Αλμπέρτο Μπετανκούρ Ποσάδα*
Ο Τραμπ απειλούσε να κτυπήσει τα καρτέλ ναρκωτικών εντός του Μεξικού. Τελικά ο μεξικανικός στρατός, με εντολή της προέδρου Κλαούντια Σέινμπαουμ, εξόντωσε τον αρχηγό και στελέχη του ισχυρότατου καρτέλ CJNG. Οι εικόνες καταστροφής που γέμισαν το διαδίκτυο ήταν σε μεγάλο βαθμό κατασκευασμένες. Όμως τα ερωτήματα για την επόμενη μέρα είναι πολλά.
Σοβαροί κίνδυνοι πίσω από την πολιτική και στρατιωτική επιτυχία
ΤΣΙΤΑΤΟ:
Ο Πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ ανακήρυξε το Δόγμα Μονρόε (Αμερική για τους Αμερικανούς, 1923) ως αναβίωση και αστειεύτηκε ότι θα έπρεπε να ονομάζεται Ντονρόε. Το εφάρμοσε αυστηρά, στέλνοντας τον Συνταγματάρχη Ρόναλντ Τζόνσον (πρώην πεζοναύτη, κατάσκοπο και συμμετέχοντα σε μάχες εναντίον των ανταρτών στο Ελ Σαλβαδόρ) ως πρεσβευτή στο Μεξικό, επιτιθέμενος στη Βενεζουέλα από θάλασσα, αέρα και ξηρά, εκδίδοντας εκτελεστικό διάταγμα που απειλούσε με υψηλούς δασμούς σε οποιαδήποτε χώρα στέλνει πετρέλαιο στην Κούβα και μιλώντας επανειλημμένα για πιθανή καταπολέμηση των μεξικανικών καρτέλ επί τόπου, δηλαδή για την πραγματοποίηση αμερικανικών ένοπλων επιχειρήσεων σε μεξικανικό έδαφος.
Σε αυτό το εξαιρετικά επικίνδυνο πλαίσιο, ένα εξαιρετικό γεγονός συνέβη στο Μεξικό με πολλαπλές και σύνθετες επιπτώσεις. Την Κυριακή 22 Φεβρουαρίου, η Κλαούντια Σέινμπαουμ Πάρντο, συνταγματική πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών του Μεξικού και ανώτατη διοικητής των μεξικανικών ενόπλων δυνάμεων, ενέκρινε μια μεγάλη στρατιωτική επιχείρηση στην Ταπάλπα του Χαλίσκο για τη σύλληψη του Νεμέσιο Οσεγκέρα Θερβάντες, γνωστού και ως Ελ Μέντσο, ηγέτη του καρτέλ της Νέας Γενιάς του Χαλίσκο (CJNG). Στην πρωινή συνέντευξη Τύπου της Δευτέρας 23/2, η πρόεδρος συνεχάρη το υπουργείο Εθνικής Άμυνας και τον επικεφαλής του, στρατηγό Ρικάρντο Τρεβίγια Τρέχο, για την ετοιμότητα και τον πατριωτισμό που επέδειξαν κατά τη διάρκεια της επιχείρησης. Η πρόεδρος τόνισε ότι, παρόλο που είχαν πρόσβαση σε πληροφορίες των ΗΠΑ και ότι η κυβέρνηση των ΗΠΑ είχε μάλιστα εκδώσει ανακοίνωση, η επιχείρηση σχεδιάστηκε και εκτελέστηκε αποκλειστικά από τις μεξικανικές ομοσπονδιακές δυνάμεις, και συγκεκριμένα τον μεξικανικό στρατό.
