Γιάννης Γκλαρνέτατζης
Το καθεστώς της 4ης Αυγούστου ξεκίνησε με μια πράξη αντιγραφή των ναζί: Δημόσια καύση βιβλίων και φυλλαδίων! Εκεί θα βρεθεί όλος ο ακροδεξιός και φασιστικός εσμός, πολλοί εκ των οποίων έγιναν μετά συνεργάτες των Γερμανών. Κι επειδή υπάρχουν κι επίγονοι, ας σημειωθεί πως καταστροφή βιβλίων είχαμε και το 2002 στη Θεσσαλονίκη, όταν τραμπούκοι με επικεφαλής τον Κυριάκο Βελόπουλο έσκισαν βιβλία που θεωρούσαν πως ήταν «σκοπιανή προπαγάνδα».
Ελάχιστες μέρες μετά την επιβολή της, η δικτατορία του Μεταξά πρόσφερε στους κατοίκους της πρωτεύουσας και της συμπρωτεύουσας ένα θέαμα βγαλμένο από τις αντίστοιχες τελετουργίες του Γ΄ Ράιχ. Στη Θεσσαλονίκη η καύση των βιβλίων πήρε μεγαλειώδη χαρακτήρα και έγινε σε κεντρικό σημείο, μπροστά στον Λευκό Πύργο. «Υπό της Αστυνομικής Διευθύνσεως εκοινοποιήθη διαταγή του Γ΄ Σώματος Στρατού, καθ’ ην αύριον Κυριακήν και ώραν 7 μ.μ. εις την πλατείαν του Λευκού Πύργου θα ενεργηθή η καταστροφή των κατασχεθέντων κομμουνιστικών εντύπων και βιβλίων. Παρεκλήθησαν όπως παραστούν άπασαι αι εθνικαί και λοιπαί οργανώσεις», διαβάζουμε στον Ταχυδρόμο της Βορείου Ελλάδος το Σάββατο 15 Αυγούστου.
Την επόμενη της βαρβαρικής τελετής κάποια πρωτοσέλιδα έχουν θριαμβευτικό χαρακτήρα. «Τεράστια πυρά εις την πλατείαν του Λευκού Πύργου απεκάθειρε χθες την πόλιν από το μίασμα των κομμουνιστικών εντύπων» είναι ο τίτλος από Το Φως. «Το κάψιμο των εντύπων», είναι ο πιο ουδέτερος τίτλος στη Μακεδονία. Σαφώς πιο γλαφυρός ο τίτλος στον Ταχυδρόμο, από όπου έχουμε και εκτενές το ρεπορτάζ του Τάκη Σουλτάνη: «Το μίασμα του κομμουνισμού εγένετο παρανάλωμα του πυρός – Εκάησαν χθες όλα τα προπαγανδιστικά έντυπα» διατυμπανίζει, ενώ παρακάτω διαβάζουμε πως «το […] γεγονός, το οποίον συνεκλόνισε χθες το απόγευμα την Ελληνικήν Θεσσαλονίκην ήτο η αποκάθαρσις από το μίασμα της μαύρης “διανοήσεως” με τα έντυπα της οποίας εδηλητηριάζετο η αγνή νεολαία μας, κατεσπιλούτο η ηθική και διεκηρύσσετο η κατάργησις κάθε εννοίας περί πατρίδος, θρησκείας και οικογενείας. Η σατανική προπαγάνδα μιας μαφίας, με τα διάφορα “μπροσσούρ” της και τας ποικιλωνύμους “μορφωτικάς” εκδόσεις της παρεδόθη χθες εις το πυρ της εθνικής αποδοκιμασίας».
