Αναδρομή στην εποχή —9 Ιουλίου 1961― που υπογραφόταν η σύνδεση Ελλάδας-ΕΟΚ. Υπάρχει λόγος…
του Διονύση Ελευθεράτου
Όλη η δόξα, όλη η χάρη… Στιγμές ανείπωτης χαράς και έπαρσης ζούσαν οι εγχώριες πολιτικές και οικονομικές ελίτ, τέτοιες ημέρες, πριν από 55 χρόνια. Ήταν μεσημέρι Κυριακής, 9ης Ιουλίου του 1961, όταν στην Αθήνα υπογράφηκε η συμφωνία σύνδεσης ανάμεσα στην Ελλάδα και την ΕΟΚ (των έξι χωρών τότε). Η ελληνική αστική τάξη γιόρταζε την απαρχή της υλοποίησης της έσχατης «μεγάλης ιδέας» της. Εκείνης του «ευρωπαϊσμού».
Όχι, δεν πρόκειται να κάνουμε σε αυτό το σημείωμα καμία αναδρομή στην «ευρωπαϊκή πορεία» της χώρας, καμία αντιπαραβολή «παροχών» και «αφαιμάξεων», που θα καταλήγει σε συμπεράσματα για το ποιοι –και τι– έχασαν και ποιοι –και τι– κέρδισαν, κατά περίοδο και συνολικά. Επ’ ευκαιρία της επετείου, θα μείνουμε «καρφωμένοι» στη δεκαετία του ’60. Ένα «ζουμ» πάνω της συμβάλλει στην απομυθοποίηση ορισμένων πλευρών μιας, πολιτικά απατηλής, βιομηχανίας «νοσταλγικών» προσεγγίσεων.
Εξηγούμαστε: Υποτίθεται πως η «ευρωπαϊκή ενοποίηση» κάποτε είχε ή τουλάχιστον …μισο-είχε «προοδευτικό προσανατολισμό» κι απλώς τα πράγματα λοξοδρόμησαν όταν «πήραν το πάνω χέρι» μερικοί καταραμένοι συντηρητικοί (ωσάν να μην έφερε πχ η μονεταριστική λαιμητόμος της Συνθήκης του Μάαστριχτ φαρδιά-πλατιά την υπογραφή του Φρανσουά Μιτεράν). Βαρεθήκαμε να ακούμε το εν λόγω φληνάφημα, μια παραλλαγή του οποίου αναπολεί την εποχή που στην ΕΟΚ επικρατούσαν «αλληλεγγύη», «ηρεμία», «αλληλοσεβασμός» και λοιπές …τρίχες κατσαρές.
Έχουμε και λέμε, λοιπόν: Κατά τον Μάιο του 1961 οι «έξι» αξίωσαν από την Αθήνα νέες διαπραγματεύσεις, απαρνούμενοι το κείμενο που είχε ήδη μονογραφηθεί. Αιτία ήταν οι αξιώσεις της Ιταλίας, που επιθυμούσε λιγότερο …καλή μεταχείριση ελληνικών αγροτικών προϊόντων, ιδίως των καπνών. Οι «πέντε» φυσικά έκαναν το χατίρι στην ιταλική κυβέρνηση και επέβαλλαν στην Αθήνα την επανεξέταση –και τελικά τροποποίηση– των επίμαχων όρων.
«Απαράδεκτοι αι διευκρινήσεις που ζητεί το συμβούλιον της ΕΟΚ δια την συμφωνίαν, διότι αποτελούν τροποποίησιν της ουσίας ταύτης». Έτσι διαμαρτυρόταν η φιλοκυβερνητική Καθημερινή, στις 21/5/1961, ανήμερα της ονομαστικής γιορτής του πρωθυπουργού Καραμανλή, ο οποίος όμως ήδη ετοιμαζόταν για την μεγάλη γιορτή της επικείμενης συμφωνίας. Διότι ήταν φανερό πως η συμφωνία σύνδεσης θα υπογραφόταν, όσες τροποποιήσεις κι αν επέβαλλε η ΕΟΚ στην Αθήνα. Αλίμονο αν «μεγάλες ιδέες» σκόνταφταν σε μικροπράγματα…
Πανηγύρι, λοιπόν, στην Αθήνα, τις Βρυξέλλες, αλλά και την Ουάσιγκτον, που χαρακτήρισε τη συμφωνία «θετική εξέλιξη για όλο τον ελεύθερο κόσμο». Στις 11 Ιουλίου, δύο ημέρες έπειτα από την υπογραφή, η Καθημερινή ξιφουλκούσε εναντίον της ΕΔΑ, η οποία είχε ταχθεί εναντίον της σύνδεσης ΕΟΚ-Ελλάδας. Η δημοσιογραφική ναυαρχίδα του καραμανλισμού κατηγόρησε την «ελληνική άκρα αριστερά» (sic) πως διαμόρφωνε τη θέση της επί του θέματος βάσει των συμφερόντων της Μόσχας, καθώς και ότι τοποθετούσε τον εαυτόν της «στο περιθώριον του Έθνους».
