Λίτσα Φρυδά
Η αφήγηση του Δημήτρη Ζ. που συμμετείχε στην πρόσφατη μπριγάδα αλληλεγγύης του συλλόγου Χοσέ Μαρτί στην Κούβα, με αφορμή την Πρωτομαγιάτικη συγκέντρωση, είναι γεμάτη εικόνες και έντονα συναισθήματα. Περιγράφει την εμπειρία ως «βαθιά συγκλονιστική», «ένα ταξίδι που αλλάζει τη ζωή σου, τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνεσαι την καθημερινότητα, τις δυσκολίες της ζωής αλλά και τους κοινωνικούς αγώνες», υπογραμμίζοντας τη σημασία της φετινής αποστολής, μέσα σε συνθήκες κλιμάκωσης της αμερικανικής επιθετικότητας απέναντι στην Κούβα.
«Στην Αβάνα συναντάς εικόνες μεγάλης φτώχειας, ελλείψεις σε βασικά αγαθά και πολύωρες διακοπές ρεύματος. Παρ’ όλα αυτά, εκείνο που μένει στη μνήμη δεν είναι οι δυσκολίες αλλά η αξιοπρέπεια και η αισιοδοξία των ανθρώπων», λέει. Όπως διαπίστωσε στις συζητήσεις με απλούς πολίτες, οι περισσότεροι αποδίδουν τις δυσκολίες στο αμερικανικό εμπάργκο και όχι στην κυβέρνησή τους, απορρίπτοντας κάθε ιδέα ξένης παρέμβασης, και εκφράζοντας έναν πατριωτισμό που θυμίζει «τις πιο φωτεινές στιγμές του ΕΑΜικού κινήματος».
Η επίσκεψη σε σχολείο – πρώην στρατόπεδο του Μπατίστα – που σήμερα φέρει το όνομα του Καμίλο Σιενφουέγος, ήταν για τον Δημήτρη συγκλονιστική: «(…) δεν έχουν τίποτα να ζηλέψουν από τα δικά μας σχολεία, και παρά τις δυσκολίες στην ηλεκτροδότηση, οι εκπαιδευτικοί δίνουν καθημερινά μάχη ώστε να μη χαθεί ούτε μία ώρα διδασκαλίας (…) για να μάθουν στα παιδιά τον πολιτισμό της χώρας, την παράδοση, τις επιστήμες…».
Το σχολείο είναι «νησίδα μιας διαφορετικής ζωής, φιλόξενο για τα παιδιά. (…) έχουν κολατσιό, γάλα, συζητάνε για πολιτισμό, τραγουδάνε τραγούδια για τον Τσε…». Τους υποδέχθηκαν με ένα θεατρικό. Στην ανακοίνωση του ονόματος καθεμιάς από τις 22 χώρες των μπριγαδίστας, τα παιδιά κρατώντας σημαιάκια, σκουντάγανε το ένα το άλλο επαναλαμβάνοντας τα ονόματα με ενθουσιασμό…
Παρά τις πενιχρές αποδοχές, οι δάσκαλοι αντιμετωπίζουν το έργο τους ως αποστολή, συνεχίζοντας την παράδοση που ξεκινά την καμπάνια εξάλειψης του αναλφαβητισμού στις απαρχές της επανάστασης: «Όλη η ιστορία της Κούβας, ο Φιντέλ, η επανάσταση, ο κομμουνισμός έχουν δημιουργήσει αυτές τις συνθήκες».
Συγκλονιστική είναι και η περιγραφή ενός κέντρου αποκατάστασης παιδιών με σοβαρά προβλήματα, όπου οι συχνές διακοπές ρεύματος αχρηστεύουν τον σύγχρονο εξοπλισμό του, χωρίς όμως να κάμπτουν την προσπάθεια του προσωπικού να κρατήσει όρθιο το δημόσιο σύστημα υγείας. Ένας νεαρός ειδικός στην πληροφορική, με ελάχιστα μέσα δημιούργησε ένα μικρό κέντρο δεδομένων για την ψηφιοποίηση των ιατρικών αρχείων των παιδιών, επιλέγοντας να παραμείνει στη χώρα του, αντί να αναζητήσει στο Μαϊάμι μια εύκολη ζωή.
Η Κούβα σήμερα καλύπτει περίπου 40% των αναγκών με δικό της πετρέλαιο. Η έρευνα έχει στραφεί στην ανάπτυξη τεχνολογίας που θα τους επιτρέψει το 2050 να έχουν πλήρη αυτάρκεια σε καύσιμα και ηλεκτροκίνηση. Η βοήθεια της Κίνας, που προμηθεύει και τοποθετεί φωτοβολταϊκά στα νοσοκομεία, είναι ανυπολόγιστη. Παράλληλα προωθείται η ηλεκτροκίνηση των οχημάτων. Δύσκολα βλέπεις οχήματα να κινούνται με βενζίνη και πετρέλαιο. Τα ταξί τους είναι κάτι μηχανάκια ηλεκτροκίνητα που πίσω τους σέρνουν καρότσες.
