Μεγάλη η πτώση του δεξιού κυβερνητικού Λαϊκού Κόμματος αλλά και των Σοσιαλιστών στην Ισπανία στις δημοτικές εκλογές. Τους δήμους Μαδρίτης και Βαρκελώνης κατακτούν συνδυασμοί υποστηριζόμενοι από το Ποδέμος, αριστερές οργανώσεις και κινηματικές συσπειρώσεις. Μήνυμα εκλογικής ανατροπής ενόψει των βουλευτικών εκλογών που θα γίνουν το Νοέμβριο
της Ειρήνης Κοσμά
Νέο επεισόδιο στον κλονισμό του πολιτικού κατεστημένου, με τις ρωγμές μάλιστα να έρχονται από τα αριστερά. Η Ισπανία αναδεικνύεται στη δεύτερη χώρα, μετά την Ελλάδα, όπου ο δικομματισμός δέχεται μεγάλο εκλογικό πλήγμα. Η πολυετής πίεση από τις δημοσιονομικές περικοπές και τη λιτότητα οδήγησε τους ψηφοφόρους στην κάλπη της περασμένης Κυριακής. Όλα τα πολιτικά δεδομένα ανατράπηκαν. Η απόπειρα αποπροσανατολισμού με δημοσκοπικές έρευνες που έδιναν στρεβλή εικόνα τους προηγούμενους μήνες, αποδείχτηκε αναποτελεσματική. Και η κατασκευή του νέου πολιτικού μορφώματος των Θιουδαδάνος (Ciudadanos, Οι Πολίτες) –το δεξιό Ποτάμι της Ισπανίας– δεν είχε τον αντίκτυπο που πολλοί προσδοκούσαν. Η ορμητική άνοδος των Ποδέμος (Podemos, Μπορούμε) αφήνει άφωνη την Ευρώπη των κανόνων της Μέρκελ και των Βρυξελλών. Το μήνυμα διαμαρτυρίας για την ακολουθούμενη πολιτική, σε τοπικό επίπεδο, είναι μόνο η αρχή. Το εκλογικό χαστούκι για τα δύο κόμματα εξουσίας στις βουλευτικές εκλογές, προς τα τέλη του έτους, αναμένεται ακόμα πιο ηχηρό.
Τα αποτελέσματα δείχνουν ριζική αλλαγή του πολιτικού χάρτη. Το δεξιό κυβερνών Λαϊκό Κόμμα του Μαριάνο Ραχόι διατηρεί την πρώτη θέση, αλλά βλέπει το εκλογικό του ποσοστό να συρρικνώνεται περίπου στο 27%. Σημειώνει πτώση κατά περίπου 11 ποσοστιαίες μονάδες, καταγράφοντας το χειρότερο αποτέλεσμα από το 1991 σε δημοτικές εκλογές. Αντίστοιχα, και το Σοσιαλιστικό Κόμμα PSOE δεν καταφέρνει να κερδίσει τους απογοητευμένους ψηφοφόρους του Ραχόι και καθηλώνεται στη δεύτερη θέση και στο 25%. Διατηρεί την πρώτη θέση στην επαρχία της Αστούριας, κερδίζει και πάλι την Εξτρεμαδούρα, αλλά χρειάζεται συμμαχίες για να μπορέσει να κυβερνήσει. Στον αντίποδα, οι Ποδέμος αναγνωρίζονται ως οι μεγάλοι νικητές της εκλογικής μάχης. Το στίγμα της αναμέτρησης δίνει η επικράτηση της εμβληματικής υποψηφιότητας της Μανουέλα Καρμένα στο Δήμο της Μαδρίτης. Υποστηριζόμενη τόσο από τους Ποδέμος όσο και από αριστερές δυνάμεις και κινήματα, η Καρμένα βάζει τέλος στην κυριαρχία του Λαϊκού Κόμματος εδώ και πάνω από μία 20ετία στην ισπανική πρωτεύουσα.
Για να πάρει τον δήμο, η Μανουέλα Καρμένα, η οποία ήρθε δεύτερη με μικρή διαφορά από την Εσπεράνθα Αγκίρε του Λαϊκού Κόμματος, στηρίζεται και από το σοσιαλιστικό PSOE. Αντίθετα η Αγκίρε, προσωπική επιλογή του Ραχόι δεν καταφέρνει να διασφαλίσει αυτοδυναμία σε έδρες ούτε και υποστήριξη από άλλα κόμματα. Φυσικά, έκανε ό,τι μπορούσε για να μπλοκάρει το δρόμο στην Καρμένα. Προσφέρθηκε να υποστηρίξει ακόμα και τους υποψηφίους του PSOE ή των Θιουδαδάνος, τρίτο και τέταρτο, αντίστοιχα. Ωστόσο οι προσπάθειές της δεν βρήκαν στόχο, καθώς το Σοσιαλιστικό Κόμμα διατηρεί μεγαλύτερες φιλοδοξίες: Ελπίζει ότι θα καλύψει τη διαφορά με τον Ραχόι και θα κερδίσει τις βουλευτικές εκλογές στο επόμενο εξάμηνο που θα μεσολαβήσει μέχρι να ξαναστηθούν κάλπες. Οποιαδήποτε συμμαχία με το Λαϊκό Κόμμα στο Δήμο της Μαδρίτης θα απομάκρυνε τους Σοσιαλιστές από το επόμενο βήμα προς την εξουσία.