16 Αυγούστου 1936, μπροστά στον Λευκό Πύργο κάηκαν δημόσια κομμουνιστικά έντυπα και βιβλία
Σύμφωνα, λοιπόν, με τον Ταχυδρόμο στην καύση των εντύπων «συνεκεντρώθη ότι εκλεκτόν εις εθνικήν συνείδησιν και πατριωτισμόν έχει να επιδείξη η Μακεδονική πρωτεύουσα […] Το προεδρείον και τα μέλη της Ενώσεως υπαξιωματικών και στρατιωτών Παλ. Πολεμιστών με επί κεφαλής τον Πρόεδρον αυτής κ. Μάνθον Ματθαίου, η Ένωσις εφέδρων συμπολεμιστών “Ο Βασιλεύς Γεώργιος” με τον πρόεδρον αυτής κ. Β. Μπαϊρακτάρην , τα μέλη της Βασιλικής Παρατάξεως μετά του προέδρου της κ. Ν. Κοντογούρη, η Εθνική Παμφοιτητική Ένωσις, η Φοιτητική Φάλαγξ της Ε.Ε.Ε., η Εθνική Νεολαία της Ελλάδος, οργανώσεις Μακεδονομάχων, Αναπήρων Πολέμου, Πατριωτικού Μετώπου, το Δ. Συμβούλιον της Ε.Ε.Ε. μετά του προέδρου κ. Γ. Πούλου και Γραμματέως κ. Ι. Σιραδάκη». Ο Ματθαίου ήταν πρόεδρος και του Α.Σ. Άρη τότε, ενώ ο Μπαϊρακτάρης ήταν σύμφωνα με τον Αλ. Δάγκα, γνωστός μοναρχικός μπράβος, απότακτος λοχαγός, με παραπομπές για παράνομη οπλοφορία και οπλοχρησία, αλλά και πρόεδρος του Συλλόγου Ορθοδόξων που ήταν παλαιοημερολογίτες. Ο διαβόητος Πούλος ήταν αρχηγός του Ελληνικού Εθελοντικού Σώματος στην υπηρεσία της Βέρμαχτ κατά την Κατοχή.
Παρούσα ήταν, βέβαια, και μεγάλη «αστυνομική δύναμις, τελούσα υπό τα αμέσους διαταγάς των κ.κ. Μωϋσάκου διευθυντού και Αγαπητού υποδιευθυντού της αστυνομίας Θεσσαλονίκης. Επίσης παρέστησαν οι κ.κ. Τσαούσης διοικητής της Γεν. Ασφαλείας, Μαυρουδής της Ειδ. Ασφαλείας, οι Αστυνόμοι κ.κ. Αρβανιτάκης, Ρωμαντζής και άλλοι». Παράλληλα, «Δύο αντλίαι του πυροσβεστικού λόχου υπό τας διαταγάς του σταθμάρχου κ. Παπαπέτρου και ικανή δύναμις πυροσβεστών είχον καταφθάση εγκαίρως και επελήφθησαν του έργου της πυρπολήσεως των κομμουνιστικών εντύπων […] Πυροσβέσται ερράντισαν τα συσσωρευμένα βιβλία με βενζίνην και δεν απέμενε παρά ο δαυλός του Έλληνος».
Ιδιαίτερη σημασία δίνεται στην παρουσία των φασιστών της ΕΕΕ, καθώς τριάντα άτομα σχηματίζουν ένα ημικύκλιο γύρω από τη σωρό των εντύπων. Πρόκειται για δέκα μέλη της Φοιτητικής Φάλαγγος της ΕΕΕ και της Εθνικής Παμφοιτητικής Ενώσεως που συμμετείχε στα γεγονότα του εβραϊκού συνοικισμού Κάμπελ. Σε αυτούς ήταν ο Νικ. Βλαχογιάννης, μετέπειτα δικηγόρος και ηγετικό στέλεχος της ΕΕΕ, υμνητής του εθνικοσοσιαλισμού από τον ραδιοφωνικό σταθμό Θεσσαλονίκης, αποχώρησε μετά την Κατοχή με τους Γερμανούς και την «εξόριστη» κυβέρνηση Τσιρονίκου, ενώ όταν επιστρέφει δεν δικάζεται ποτέ, όπως μας πληροφορεί ο Στρ. Δορδανάς, καθώς και οι Χαρ. Τζόβας, Δημ. Βλαχογιάννης, Ιωάν. Σαρρής, Ιωάν. Τσουχνικάς, Σπυρ. Πετρίδης, Εύελπης Μαραγκός, Γεώργ. Πυλόρωφ, Βασ. Σκουβάκλης, Βασ. Κουντσουδάκης. Ακολουθούν