Παναγιώτης Ξοπλίδης
Η συγκρότηση της SOVINTERN (Διεθνής Ένωση Σύγχρονων Αριστερών Δυνάμεων του Κόσμου) παρουσιάζεται από τους ιδρυτές της ως μια προσπάθεια ανασυγκρότησης ενός νέου πόλου αναφοράς για τις δυνάμεις της Αριστεράς (;) που αντιπαρατίθενται στον ιμπεριαλισμό. Με περίσσιο θράσος χρησιμοποιεί μάλιστα δύο όρους με τεράστιο ιστορικό βάρος για το κομμουνιστικό κίνημα, τη Σοβιετική Ένωση και την Κομιντέρν (Κομμουνιστική Διεθνής).
Πρόκειται για μια πραγματική καπηλεία, καθώς το ιδρυτικό συνέδριο της SOVINTERN στη Μόσχα στις 25-29 Απριλίου 2026, είχε ως διοργανωτή το κόμμα Δίκαιη Ρωσία, που αυτοπροσδιορίζεται ως «σοσιαλδημοκρατικό», συμμετέχοντας μέχρι το 2022 στη Σοσιαλιστική Διεθνή, από την οποία αποβλήθηκε. Συμμετέχει στη Δούμα (ρωσική Βουλή), θεωρητικά ως «αντιπολίτευση», αν και έχει στηρίξει τον πρόεδρο Πούτιν στις περισσότερες πολιτικές του, όχι μόνο στον πόλεμο στην Ουκρανία, αλλά και σε ζητήματα εσωτερικής πολιτικής. Στήριξε το «πρόγραμμα εκσυγχρονισμού» του πρωθυπουργού Μεντβέντεφ, έχοντας τον ρόλο της απορρόφησης της λαϊκής δυσαρέσκειας απέναντι σε αντεργατικές πολιτικές του Κρεμλίνου. Το πρόγραμμα της Δίκαιης Ρωσίας συνδυάζει κάποια παραδοσιακά σοσιαλδημοκρατικά στοιχεία (δικαιότερη φορολόγηση και κατανομή εισοδήματος), μπολιασμένα με ακραίες εθνικιστικές και συντηρητικές θέσεις, όπως ότι μια γυναίκα μπορεί να προχωρήσει σε άμβλωση μόνο με τη συγκατάθεση του συζύγου της. Ο Σεργκέι Μιρόνοφ, πρόεδρος του κόμματος, είχε φιλική σχέση με τον Γεβγκένι Πριγκόζιν, ολιγάρχη που πλούτισε με συμβόλαια catering του ρωσικού κράτους και στρατού πριν ιδρύσει τη μισθοφορική ομάδα Βάγκνερ, με την επιρροή του ναζισμού να είναι εμφανής ακόμα και στο όνομα της. Το πρόσχημα της «απο-ναζιστικοποίησης» της Ουκρανίας χρησιμοποιείται από την ρωσική ηγεσία και τα κόμματα της φιλικής «αντιπολίτευσης», ωστόσο οι ακροδεξιές, ακόμα και νεο-ναζιστικές ιδέες, έχουν τεράστια απήχηση στη σύγχρονη Ρωσία.