Το ενδεχόμενο μιας στρατιωτικής επίθεσης συζητείται συχνά στην Κούβα, μας λέει ο συνομιλητής μας, όμως οι Κουβανοί δείχνουν αποφασισμένοι να υπερασπιστούν τη χώρα τους. Σε διεθνιστικό συνέδριο, με τη συμμετοχή του Προέδρου της Κούβας Μιγκέλ Ντίαζ-Κανέλ και του υπουργού Εξωτερικών, ένα υποθετικό σενάριο παρουσίας αμερικανικού αεροπλανοφόρου ανοιχτά της Κούβας αντιμετωπίστηκε με χιούμορ, με τον τελευταίο να σχολιάζει ότι οι Κουβανοί «ξέρουν από χορό» και θα το μετέτρεπαν σε μια μεγάλη πίστα χορού, παίρνοντας μάλιστα και το πετρέλαιο που τόσο χρειάζονται.
Πίσω από το χιούμορ διακρίνεις μια διάχυτη αυτοπεποίθηση. «Δείχνουν μια τέτοια αισιοδοξία και έχουν μια τέτοια περηφάνια για το ότι είναι Κουβανοί, που πιστεύω ότι αυτό θα είναι το όπλο τους», σημειώνει, περιγράφοντας την φροντίδα και το αίσθημα της ασφάλειας που βίωσαν κατά τη διάρκεια των εκδηλώσεων της Πρωτομαγιάς.
Η εμπειρία της Πρωτομαγιάς ήταν για τον συνομιλητή μας αποκαλυπτική: «Η προσυγκέντρωση είχε οριστεί στις τέσσερις τα ξημερώματα (…). Όταν φτάσαμε, το βλέμμα χανόταν μέσα στο πλήθος. Πάνω από μισό εκατομμύριο άνθρωποι είχαν ήδη συγκεντρωθεί» θυμάται, περιγράφοντας μια πορεία περίπου πέντε χιλιομέτρων στην Αβάνα χιλιάδων Κουβανών, που παρά τις διακοπές στο ηλεκτρικό συμμετείχαν μαζικά σ’ αυτό το βαθιά ριζωμένο κομμάτι της πολιτικής και κοινωνικής τους παράδοσης.
Η εικόνα ενός φτωχικά ντυμένου άνδρα με το παιδί του, χαράχτηκε στη μνήμη του. «Κρατούσε επί μιάμιση ώρα τη σημαία της Κούβας και, όταν τραγούδαγε τον ύμνο και την 3η διεθνή, τα μάτια του βγάζανε φλόγα, (…). (…) Αυτό που έλεγε ο Τσε Γκεβάρα ότι αν είσαι κομμουνιστής ξεκινάς με ένα πολύ μεγάλο αίσθημα αγάπης, το καταλαβαίνεις. Δεν έχουν ρεύμα, έχουν μαγκάλια και ψήνει κάτω όλη η πολυκατοικία…».
«Η Κούβα είναι πολύ χρήσιμη όχι μόνο για όσους τασσόμαστε με τον κομμουνισμό, αλλά για όλους. Αντιλαμβάνεσαι πόσο μικρά είναι τα προβλήματά σου και πόσο μεγάλη σημασία τους δίνεις. Στην Κούβα είναι ακριβώς το αντίθετο. Επίσης η Κούβα είναι ένα φωτεινό παράδειγμα του σήμερα, πως η Κούβα έκανε ένοπλη επανάσταση και πως ο κομμουνισμός έχει πετύχει (…) και θα πρέπει να τη στηρίζουμε με κάθε τρόπο», σημειώνει ο Δημήτρης.
Η δραματική μείωση του τουρισμού έχει καταστρέψει έναν από τους βασικούς πυλώνες της οικονομίας. Οι Κουβανοί έχουν ανάγκη να συνεχίσουμε να πηγαίνουμε. Και όταν επιστρέφουμε, να γινόμαστε πρεσβευτές της στις χώρες μας, λέει, προσθέτοντας πως πρέπει να σπάσουμε το «εμπάργκο» που υπάρχει στα ΜΜΕ για την Κούβα. «Είμαστε χρήσιμοι για την Κούβα, αλλά η Κούβα είναι περισσότερο χρήσιμη για εμάς. Μας δείχνει πώς θα παλέψουμε και στη χώρα μας για τα δικά μας πράγματα».
Για τον ίδιο η συμμετοχή στις μπριγάδες αποτελεί σημαντικό μήνυμα στήριξης και ελπίδας. «Αυτή είναι ίσως η πιο δυνατή ανάμνηση που αφήνει η Κούβα: η αίσθηση ότι, παρά τις δυσκολίες, η ανθρώπινη αξιοπρέπεια, η αλληλεγγύη και η αισιοδοξία παραμένουν ζωντανές».
Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Πριν που κυκλοφόρησε στις 13-14 Ιουνίου 2026
