Μπάμπης Συριόπουλος
Πολύ ενδιαφέρον είναι και το 7ο τεύχος των Τετραδίων Μαρξισμού που κυκλοφορεί και το οποίο επιχειρεί μια βαθιά και πολύπλευρη προσέγγιση του κυρίαρχου πολιτισμού, ως συνόλου και όχι μόνο ως καλλιτεχνική δημιουργία. Αναδεικνύεται έτσι το πεδίο της πολιτιστικής παρέμβασης ως κρίσιμο για την κοινωνική χειραφέτηση, με ένα ακόμα τεύχος των Τετραδίων υψηλού επιπέδου.
Προτεραιότητα της άρχουσας τάξης είναι η κοινωνική κατασκευή ενός νοήματος, από το οποίο δεν βγαίνει νόημα
Πρόσφατα κυκλοφόρησε το 7ο τεύχος του θεωρητικού περιοδικού Τετράδια μαρξισμού για την κομμουνιστική απελευθέρωση» με αφιέρωμα «Αστικός πολιτισμός και τρόπος ζωής». Ο πολιτισμός εννοείται εδώ και με τη στενή του έννοια (τέχνη, καλλιτεχνική δημιουργία), και με την ευρεία (καθημερινότητα, ανάγκες, κατανάλωση, πρότυπα και αξίες, τρόπος ζωής). Όπως γράφεται χαρακτηριστικά στο editorial «η κοινωνική κατασκευή ενός νοήματος από το οποίο δεν βγάζεις νόημα είναι από τις προτεραιότητες της άρχουσας τάξης. Το δικό μας καθήκον είναι να επιφέρουμε εκείνες τις καίριες ρωγμές σ’ αυτή την κατασκευή ώστε να αποκαλυφθεί η γύμνια και η σαθρότητά της».
Ο Βασίλης Μηνακάκης στο άρθρο του εστιάζει στη σχέση της διαδικασίας παραγωγής και της οργάνωσης της εργασίας από τη μια, και στην αναπαραγωγή της εργατικής δύναμης, την κατανάλωση, τις ανάγκες και τον τρόπο ζωής από την άλλη. Η σχέση αυτή εξετάζεται συγκριτικά στις διάφορες φάσεις του καπιταλισμού μέχρι σήμερα, με καθοριστικό στοιχείο την παραγωγική διαδικασία.
Ο Γιώργος Λεχουρίτης, στο δικό του άρθρο, συνδέει την καπιταλιστική κρίση με την επικράτηση του αστικού πολιτισμού της άκρατης κατανάλωσης. Αντίθετα με τις θρυμματισμένες αποσπασματικές προσεγγίσεις προκρίνει τη συστημική-διαλεκτική προσέγγιση τόσο για την κατανόηση των επιδράσεων στον ψυχισμό και στη βιολογία του σύγχρονου ανθρώπου.
Ο Κώστας Τριχιάς εξετάζει τις ανθρώπινες ανάγκες στην ιστορική εξέλιξη, και την παραγωγή ως παραγωγή νέων αναγκών κοινωνικών πάνω από τα φυσικά/βιολογικά όρια του ανθρώπου. Απέναντι στη σημερινή καπιταλιστική υπερπαραγωγή πλαστών αναγκών που κατακερματίζουν και το καθιστούν ένα εφήμερο άθροισμα αγορών εμπορευμάτων και στιλ, προβάλλει την προγραμματική αντεπίθεση του εργατικού κινήματος για έναν άνθρωπο πλούσιο σε «ριζικές ανάγκες», πάνω απ’ όλα σε ελεύθερο και δημιουργικό χρόνο. Στο άρθρο τους οι Αλέξανδρος Μινωτάκης και Αρχοντούλα Βαρβάκη για τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης απορρίπτουν και την ασυγκράτητα αισιόδοξη άποψη για το ρόλο τους, όπως και την τεχνοφοβική που περιορίζεται στη φύση των μέσων αυτών. Οι αρθρογράφοι συνδέουν τα social media με τα συμφέροντα των εταιριών-κολοσσών που κατέχουν τις εν λόγω «πλατφόρμες», ενώ το ζητούμενο είναι ένα επικοινωνιακό πλαίσιο αλληλεπίδρασης πολλών με πολλούς χωρίς ενδιάμεσους-πολυεθνικές.