Κατά τη διάρκεια της επιχείρησης, ο Νεμέσιο Οσεγκέρα και οι βαριά οπλισμένοι φρουροί του άνοιξαν πυρ εναντίον των ενόπλων δυνάμεων. Ο αρχηγός του εγκλήματος τράπηκε σε φυγή με μοτοσικλέτα με μερικούς από τους άντρες του και εξαφανίστηκε στο δάσος. Όταν εντοπίστηκε, άνοιξε ξανά πυρ, τραυματίστηκε σοβαρά στην επακόλουθη ανταλλαγή πυροβολισμών και πέθανε κατά τη μεταφορά του με ελικόπτερο σε νοσοκομείο στη Γκουανταλαχάρα. Στην έκθεσή του στη συνέντευξη Τύπου που πραγματοποιήθηκε στο Εθνικό Μέγαρο, ο στρατηγός Ρικάρντο Τρεβίγια χαρακτήρισε την επιχείρηση ως επιτυχημένη. Σε κάποιο σημείο, έκλαψε για λίγο ενώ ανέφερε ότι 25 μέλη του στρατού και της Εθνοφρουράς είχαν χάσει τη ζωή τους (στις επόμενες συγκρούσεις κατά τη διάρκεια των οδοφραγμάτων που σχετίζονται με τα ναρκωτικά). Ολοκλήρωσε την ομιλία του δηλώνοντας ότι η επιχείρηση κατέδειξε τη δύναμη του μεξικανικού κράτους.
Το υπουργικό Συμβούλιο Ασφαλείας ανέφερε ότι μετά την επιχείρηση, στήθηκαν 252 οδοφράγματα από ομάδες που σχετίζονται με τα ναρκωτικά σε 20 πολιτείες σε όλη τη χώρα. Διάφορες ομοσπονδιακές υπηρεσίες ασφαλείας ανταποκρίθηκαν σε αυτές τις τοποθεσίες, όπου σημειώθηκαν ένοπλες αντιπαραθέσεις. Στο Χαλίσκο, πυρπολήθηκαν 20 υποκαταστήματα της τράπεζας Banco del Bienestar (η οποία διανέμει συντάξεις σε ηλικιωμένους πολίτες και εμβάσματα που αποστέλλονται από μετανάστες). Στο Γκουαναχουάτο πυρπολήθηκαν καταστήματα και φαρμακεία.
Το υπουργείο Άμυνας ανέφερε ότι μετά από αρκετές ώρες οδοφραγμάτων, οι μυστικές υπηρεσίες αποκάλυψαν ότι ο Χούγκο Η, γνωστός και ως Ελ Τούλι, που βρισκόταν στο Ελ Γκρούλο του Χαλίσκο, συντόνιζε επιχειρήσεις και προσέφερε 20.000 πέσος για δολοφονία στρατιωτικού προσωπικού, καύση αυτοκινήτων ή εμπρησμό επιχειρήσεων. Μια ομάδα αερομεταφορέων των Ειδικών Δυνάμεων πήγε στο σημείο και σκότωσε τον Ελ Τούλι σε ένοπλη αντιπαράθεση.
Μια πλημμύρα παραπληροφόρησης κατέκλυσε τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης με εικόνες και βίντεο που δημιουργήθηκαν με τεχνητή νοημοσύνη, που έδειχναν, για παράδειγμα, μια εικόνα του Πουέρτο Βαλάρτα του Χαλίσκο σαν να είχε βομβαρδιστεί, μια υποτιθέμενη καταδίωξη στο αεροδρόμιο της Γκουανταλαχάρα και υποτιθέμενες επιθέσεις στην Πόλη του Μεξικού που δεν συνέβησαν ποτέ. Η υστερία των μέσων ενημέρωσης (η οποία απαιτεί μια μελέτη για τη διάκριση μεταξύ των ενεργειών των ομάδων επηρεασμού των ναρκο-οργανώσεων και των σχετικά αυθόρμητων κοινωνικών αντιδράσεων) δημιούργησε μια ομίχλη πληροφοριών, στην οποία ήταν πολύ δύσκολο να διευκρινιστεί το μέγεθος του τι συνέβαινε. Το κοινό έπαιξε σημαντικό ρόλο, υιοθετώντας μια συνετή στάση παραμένοντας σε εγρήγορση, αποτρέποντας τον πανικό και δίνοντας ιδιαίτερη προσοχή στα κυβερνητικά μηνύματα.
