Γιάννης Ελαφρός
Χιλιάδες νεκροί, θερμοκρασίες ρεκόρ λόγω φαινομένου «θερμοκηπίου»
Η δυτική και κεντρική Ευρώπη αντιμετωπίζει ήδη το τρίτο φετινό κύμα καύσωνα, κι ακόμα δεν έχει μπει καλά-καλά ο Ιούλιος. Θερμοκρασίες ρεκόρ σημειώνονται σε μια σειρά χώρες. Στη Γερμανία το θερμόμετρο έφτασε τους 41,7 βαθμούς Κελσίου στην πόλη Κόσεν στα σύνορα με την Πολωνία, ενώ στη Γαλλία, στην πόλη Παλυό στα δυτικά, τους 43,8 °C! Στο Παρίσι, η θερμοκρασία για έξι συνεχόμενες μέρες ξεπέρασε τους 40 βαθμούς Κελσίου! Πριν από τον φετινό Ιούνιο πρέπει να διατρέξουμε 120 χρόνια για να βρούμε έξι μέρες (μεμονωμένες) με θερμοκρασίες άνω των 40 °C!
«Στη Γαλλία, τη Γερμανία, την Ιταλία, την Ισπανία και τη νότια Αγγλία, οι θερμοκρασίες έφτασαν έως 12 °C πάνω από τα κανονικά για την εποχή επίπεδα, υπό την επίδραση ενός επίμονου αντικυκλώνα και μιας ατμοσφαιρικής ροής που μετέφερε θερμές αέριες μάζες από τη Βόρεια Αφρική. Όμως η ίδια κυκλοφοριακή διάταξη σήμερα παράγει πολύ υψηλότερες θερμοκρασίες από ό,τι στο παρελθόν, επειδή το κλιματικό υπόβαθρο έχει ήδη θερμανθεί», έγραψαν στο Meteo.gr οι ερευνητές του Αστεροσκοπείου Σταύρος Ντάφης και Κώστας Λαγουβάρδος.
Μα, δεν είχαμε και παλιότερα καύσωνες; «Η ανάλυση δείχνει ότι ένας αντίστοιχος καύσωνας τον Ιούνιο θα ήταν περίπου 3,5 °C ψυχρότερος την ημέρα το 1976 και περίπου 2 °C ψυχρότερος το 2003. Οι νυχτερινές θερμοκρασίες θα ήταν επίσης σημαντικά χαμηλότερες, μειώνοντας την καταπόνηση του ανθρώπινου οργανισμού», σημειώνουν οι ερευνητές.
Ήδη, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας έχει εκτιμήσει πως οι νεκροί από το μέχρι τώρα κύμα καύσωνα στη Δυτική Ευρώπη είναι πάνω από 1.300 άτομα. Νεώτερες εκτιμήσεις, μόνο για τη Γαλλία, μιλούν για πάνω από 2.200 νεκρούς. Συνολικά, οι καύσωνες αποτελούν παράγοντα επιβάρυνσης της υγείας και πρόκλησης χιλιάδων θανάτων, όπως το 2003 στη Γαλλία που 15.000 άνθρωποι πέθαναν σε συνθήκες ακραίας ζέστης, αλλά και κοινωνικής – ταξικής υποβάθμισης. Το περσινό καλοκαίρι πάνω από 16.500 θάνατοι στην Ευρώπη αποδίδονται από επιστημονικές έρευνες στα επεισόδια καύσωνα, ενώ τα 2/3 των θανάτων αυτών οφείλονται στην επιδείνωση των συνθηκών λόγω κλιματικής αλλαγής.
Η ειρωνεία είναι πως όλα αυτά συμβαίνουν σε μια περίοδο αντεπίθεσης των καπιταλιστικών συμφερόντων, που συνδέονται πιο άμεσα με τα ορυκτά καύσιμα και γενικά με την πιο «φτηνή» και πιο βρόμικη παραγωγή ενέργειας και γενικότερα, με οδηγό τον Ντόναλντ Τραμπ και το «drill baby, drill». Πρόκειται για ένα ακροδεξιό και σκοταδιστικό ρεύμα αμφισβήτησης των επιστημονικών ερευνών και υποβάθμισης του κινδύνου της κλιματικής αλλαγής.
