Παναγιώτης Ξοπλίδης
Η ιστορική αποκαθήλωση της Αριστεράς στη Βολιβία φέρνει -εκτός συγκλονιστικού απροόπτου- στο τιμόνι της χώρας το Χριστιανοδημοκρατικό Κόμμα και τον Ροντρίγκο Περέιρα. Το πρόγραμμα του, όμως, έχει αντιφάσεις, αφήνοντας το κοινωνικό ρήγμα ανοιχτό. «Καιροφυλαχτεί» ο αμερικανικός παράγοντας, ενώ πεδίο ανταγωνισμού με Κίνα και Ρωσία έχει γίνει ο μεγάλος ορυκτός πλούτος της Βολιβίας.
Το αποτέλεσμα των προεδρικών εκλογών στη Βολιβία ήταν μια αναμενόμενη αποκαθήλωση της Αριστεράς που κυβέρνησε τη χώρα από το 2006, με ένα σύντομο διάλειμμα το 2019, όταν ένα πραξικόπημα της φασίζουσας δεξιάς ανέτρεψε τον Έβο Μοράλες. Η Βολιβία, στάθηκε μαζί με τη Βενεζουέλα, στυλοβάτης του ρεύματος της «ροζ παλίρροιας», που σάρωσε τη Λατινική Αμερική τα τέλη του 20ου και τις αρχές του 21ου αιώνα. Η εκλογική πανωλεθρία της Αριστεράς και τα χαρακτηριστικά της αποτυπώνουν τα όρια και τα στρατηγικά αδιέξοδα του ρεύματος αυτού συνολικά. Παράλληλα, ανοίγει ακόμα περισσότερο την όρεξη στις ΗΠΑ που επιδιώκουν να επαναφέρουν την ηγεμονία τους στην ήπειρο, ιδιαίτερα σε χώρες που έχουν τεράστιο φυσικό πλούτο.
Η εκλογική πανωλεθρία αναδεικνύει και τα στρατηγικά αδιέξοδα της «ροζ παλίρροιας»
Μπορεί η ήττα της Αριστεράς να μην προκάλεσε καμιά έκπληξη, κανένας όμως δεν είχε προβλέψει τον νικητή εντός του στρατοπέδου της Δεξιάς, η οποία είχε έξι υποψήφιους στις προεδρικές εκλογές. Απρόσμενος θριαμβευτής ήταν ο Ροντρίγκο Περέιρα και το Χριστιανοδημοκρατικό Κόμμα με 32%. Καμία από τις εταιρείες δημοσκοπήσεων στη χώρα δεν του έδινε πιθανότητες για να περάσει στον δεύτερο γύρο… Ο Περέιρα ήταν ο πιο μετριοπαθής μεταξύ των δεξιών υποψηφίων και επικράτησε στα φτωχότερα στρώματα, λόγω της δημοφιλίας του υποψήφιου αντιπροέδρου Έντμαν Λάρα, ο οποίος ήταν αστυνομικός που απολύθηκε από την κυβέρνηση και τον αρχηγό της αστυνομίας επειδή κατήγγειλε περιπτώσεις διαφθοράς εντός της. Προσπάθησε να δημιουργήσει ένα νέο κόμμα, αλλά δεν του δόθηκε ο χρόνος ή τα χρήματα για να το κάνει. Στη συνέχεια, ο Περέιρα τον επέλεξε ως αντιπρόεδρο και εκτόξευσε τα ποσοστά του με ένα δημαγωγικό λόγο «καταπολέμησης της διαφθοράς». Παράλληλα, υποσχέθηκε ένα «καθολικό κουπόνι τροφίμων» και άλλα συνταξιοδοτικά κουπόνια, αλλά και κατάργηση ενός μεγάλου μέρους των διδάκτρων των φοιτητών. Ένα από τα μεγαλύτερα εκλογικά κέντρα του βρισκόταν στις φτωχογειτονιές του Ελ Άλτο στην πρωτεύουσα Λα Παζ, προπύργιο της Αριστεράς και του ιθαγενικού κινήματος. Την ίδια στιγμή, Περέιρα και Λάρα δήλωσαν ότι θα «αξιολογήσουν» 176 κρατικές επιχειρήσεις για να κλείσουν όσες δεν είναι κερδοφόρες (με απόλυση χιλιάδων δημοσίων υπαλλήλων) και θα σταματήσουν την επιδότηση καυσίμων, ένα σημαντικό αίτημα της αστικής τάξης. Το πρόγραμμά τους είναι ένα μείγμα Τραμπ/Μιλέι αλλά και αριστερών κυβερνήσεων, οι αντιφάσεις του οποίου δημιουργούν συνθήκες για μελλοντικές συγκρούσεις. Οι άλλοι δεξιοί υποψήφιοι ήταν πιο αντιδραστικοί, πολυεκατομμυριούχοι με ρίζες στο φασιστικό, ρατσιστικό παρελθόν και παρόν της βολιβιανής δεξιάς και άμεσα συνδεδεμένοι με τις ΗΠΑ και αμερικανικές επιχειρήσεις.