Η επίθεση είχε πολλαπλές επιπτώσεις. Ενίσχυσε την εικόνα της προέδρου Κλαούντια Σέινμπαουμ, επειδή τόλμησε να δράσει κατά της διακίνησης ναρκωτικών, απέφυγε την (άμεση) επέμβαση των ΗΠΑ, ήταν η πρώτη γυναίκα αρχιστράτηγος μιας στρατιωτικής επιχείρησης αυτού του μεγέθους και ταυτόχρονα διατήρησε έναν λόγο που υποστηρίζει ότι ο στόχος δεν είναι ο πόλεμος κατά των ναρκωτικών, αλλά η ειρήνευση της χώρας. Η υποστήριξη για τις ενέργειες της προέδρου ήταν ευρεία. Υποθέτω ότι βρίσκεται στο απόγειο της δημόσιας αποδοχής της.
Σοβαροί κίνδυνοι πίσω από την πολιτική και στρατιωτική επιτυχία. Ομαλοποιήθηκε η συνεργασία με τις ΗΠΑ, νομιμοποιήθηκε η δράση του στρατού στο εσωτερικό, προωθείται η στρατιωτικοποίηση της χώρας
Παραδόξως, η στρατιωτική και πολιτική επιτυχία της επιχείρησης παρουσιάζει επίσης σοβαρούς κινδύνους: ομαλοποιεί τη συνεργασία με τη Διοίκηση των ΗΠΑ, την οποία αναγνώρισε ο υπουργός Άμυνας· νομιμοποιεί τη δράση του στρατού σε εσωτερικά θέματα. Η στρατιωτικοποίηση της χώρας, όπως αποδεικνύεται από την απορρόφηση 130 προηγουμένως πολιτικών λειτουργιών από τον Μεξικανικό Στρατό και το Ναυτικό – όπως τελωνεία, αεροδρόμια, τον σιδηρόδρομο που διασχίζει τον ισθμό, την κατασκευή Τραπεζών Πρόνοιας και πολλές άλλες – ενισχύει περαιτέρω την πρώιμη αλλά ιδιαίτερα προβεβλημένη προετοιμασία υποψηφιότητας του νυν υπουργού Ασφάλειας και Προστασίας του Πολίτη, Ομάρ Γκαρσία Χαρφούτς, εγγονού και γιου σκιωδών προσωπικοτήτων από τον Βρώμικο Πόλεμο (σ.σ. περίοδος όπου το μεξικανικό κράτος με χρήση και παρακρατικών ομάδων επιχείρησε την εξόντωση των αριστερών κινημάτων και αντάρτικων, κυρίως 1960-1970), ο οποίος συνδέεται στενά με το Πράσινο Κόμμα (ένα είδος παρακλαδιού του PRI).
Το Μεξικό αντιμετωπίζει πρωτοφανή παρενόχληση από τις ΗΠΑ. Εντός της κυβέρνησης του Τέταρτου Μετασχηματισμού, δύο αντίθετα ρεύματα είναι σαφώς παρόντα: Το ένα πιστεύει ότι η οικονομική ενσωμάτωση του Μεξικού με τις Ηνωμένες Πολιτείες θα «μας δέσει στην ατμομηχανή της προόδου», ενώ το άλλο τονίζει τη σημασία της υπεράσπισης της κυριαρχίας και της ανεξαρτησίας του Μεξικού.
Η ακροδεξιά των ΗΠΑ υπονομεύει την ανεξαρτησία της Λατινικής Αμερικής. Σε αυτό το πλαίσιο, η υπεράσπιση της μεξικανικής κυριαρχίας αποτελεί θεμελιώδες προπύργιο όχι μόνο για το Μεξικό αλλά και για αυτό που ο Κουβανός ποιητής Χοσέ Μαρτί ονόμασε «Η Αμερική μας».
* Καθηγητής στο Αυτόνομο Πανεπιστήμιο της Πόλης του Μεξικού. Το άρθρο γράφτηκε για το Πριν.
Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Πριν στο φύλλο 28 Φεβρουαρίου – 1 Μαρτίου 2026