Το δεύτερο μεγάλο χτύπημα για το Λαϊκό Κόμμα είναι το αποτέλεσμα στην Καστίγια-Λα Μάντσα. Εκεί, η γενική γραμματέας του κόμματος Ντολόρες ντε Κοσπεδάλ είναι πρώτη, όμως οριακά έχασε την αυτοδυναμία. Μεγάλη ανατροπή καταγράφηκε και στη Βαρκελώνη. Νικήτρια αναδείχτηκε η Άδα Κολάου, επικεφαλής λίστας αριστερών κομμάτων, μεταξύ των οποίων και το Ποδέμος, καθώς και κινημάτων που γεννήθηκαν με τους Αγανακτισμένους. Δικηγόρος στο επάγγελμα, η Κολάου έχει πρωτοστατήσει στον αγώνα κατά των εξώσεων. Κατάφερε δε να κερδίσει την πρώτη θέση από τον υποψήφιο όχι του Ραχόι αλλά του μεγαλύτερου κόμματος της Καταλωνίας CiU. Η νίκη της Κολάου υπογραμμίζει το ενδιαφέρον του κόσμου κυρίως για τα κοινωνικά και τα οικονομικά ζητήμα και δευτερευόντως για την ανεξαρτησία. Τα προηγούμενα χρόνια της κρίσης και των περικοπών, οι εξώσεις προκάλεσαν βαθύτατο κοινωνικό τραύμα στις μεγαλύτερες ισπανικές πόλεις. Οι αγώνες για την αποτροπή τους δεν θα μπορούσαν να αφήσουν ανεπηρέαστο το αποτέλεσμα της κάλπης.
Πάντως, το CiU του προέδρου της Καταλωνίας Αρτούρ Μας, κατάφερε να παραμείνει πρώτη δύναμη συνολικά στους δήμους της Καταλωνίας, μολονότι το ποσοστό του κατέγραψε μείωση της τάξης του 21,5%. Στη δεύτερη θέση βρέθηκαν οι Σοσιαλιστές με 17% και σε απόσταση αναπνοής η Ρεπουμπλικανική Αριστερά (ERC) με 16,3%. O συνασπισμός που στήριξε το Ποδέμος ακολουθεί με 11% και οι Θιουδαδάνος καταγράφονται στο 7,3%. Συνολικά στην Ισπανία, το Λαϊκό Κόμμα έχασε έξι από τις δέκα περιφέρειες-Αυτονομίες, όπου κυβερνούσε με απόλυτη πλειοψηφία. Στις άλλες τέσσερeις χρειάζεται στήριξη από τους Θιουδαδάνος, οι οποίοι ωστόσο πήραν μικρότερα από τα αναμενόμενα ποσοστά. Από την άλλη, η Ενωμένη Αριστερά δέχτηκε ασφυκτικές πιέσεις από το Ποδέμος και έχασε έδαφος. Ενώ στη Χώρα των Βάσκων το εθνικιστικό PNV κατάφερε να επανέλθει σε δήμους όπως το Μπιλμπάο και το Σαν Σεμπαστιάν.
Η επομένη της κάλπης βρίσκει την ισπανική Δεξιά σε κατάσταση σοκ. Μετά την Ελλάδα, η χώρα της Ιβηρικής είναι η πρώτη όπου το κίνημα κατά της λιτότητας προκαλεί ανατροπή, σε εκλογικό επίπεδο, με την είσοδό του στην κεντρική πολιτική σκηνή. «Νιώθω τεράστια υπερηφάνεια που είμαστε ο παράγοντας της αλλαγής» δήλωσε ο Πάμπλο Ιγκλέσιας. Πολιτικοί αναλυτές έκαναν λόγο για πολιτικό σεισμό. Ο Ραχόι, από την πλευρά του, αντέδρασε μοιράζοντας υποσχέσεις για αλλαγές, οι οποίες, όπως δήλωσε, θα ξεκινήσουν να υλοποιούνται από τον Ιούλιο. Οι προσδοκίες που γεννά η άνοδος των ποσοστών νέων πολιτικών φορέων με αριστερή εκλογική βάση και προοδευτική ιδεολογία είναι μεγάλες. Ωστόσο, ο κίνδυνος να μην υλοποιηθούν, ακόμα και στο ελάχιστο, οι προεκλογικές εξαγγελίες, από τη μηδενική ανοχή στη διαφθορά μέχρι και το τέλος στις περικοπές και στις εξώσεις γίνεται ολοένα πιο ορατός. Τα κινήματα, όσο πλησιάζουν στην εξουσία, τόσο αυξάνονται οι πιθανότητες να απομακρυνθούν από τις πλατιές κοινωνικές ομάδες που τα στηρίζουν και από τα αιτήματα των πλατειών όπου πρωτοαναδείχτηκαν.