Η μέση θερμοκρασία της Γης βρίσκεται ήδη σε επίπεδα 1,4 °C πάνω από την προβιομηχανική εποχή, όταν η σύνοδος του Παρισιού είχε θέσει στόχο να κρατηθεί κάτω από τους 1,5 βαθμούς Κελσίου μέχρι το τέλος του 21ου αιώνα! Η θερμοκρασία δηλαδή κινείται για να σπάσει νωρίς το «όριο» των 2 °C, πάνω από το οποίο (και όσο ανεβαίνει) τα φυσικά φαινόμενα θα γίνονται όλο και πιο καταστροφικά. «Αναμέναμε ανάλογα φαινόμενα (σ.σ. με τον ακραίο καύσωνα του περασμένου Ιουνίου) κατά το 2050, αλλά αυτά έρχονται νωρίτερα», σημειώνει ο Στ. Ντάφης. Αυτή η διαπίστωση ισχύει γενικότερα, καθώς οι επιστήμονες βλέπουν την κλιματική αλλαγή να τρέχει πολύ πιο γρήγορα και οι συνέπειες να είναι πιο δραματικές απ’ ότι υπολόγιζαν.
Σε αυτό το καυτό κλιματικό υπόβαθρο οι αλλαγές του καιρού αποκτούν άλλη ένταση, συχνότητα και διάρκεια. Ιδιαίτερη σημασία έχει η αύξηση της θερμοκρασίας της θάλασσας, η οποία λόγω μεγάλης θερμοχωρητικότητας δεν μεταβάλλεται εύκολα. Κι όμως τώρα αλλάζει… Η θερμοκρασία των υδάτων επηρεάζει ευρύτερα φαινόμενα, όπως η κυκλοφορία ρευμάτων, αλλά και τη δημιουργία τοπικών μετεωρολογικών συστημάτων, όπως αντικυκλώνες, καταιγίδες κλπ. Τα επιφανειακά νερά του Ατλαντικού ωκεανού ήταν φέτος πολύ θερμά, ενώ θερμοκρασίες ρεκόρ είχε η επιφάνεια της θάλασσας στον κόλπο του Λέοντα (ανοιχτά του Μονπελιέ και της Μασσαλίας), με 8,5 βαθμούς Κελσίου πάνω από τα κανονικά για την εποχή επίπεδα στη δυτική Μεσόγειο.
Η κλιματική αλλαγή δεν είναι μια τυχαία διαδικασία, ούτε γενικά αποτέλεσμα «ανθρωπογενούς παρέμβασης». Είναι αποτέλεσμα του καπιταλιστικού τρόπου παραγωγής, διανομής και κατανάλωσης, που λεηλατεί με πρωτοφανή λαιμαργία τον εργαζόμενο άνθρωπο και τη φύση, προκαλώντας τα αέρια του θερμοκηπίου, που συντελούν στην κλιματική αλλαγή. Άρα η πάλη για να βγάλουμε τον πλανήτη από τον «φούρνο» πρέπει να βάζει στο στόχαστρο την καπιταλιστική «ανάπτυξη» και όλους τους συντελεστές που λειτουργούν ως επιταχυντές της κλιματικής απορρύθμισης, από τα ορυκτά καύσιμα μέχρι την υπερκατανάλωση του εμπορεύματος ενέργεια, την καταστροφή των πνευμόνων της Γης κλπ.
Πολύ περισσότερο που η κλιματική αλλαγή πλήττει πρωτίστως την εργατική τάξη, τα φτωχά λαϊκά στρώματα, τους μετανάστες και τους πρόσφυγες και τους πολλαπλά περιθωριοποιημένους ανθρώπους, που κατοικούν σε κατοικίες χωρίς μόνωση και επαρκή θέρμανση ή κλιματισμό, γειτονιές χωρίς πράσινο και με υπερσυγκέντρωση τσιμέντου, κίνησης και ρύπων, χωρίς φροντίδα και περίθαλψη. Το περιβαλλοντικό είναι κοινωνικό και ταξικό.
Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Πριν στο φύλλο 4-5 Ιουλίου 2026