Κοινό στοιχείο με την επίσημη πολιτική είναι η αποστροφή για τον Λένιν και τη Ρωσική Επανάσταση. Ο Μιρόνοφ και η Δίκαιη Ρωσία» ασπάζονται τις θέσεις του Πούτιν ενάντια στον Λένιν και τους μπολσεβίκους, θεωρώντας τη σοβιετική περίοδο ως τμήμα της ρωσικής εθνικής αφήγησης, πλήρως αποκομμένη από τον επαναστατικό και διεθνιστικό χαρακτήρα της. Ο Ρώσος πρόεδρος έστειλε χαιρετισμό στο ιδρυτικό συνέδριο της SOVINTERN, αν και ο ίδιος έχει αφιερώσει άπειρο χρόνο στις ομιλίες του ενάντια στα σοβιέτ της επανάστασης και στο διεθνιστικό χαρακτήρα της Κομιντέρν, της οποίας η ίδρυση το 1919 ήταν απάντηση και για τη στάση της Δεύτερης (Σοσιαλδημοκρατικής) Διεθνούς στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Η λογική αυτή κινδυνεύει να μετατρέψει τον αντιιμπεριαλισμό σε απλή γεωπολιτική επιλογή και όχι σε αγώνα ενάντια σε κάθε μορφή εκμετάλλευσης και ανταγωνισμού μεταξύ αστικών τάξεων
Η λειτουργία της SOVINTERN εγείρει σοβαρά πολιτικά και οργανωτικά ερωτήματα, τόσο ως προς τις οργανώσεις που τη συγκροτούν, όσο και ως προς τη δομή και το πολιτικό περιεχόμενο των θέσεων της. Άλλωστε, δεν έχει δημοσιευθεί κανένας ολοκληρωμένος κατάλογος των οργανώσεων που συμμετέχουν, πέρα από γενικόλογες δηλώσεις περί «συμμετοχής 100 κομμουνιστικών και αριστερών κομμάτων». Μέσα σε αυτά φαίνεται ωστόσο να είναι to Αμερικανικό Κομμουνιστικό Κόμμα (ACP), το οποίο στήριξε ανοιχτά τον Τραμπ, με ηγέτες του να ασπάζονται τον λεγόμενο MAGA Communism. Από την Τουρκία συμμετέχει το κόμμα Vatan (Πατρίδα) που στηρίζει το καθεστώς Ερντογάν, καλώντας σε υπερψήφιση του στον β΄ γύρο των προεδρικών εκλογών το 2023. Από τη Σερβία συμμετέχει το Κίνημα των Σοσιαλιστών, το οποίο είναι μέρος του κυβερνητικού συνασπισμού του προέδρου Βούσιτς, έχοντας ψηφίσει περικοπές συντάξεων-μισθών και εργατικό νόμο ευρείας ελαστικοποίησης. Ενώ στήριξε όλες τις αντεργατικές πολιτικές από υπουργική θέση, ο ηγέτης του κόμματος είχε ως κεντρικό πρόταγμα την πλήρη αντίθεση στον γάμο ομόφυλων ζευγαριών στη Σερβία. Συμμετέχει επίσης το Κομμουνιστικό Κόμμα Αργεντινής, το οποίο δεν είχε καταδικάσει την στρατιωτική χούντα το 1976 ακολουθώντας τη γραμμή της ΕΣΣΔ τότε, στο όνομα ενός ολέθριου «αντι-ιμπεριαλισμού». Τις τελευταίες δεκαετίες συμμετέχει σταθερά σε εκλογικούς συνασπισμούς αστικών κομμάτων και στις κυβερνήσεις των Περονιστών. Άλλες οργανώσεις που εμφανίζονται ως συμμετέχουσες, είχαν οι περισσότερες μια τυπική συμβολή ενός χαιρετισμού, χωρίς καμιά πραγματική πολιτική συζήτηση. Προέρχονται από διαφορετικές πολιτικές παραδόσεις και χαρακτηρίζονται από μια αντίληψη που δίνει προτεραιότητα στη γεωπολιτική αντιπαράθεση μεταξύ κρατών, έναντι της ανεξάρτητης ταξικής πολιτικής. Αυτό οδηγεί σε υποβάθμιση του ρόλου της εργατικής τάξης ως ιστορικού υποκειμένου και σε μια υπερβολική έμφαση σε κρατικά ή εθνικά κέντρα ισχύος που θεωρούνται «αντίβαρα» στη δυτική ηγεμονία. Η λογική αυτή κινδυνεύει να μετατρέψει τον αντιιμπεριαλισμό σε απλή γεωπολιτική επιλογή και όχι σε αγώνα ενάντια σε κάθε μορφή εκμετάλλευσης και ανταγωνισμού μεταξύ αστικών τάξεων. Το ιστορικό παράδειγμα της στήριξης της ΕΣΣΔ στην αργεντίνικη χούντα, ενώ παράλληλα δεν παρείχε καμιά βοήθεια στα λατινοαμερικάνικα αντάρτικα εκείνης της περιόδου, είναι ενδεικτικό για τις συνέπειες που έχει αυτή η στρατηγική.
