υψηλό επίπεδο την απασχόληση και ικανοποιητικές απολαβές των πολιτών, χωρίς την πελατειακή διαμεσολάβηση του κράτους και των αστικών κομμάτων. Στην πραγματικότητα, η νεοφιλελεύθερη διαχείριση συνέβαλε στη γιγάντωση των μονοπωλίων και των κερδών τους, αλλά εντείνοντας τις ανισότητες, καταβαραθρώνοντας το ανεπαρκές κράτος πρόνοιας, την υψηλή απασχόληση και το βιοτικό επίπεδο των εργαζομένων, που είχε κατακτηθεί με τους αγώνες τους επί κεϋνσιανής διαχείρισης.
Η εντεινόμενη ανασφάλεια και αβεβαιότητα των πολιτών και των νέων παρά τα αυξημένα προσόντα τους ανοίγει πεδίο δόξης λαμπρόν για την πελατειακή λειτουργία του κράτους, ώστε να αποτρέπει τη ριζοσπαστικοποίησή τους με μικροεπιδόματα, μικροαυξήσεις, περιστασιακή εργασία και κυρίως με το όνειρο μιας επίζηλης θέσης στον δημόσιο τομέα, αφού με την υπονόμευση πλέον του ΑΣΕΠ η προνομιακή προώθηση των ημετέρων είναι ευχερέστερη.
Αλλά στο σύγχρονο καπιταλισμό η πελατειακή λειτουργία ισχύει και στο χώρο των μονοπωλίων. Ο οξύτατος ανταγωνισμός τους για κατάκτηση αγορών, πρώτων υλών, ιδιωτικοποιήσεων δημόσιων επιχειρήσεων, ανάληψη δημοσίων έργων, κοινών επιχειρήσεων με το δημόσιο (ΣΔΙΤ), οικονομικών ενισχύσεών τους από κρατικά και διεθνή οικονομικά όργανα, δεν οδηγεί στη χειραφέτηση τους βέβαια, αλλά στη στενότερη σύμφυση τους με το κράτος. Σε πολλές μάλιστα περιπτώσεις η ευνοϊκή μεταχείριση ορισμένων μονοπωλίων από το κράτος ή τμήματα και παράγοντες του κράτους προσλαμβάνει τον χαρακτήρα της διαφθοράς και παράνομης συναλλαγής μεταξύ κρατικού αξωματούχου ή και συνολικά της κυβέρνησης και των επιχειρήσεων, ακόμη και με χρηματισμό. Τα κραυγαλέα σκάνδαλα στη χώρα μας (Κοσκωτάς, Μιράζ, Άγιον Όρος κ.α.) πιστοποιούν αυτή την πικρή αλήθεια…