Στον δεύτερο γύρο, θεωρείται σχεδόν σίγουρη η νίκη Περέιρα/Λάρα καθώς θα έχουν τη στήριξη μικρότερων δεξιών κομμάτων, αλλά και τις ψήφους πολλών αριστερών ψηφοφόρων με τη λογική του «μικρότερου κακού». Ο Μοράλες, ιστορικός ηγέτης των ιθαγενών και του κόμματος MAS (Κίνημα Προς το Σοσιαλισμό), που είχε τεθεί εκτός εκλογικής μάχης με απόφαση του Συνταγματικού Δικαστηρίου, είχε ζητήσει από τους οπαδούς του να ρίξουν στον πρώτο γύρο άκυρα ψηφοδέλτια ως ένδειξη διαμαρτυρίας για την απαγόρευση συμμετοχής του. Το ποσοστό των άκυρων και λευκών ψήφων ήταν 22%, καταδεικνύοντας ότι ο Μοράλες έχει ακόμα ισχυρή επιρροή κυρίως μεταξύ των ιθαγενών. Ο διάδοχος του στην προεδρία και την ηγεσία του MAS, Λουίς Άρτσε δεν έθεσε καν υποψηφιότητα καθώς είναι λαομίσητος λόγω της οικονομικής κρίσης και των αντιλαϊκών μέτρων που εφάρμοσε. Το MAS, αφού εκδίωξε τον Μοράλες, κατέβηκε διασπασμένο. Ο επίσημος υποψήφιος μόλις ξεπέρασε το 3% και ο «αντάρτης» Αντρόνικο Ροντρίγκεζ (αρχικά προστατευόμενος του Μοράλες και με ψηλά δημοσκοπικά ποσοστά πριν τον εγκαταλείψει) έπεσε στο 8%.
Η πανωλεθρία της Αριστεράς παρουσιάζεται ως αποτέλεσμα των προσωπικών συγκρούσεων εντός του μπλοκ του MAS και της διάσπασης του. Αλλά, ο Άρτσε ήταν για χρόνια ο «επιτυχημένος υπουργός Οικονομίας» στις κυβερνήσεις του Μοράλες, ήταν ο δημιουργός του «μοντέλου» που εφαρμόστηκε για 20 χρόνια με προοδευτικά μέτρα που αφορούσαν τη συμπερίληψη των ιθαγενών που ζούσαν επί αιώνες ως πολίτες β’ κατηγορίας, αλλά και φιλολαϊκών μέτρων πρόνοιας και προστασίας των φτωχότερων στρωμάτων.
Ο Μοράλες κάλεσε σε λευκό – αποχή και φαίνεται πως διατηρεί έρεισμα στις κοινότητες των ιθαγενών
Προώθησε πολιτικές ιθαγενισμού, οικολογίας, φεμινισμού αλλά οι ταξικές αντιθέσεις παρέμειναν ενώ δεν τόλμησε ούτε τη θεμελίωση ενός βασικού οικουμενικού προτάγματος της αριστεράς, την δωρεάν και δημόσια εκπαίδευση. Σε οικονομικό επίπεδο, Μοράλες και Άρτσε από κοινού συνεργάστηκαν για την ανάπτυξη μιας «εθνικής αστικής τάξης των Άνδεων» σε σύγκρουση με την παλιά αστική τάξη που ήταν λευκή και σε πλήρη σύμπλευση με τον αμερικανικό και δυτικό καπιταλισμό. Δημιουργήθηκαν κρατικές ή ημι-κρατικές επιχειρήσεις για την εκμετάλλευση ορυκτών και φυσικού αερίου, σε μια εποχή που οι τιμές τους ήταν υψηλές. Αλλά τα αρχικά οικονομικά πλεονάσματα δαπανήθηκαν για την αποπληρωμή του δημόσιου χρέους (που δεν αμφισβητήθηκε ποτέ), ενώ η διεθνής πτώση των τιμών και η μείωση των κοιτασμάτων φυσικού αερίου προκάλεσαν δημοσιονομική και νομισματική κρίση.
Οι κυβερνήσεις Μοράλες-Άρτσε και μερίδες της αστικής τάξης που τους στήριξε, προώθησαν την συνεργασία με το μπλοκ των BRICS. Η κυβέρνηση Άρτσε λίγες ημέρες πριν από τις εκλογές, έδωσε άδεια εξόρυξης λιθίου στο ρωσικό μονοπώλιο Uranium One Group, σχεδιάζοντας μια ακόμα προς την κινεζική CBI (με έδρα στο Χονγκ Κονγκ). Ο Άρτσε επιδιώκει την έγκριση των αδειών από το Κογκρέσο πριν την λήξη της τρέχουσας θητείας του, δημιουργώντας όρους για μια άμεση σύγκρουση ήδη από την πρώτη μέρα του νέου Προέδρου. Οι εξορύξεις λιθίου είναι σήμερα βασικό πεδίο του διεθνούς ανταγωνισμού των καπιταλιστών και η Βολιβία -χάρη στα τεράστια αποθέματα της- έχει κεντρικό ρόλο στην εξελισσόμενη σύγκρουση. Όμως ο λαός της δεν θα κερδίσει από το αποτέλεσμα αυτής της διαμάχης ντόπιων και διεθνών παιχτών, στις νέες συνθήκες που διαμορφώνονται…
Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Πριν στο φύλλο 6-7 Σεπτεμβρίου