Το …προσκήνιο «του Έθνους», βεβαίως-βεβαίως, άρχιζε να το δροσίζει ο αέρας της «ευρωπαϊκής οικογένειας». Και προς επίρρωση των βαρύγδουπων λόγων για τις άρρηκτες σχέσεις της ΕΟΚ με την προάσπιση των δημοκρατικών ελευθεριών, στα τέλη Οκτωβρίου του ίδιου έτους, στην «φρεσκαρισμένη» με «θεσμικό ευρωπαϊκό» αέρα Ελλάδα της ΕΡΕ, διεξήχθηκαν οι πιο …δημοκρατικές βουλευτικές εκλογές που μπορεί να θυμηθεί κανένας. Με νοθεία και βία που έφθασε μέχρι τη δολοφονία μαχητών Αριστεράς, του Στέφανου Βελδελμίρη και του Διονύση Κερπινιώτη.
Ας γυρίσουμε, όμως στα της ΕΟΚ. Θα μπορούσε κάποιος να παρατηρήσει πως ένα «είπα- ξείπα», εκείνο του Μαΐου 1961, σε βάρος μιας χώρας που δεν ήταν ακόμη μέλος της Κοινής Αγοράς, δεν αποδείκνυε καμία εσωτερική κοινοτική αστάθεια, ούτε παραβιάσεις κανόνων, ούτε, ούτε… Έλα όμως που και στους κόλπους της ΕΟΚ επικρατούσε από τότε, κατά καιρούς, «μια ωραία ατμόσφαιρα»… Αρκεί να αναφερθεί ότι τον Μάρτιο του 1961 η τότε Ευρωπαϊκή Επιτροπή προσέφυγε στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο εναντίον της Ιταλίας, κατηγορώντας την για παραβίαση του άρθρου 169 της Συνθήκης της Ρώμης.
Ο λόγος: Η ιταλική κυβέρνηση είχε αναστείλει τις εισαγωγές χοιρινού κρέατος για να προστατεύσει την εγχώρια παραγωγή της. Η Δυτική Γερμανία, άμεσα πληγείσα –άλλωστε– από το «αντάρτικο προστατευτισμού» της Ρώμης, δεν ήταν φυσικά διατεθειμένη να ανεχθεί τέτοια τακτική. Έτσι, η Ιταλία παραπέμφθηκε στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο κι «έφαγε κατακέφαλα» καταδίκη, τον Δεκέμβριο του 1961. Έναντι της μικρής Ελλάδας που επιθυμούσε σύνδεση με την ΕΟΚ, η Ρώμη είχε τη συμπαράσταση των «πέντε». Έναντι των συμφερόντων της Δ. Γερμανίας, η Ρώμη ήταν απαράδεκτη, αξιοκατάκριτη.
«Εφαρμογή κανόνων», είπατε; Ποιών ακριβώς; Κόντευαν να συμπληρωθούν έξι χρόνια από την υπογραφή της συμφωνίας σύνδεσης κι η Αθήνα ακόμη ανέμενε τη χρηματοδοτική ενίσχυση εκ του κοινοτικού Αγροτικού Ταμείου (FEOGA), για «την ανάπτυξη και των εκσυγχρονισμό της ελληνικής γεωργίας». Ήταν, βλέπετε, ζήτημα ερμηνειών επί της …δημιουργικής ασάφειας των σχετικών πρωτοκόλλων του 1961. «Η Κοινή Αγορά μας εμπαίζει» κραύγαζε η κεντροδεξιά Μεσημβρινή, με την οργή απατημένης συζύγου, στις 19 Απριλίου 1967. Ανάλογη ήταν και η θέση του Οικονομικού Ταχυδρόμου, της 20ης Απριλίου, παραμονής του πραξικοπήματος.