άλλοι δέκα της Εθνικής Νεολαίας, οι Δήμος Παναγιωτόπουλος, Συμ. Πατιερίδης, Παύλ. Ησαΐας, Νικ. Μανωλόπουλος, Β. Πολυκανδριώτης, Ι. Φωτιάδης, Σ. Βουγιάννης, Δ. Πετρίδης και Γ. Δημόπουλος. Τέλος υπάρχει και η αντιπροσωπεία των Εθνικών Εργατικών Σωματείων της ΕΕΕ, που είναι οι Γεώργ. Αρβανιτάκης, πιθανόν πρώην κομμουνιστής και συνδικαλιστικό στέλεχος της δικτατορίας του Μεταξά, Δημ. Παπανικολάου, Α. Ανέστης, Ν. Καραμόσμος, Ε. Καπούσος, Τριαντ. Χατζόπουλος (ή Καρυοφύλλης), Γεώργ. Βασματζής και οι αδελφοί Μελεμενλή. Αυτοί κατηγορήθηκαν για τον φόνο του εργάτη Χαρίτωνα Σταμπουλίδη το καλοκαίρι του 1932, ενώ συμμετείχαν κατά την Κατοχή στη συμμορία του Πούλου. Ο Θεόδωρος, πρώην πρόεδρος του σωματείου αρβυλοποιών «Η Μακεδονία», σκοτώθηκε από την ΟΠΛΑ και ο Παναγιώτης Μελεμενλής καταδικάστηκε αρχικά σε θάνατο το 1947, αλλά τελικά έμεινε στη φυλακή για ενάμισι χρόνο περίπου.
Βέβαια σε μικρό χρονικό διάστημα οι περισσότερες απ’ αυτές τις οργανώσεις θα διαλύονταν από την κυβέρνηση, με την καλή έννοια όμως. Δηλαδή τα στελέχη τους δεν στάλθηκαν στις φυλακές και τις εξορίες, αλλά ενσωματώθηκαν στις επίσημες οργανώσεις του καθεστώτος, όπως η ΕΟΝ.
Ένας, λοιπόν, εξ αυτών (ο Δήμος Παναγιωτόπουλος), θα εκφωνήσει τον «πανηγυρικό» της ημέρας. «Δραττόμεθα της ευκαιρίας ταύτης», δηλώνει ο ομιλητής, «να χαιρετίσωμεν την επελθούσαν πολιτικήν μεταβολήν και διαδηλώνωμεν την πίστιν μας διά την πραγματοποίησιν των πόθων του Ελληνικού λαού […] Παραδίδομεν εις τας φλόγας τα βιβλία αυτά του Κομμουνισμού, το μίασμα αυτό της Ελληνικής Σκέψεως και της Ελληνικής ψυχής. […] Βαρβαρότητας δεν δύνανται να πράξουν όσοι σκέπτονται ελληνικά, βαρβαρότητας διαπράττουν εκείνοι μόνον οίτινες μεταβάλλουν εις κέντρα ανηθικότητος τας εκκλησίας και δολοφονούν τα αθώα παιδιά της Φασιστικής Νεολαίας της Ισπανίας διά του μυδραλλιοβόλου. Η επιστήμη κατά τους κομμουνιστάς δεν δύναται να υπάρξη έξω από τον Μαρξισμόν. Τούτο είναι επιστημονικόν ψέμμα και κατεσκευάσθη σκοπίμως υπό του Εβραίου Μαρξ και των Μασσώνων […] Οι Έλληνες έχουν την λαμπροτέραν εθνικήν παράδοσιν εξ όλων των εθνών του κόσμου […] Παραδίδοντες το μίασμα της ελληνικής σκέψεως και της ελληνικής ψυχής εις τας φλόγας πράττομεν πράξιν Εθνικήν, επιφέρομεν την ψυχικήν συνένωσιν του έθνους […] Καθήκον παντός Έλληνος είναι να βοηθήση την κυβερνητικήν προσπάθειαν προς αναστήλωσιν των ελληνικών ιδανικών […] Δια τούτο ρίχνομεν εις τα φλόγας το μίασμα αυτό της σκέψεως και της ψυχής του Έθνους. Έλληνες θέσατε πυρ!».
Το άρθρο αποτελεί συντομευμένη κι επεξεργασμένη μορφή του σχετικού κεφαλαίου από το βιβλίο Στιγμές Σαλονίκης θερινές.