Από την Ελλάδα, στο Συνέδριο της SOVINTERN συμμετείχαν η «Πρωτοβουλία των Δελφών», μια πρωτοβουλία που εμφανίζεται ως μονοπρόσωπη -εκπροσωπείται αποκλειστικά από τον Δημήτρη Κωνσταντόπουλο, πρώην μέλος του ΠΑΣΟΚ, του ΣΥΡΙΖΑ και της Σπίθας- καθώς και ο Όμιλος Επαναστατικής Θεωρίας, ο οποίος έχει επίσης μια προσωποκεντρική δημόσια εμφάνιση τα τελευταία χρόνια. Σε εκδήλωση που έγινε στην Αθήνα στις 19 Μάη για να παρουσιαστεί η SOVINTERN και για να «συζητηθούν τα επόμενα βήματα της», συμμετείχαν επίσης ο Παναγιώτης Λαφαζάνης, ως αρχηγός του ΔΗΚΕΑ (Δημοκρατικό Κίνημα για την Εθνική Απελευθέρωση) και ο Σωτήρης Λαπιέρης, στέλεχος της ΑΡΑΣ/ΛΑΕ. Βασικό στοιχείο των οργανώσεων/ομάδων που εμφανίζονται ως «εκπρόσωποι» της SOVINTERN στην Ελλάδα είναι το αρχηγικό μοντέλο, το οποίο αναπαράγει την κυρίαρχη οργανωτική δομή πολλών κομμάτων που μιλούν σήμερα στο όνομα της αριστεράς στην Ελλάδα και διεθνώς. Όσον αφορά την ΑΡΑΣ/ΛΑΕ, προκαλεί ερωτηματικά η ευκολία με την οποία μέσα σε λίγους μήνες πέρασε από τη συμμετοχή στην «ενωτική πρωτοβουλία» του ΜΕΡΑ25 (που απέχει έτη φωτός από τις θέσεις της SOVINTERN) σε μια διεθνή πρωτοβουλία όπου συμμετέχουν ακόμα και εθνικιστικές οργανώσεις με ακροδεξιές απόψεις σε κάποιες περιπτώσεις.
Η σύνθεση της ελληνικής SOVINTERN θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως ευκαιριακή, βασισμένη περισσότερο σε «ατομικότητες», παρά σε συλλογικές διαδικασίες. Αυτό που αναπαράγεται επίσης είναι η λογική της ανάθεσης. Οι αγώνες της εργατικής τάξης ελάχιστη σημασία έχουν τελικά και οι λαοί θα «σωθούν» από τον Πούτιν, τον Σι ή ακόμα και τον …Τσίπρα. Τα ονόματα από χώρα σε χώρα μπορεί να αλλάζουν, αλλά ακόμα και αν αφορίζονται (εκ των υστέρων) η πολιτική γραμμή που οδηγεί στην ανάδειξη τους ως «σωτήρες», παραμένει επί της ουσίας αναλλοίωτη. Η διολίσθηση στον ρεφορμισμό και τον οπορτουνισμό γίνονταν μέσω της κυβερνητικής διαχείρισης παλαιότερα, τα τελευταία χρόνια υπάρχει και ο δρόμος της στράτευσης σε ένα ψευδεπίγραφο και ρηχό «αντι-ιμπεριαλισμό».
Οι γεωπολιτικές αντιθέσεις, ασφαλώς και έχουν σημασία και πάντα επηρεάζουν την ανάλυση των κομμουνιστικών δυνάμεων για την εποχή και την τοποθέτηση τους σε κρίσιμες καμπές της ιστορίας. Αποτελεί κριτήριο της τοποθέτησης μιας αριστερής, κομμουνιστικής οργάνωσης αν η έκβαση ενός πολέμου διευκολύνει την εργατική και λαϊκή ανασυγκρότηση ή όχι. Ωστόσο, η ταξική πάλη (που έχει εξαφανιστεί σχεδόν πλήρως από τα ντοκουμέντα των οργανώσεων που στηρίζουν την SOVINTERΝ) δεν μπορεί να καθορίζεται από τις επιλογές καπιταλιστικών δυνάμεων που εκμεταλλεύονται την εργατική τάξη στο εσωτερικό τους και διεθνώς. Δεν μπορεί να περιμένει την εξέλιξη των ιμπεριαλιστικών ανταγωνισμών, αλλά να γίνεται εμπόδιο στη τάση τους προς ολοκληρωτικό πόλεμο που θα μετατρέψει και πάλι τους λαούς σε κρέας για τα κανόνια με όχημα τον εθνικισμό. Αν κάτι απουσιάζει από την εποχή μας, δεν είναι η ανάρτηση ξένων σημαιών, αλλά η εμφάνιση μιας ανεξάρτητης ταξικής πολιτικής που θα ξαναβάλει τα εργατικά συμφέροντα μπροστά, με επαναστατική προοπτική, τη μόνη που μπορεί να ανατρέψει την πορεία προς τον πολεμικό όλεθρο.