Όσο για τον προστατευτισμό, αυτός ήταν μεν κατακριτέος όταν εμπόδιζε τα γερμανικά χοιρινά να αλώσουν την ιταλική αγορά, όχι όμως κι όταν τον πρότασσε συνολικά η ΕΟΚ. Αντιγράφουμε από μελέτη του πανεπιστημιακού Βασίλη Πεσμαζόγλου, για τα «μεθεόρτια» της συμφωνίας σύνδεσης Ελλάδας-ΕΟΚ: «Μια σειρά ελληνικές γεωργικές εξαγωγές θα αρχίσουν να προσκρούουν στον προστατευτισμό της κοινής οργάνωσης αγοράς και της κοινοτικής προτίμησης που προβλέπει ο ΚΑΠ». Ο Β. Πεσμαζόγλου σταχυολογεί ορισμένα αποτελέσματα του εν λόγω κοινοτικού προστατευτισμού, αντλώντας στοιχεία από τις Στατιστικές Ελληνικού Εξωτερικού Εμπορίου. Παράδειγμα: Το 1967 η ΕΟΚ των «έξι» απορροφούσε πάνω από το 20% των ελληνικών εξαγωγών εσπεριδοειδών, αλλά το 1974 η ΕΟΚ «των εννέα» είχε ρίξει το αντίστοιχο ποσοστό στο 6%. Παραπλήσιες «καθόδους» βλέπει κανείς στο ελαιόλαδο, στα μη τυποποιημένα κρασιά, κλπ. Προβληματισμένος ή και εξοργισμένος με τον κοινοτικό προστατευτισμό ο Οικονομικός Ταχυδρόμος, που ουδέποτε –ως γνωστόν– υπήρξε …άντρο «ευρωσκεπτικιστών», τον Οκτώβριο του 1972 τόνιζε ότι χρειαζόταν να εξευρεθεί εναλλακτική διέξοδος για τις αγροτικές εξαγωγές. Επειδή εξαιρούνταν οι «πέραν του παραπετάσματος χώρες», το περιοδικό ουσιαστικά πρότεινε προσανατολισμό προς την Ευρωπαϊκή Ζώνη Ελεύθερων Συναλλαγών (Την ίδρυσαν το 1960 επτά χώρες που δεν επιθυμούσαν, τότε, να ενταχθούν στην ΕΟΚ).
Εμείς απλώς θυμηθήκαμε, μερικά από όσα συνέβαιναν παλιά. Σε μια οικονομικά ανθηρή εποχή του καπιταλισμού, τότε που οι «φυγόκεντρες» δυνάμεις εντός ΕΟΚ τελικά αναστέλλονταν, τότε που την Κοινότητα δεν είχε ανακατέψει ακόμη καμιά Θάτσερ και κανένας βρετανικός «σκεπτικισμός».
Ο αναγνώστης μπορεί να συμπεράνει, να κάνει αναγωγές, παραλληλισμούς και προβολές στο σήμερα. Οι προβολές, πάντως, του έργου «η καλή ευρωπαϊκή μας ολοκλήρωση» μοιραία συγκεντρώνουν ολοένα και λιγότερους θεατές. Τις δε «ένδοξες επετείους», φροντίζουν οι ίδιοι οι «ευρω-ταλιμπάν» να τις …ξεχνούν. Διότι, καλά, ο Ιούλιος του 1961 είναι πολύ μακρινός – δύσκολο να τον θυμηθούν. Δεν διαπιστώσατε όμως πόση …εύγλωττη «μουγγαμάρα» κυριάρχησε τον περασμένο Ιούνιο, όταν συμπληρώθηκαν 16 χρόνια από τότε που η κυβέρνηση Σημίτη υπέγραψε την ένταξη της χώρας στην ΟΝΕ; «Ταρατατζούμ» κάποτε, ένοχη σιωπή πλέον…