Η Ελένη Τριανταφυλλοπούλου με αφετηρία το έργο του Λεφέβρ ερευνά την έννοια του ελεύθερου χρόνου στο σύγχρονο καπιταλισμό της κρίσης και πιο ειδικά στη νεολαία. Ο ελεύθερος χρόνος σήμερα μπαίνει σε εισαγωγικά, χειραγωγείται από τη μαζική κουλτούρα και κατανάλωση ενώ τα πρότυπα διασκέδασης και ψυχαγωγίας λειτουργούν ως «φανταστικό αντεστραμμένο είδωλο» της καθημερινότητας. Ο πραγματικός ελεύθερος χρόνος είναι ζητούμενο. Η Πέπη Ρηγοπούλου εξετάζει την ανάδυση των «πολιτισμικών σπουδών» (cultural studies). Στο ξεκίνημά τους με τη «σχολή του Μπέρμπιγχαμ» ήταν μια απόπειρα απόρριψης του ευρωπαιοκεντρισμού και της δυτικής πρωτοκαθεδρίας που είχαν καθιερώσει ο ιμπεριαλισμός και η αποικιοκρατία. Σήμερα όμως, γίνεται μια προσπάθεια ενσωμάτωσης των πολιτισμικών σπουδών στο πλαίσιο του «πολέμου των πολιτισμών». Στο άρθρο της η Μαρία Κασίτα επικεντρώνει στην τέχνη ως στοιχείο του πολιτισμού και καταπιάνεται με τη δημοφιλή μουσική ως κοινωνικό φαινόμενο. Το δημοφιλές τραγούδι δεν ταυτίζεται με τα σουξέ της εποχής, τελικά αποτελεί μέσο έκφρασης της λαϊκής κουλτούρας, μιας κουλτούρας που βρίσκεται σε συνεχή εξέλιξη και μετασχηματισμό.
Ο Γιώργος Σαγκριώτης εμβαθύνει στο ζήτημα της εμπορευματοποίησης της τέχνης στο πλαίσιο της κοινωνικής και αισθητικής θεωρίας. Στη συνέχεια παρουσιάζονται οι αντιμαχόμενες απόψεις των κριτικών της πολιτιστικής βιομηχανίας γύρω από την υποταγή στην οικονομική αναγκαιότητα και την ύπαρξη ή όχι απελευθερωτικού δυναμικού στην εν λόγω εμπορευματοποίηση. Ο Βασίλης Τσιράκης θέτει μια σειρά ερωτήματα για το ρόλο και τη θέση της τέχνης όπως η σχέση της με την κοινωνική πραγματικότητα (είναι απλή αντανάκλασή της ή όχι;), η επίδραση των τάξεων και των κριτηρίων τους πάνω της, ο ορισμός και η δυνατότητα εργατικού πολιτισμού, η στράτευση στην τέχνη και ο ρόλος της στην αλλαγή του κόσμου. Ο Σάββας Στρούμπος επικεντρώνει στο άρθρο του στην πολιτική και κομματική στράτευση των καλλιτεχνικών δημιουργημάτων και δημιουργών στην αθηναϊκή δημοκρατία του 5ου αιώνα, στην Οκτωβριανή Επανάσταση και στην περίοδο του Μάη του ’68. Το αφιέρωμα κλείνει με το άρθρο της Μαριάννας Τζιαντζή για την κατοικία και την αρχιτεκτονική στη Σοβιετική ένωση κατά τα πρώτα μετεπαναστατικά χρόνια.
Εκτός από το αφιέρωμα στο 7ο τεύχος υπάρχουν σχόλια για μια σειρά ζητήματα της επικαιρότητας, άρθρα ιστορίας (της Ευαγγελίας Δινοπούλου), κοινωνικών επιστημών (του Παύλου Μουρουζίδη και της Παναγιώτας Γούναρη), πολιτικής οικονομίας (του Guglielmo Carchedi) καθώς και τέχνης και πολιτισμού (του Γιώργου Ίκαρου Μπαμπασάκη, της Χρύσας Καραμήτρου και του Μάκη Γεωργιάδη). Το τεύχος τελειώνει με βιβλιοκριτικές.
