Γιάννης Ελαφρός
Τις τελευταίες μέρες ένα σκηνικό έντασης στήνεται με την Τουρκία, με αφορμή το νομοσχέδιο που προετοιμάζει η κυβέρνηση Ερντογάν και σύμφωνα με τα «ρεπορτάζ» θα περιλαμβάνει τις βασικές διεκδικήσεις του τουρκικού κράτους σε Αιγαίο και νοτιοανατολική Μεσόγειο, οι οποίες έρχονται σε απευθείας αντιπαράθεση με τις αντίστοιχες του ελληνικού κράτους. Βεβαίως, κανείς δεν ξέρει τι ακριβώς θα περιέχει η νομοθετική πρόταση Ερντογάν, αλλά βολεύει πολλαπλώς να σηκωθεί ένας κουρνιαχτός κινδυνολογίας για την «τουρκική απειλή». Σήμερα που ο κόσμος μπαίνει σφιγμένος στο σούπερ-μάρκετ και βγαίνει σφαγμένος, η τουρκολογία είναι μια κάποια λύση…
Τον εθνικιστικό πυρετό ήρθε να ενισχύσει και η απόφαση της κυβέρνησης να αποσύρει τις δύο συστοιχίες Patriot από Κάρπαθο (θα τοποθετηθεί ζεύγος Μιράζ) και Διδυμότειχο, καθώς και τη φρεγάτα «Κίμων» από την Κύπρο. Οι εθνικιστές μίλησαν για υποχώρηση στις απειλές Ερντογάν, ακόμα και ο Α. Σαμαράς έκανε σχετική δήλωση. Στην πράξη βέβαια, όπως είχαμε γράψει από την αρχή, οι Patriot μπήκαν για να προστατεύσουν υποδομές του ΝΑΤΟ και των ΗΠΑ στη Σούδα, στην Αλεξανδρούπολη και στη Βουλγαρία. Αποτελούσαν πλευρά της ελληνικής εμπλοκής στον πόλεμο κατά του Ιράν! Βεβαίως, η ελληνική πλευρά –στο πλαίσιο της ΝΑΤΟϊκής άμυνας- είχε επιχειρήσει να κατοχυρώσει τη δυνατότητά της να μεταφέρει οπλικά συστήματα σε συνοριακές ζώνες και σε νησιά, παρά την αντίθεση της Τουρκίας. Τώρα, στη φάση που βρίσκεται η αντιπαράθεση ΗΠΑ-Ισραήλ με το Ιράν η παρουσία των συστοιχιών κρίθηκε ως μη αναγκαία.
▸ Ο ανταγωνισμός των αστικών τάξεων, οι διεκδικήσεις για τις ΑΟΖ και η εθνική ενότητα που βολεύει κυβέρνηση
και κεφάλαιο
Δεκαετίες ολόκληρες εθνικής κατήχησης και στις δύο πλευρές του Αιγαίου για τα «εθνικά δίκαια» έχουν μετατρέψει σε αυτονόητες «αλήθειες» διεκδικήσεις κι απαιτήσεις των απέναντι αστικών τάξεων, που ενισχύονται με αναφορές στο «διεθνές δίκαιο», παρότι στην πραγματικότητα δεν είναι καθόλου έτσι. Ταυτόχρονα, η εθνικιστική προπαγάνδα και η διαμόρφωση ενός μπαμπούλα βολεύει τις κυβερνήσεις και το αστικό στρατόπεδο. Ειδικά η κυβέρνηση της ΝΔ, που έχει μεγάλη φθορά κυρίως λόγω της όξυνσης του κοινωνικού προβλήματος, θα μπορούσε να αξιοποιήσει τη στροφή της προσοχής του κόσμου στα ελληνοτουρκικά, όπου ο Μητσοτάκης πουλάει το αφήγημα του κατάλληλου ηγέτη.
Στην πράξη η «τουρκική απειλή» έχει γίνει το άλλοθι για όλες τις αντιδραστικές πολιτικές και κάθε είδους αστική παλιανθρωπιά σε εθνικό και διεθνές επίπεδο. Λόγω τουρκικής απειλής πρέπει να αγοράσουμε όπλα, να γίνουμε αστακοί και να χρεωθούμε για δύο-τρεις γενιές. Να γενικευθεί ο μιλιταρισμός και να γίνουμε «Ισραήλ των Βαλκανίων». Να είμαστε σε ΕΕ και ΝΑΤΟ κι ενάντια στους πρόσφυγες, που είναι «υβριδικό όπλο» της Τουρκίας. Να είμαστε με το Ισραήλ, όσα εγκλήματα κι αν κάνει, γιατί ο Ερντογάν είναι με τους Παλαιστίνιους. Να είμαστε ενωμένοι, όλοι μαζί, εργαζόμενοι κι εργοδότες, πλούσιοι και φτωχοί, θύτες και θύματα, απέναντι στην Τουρκία.
Σημαίνει αυτό πως ο ανταγωνισμός μεταξύ ελληνικής και τουρκικής αστικής τάξης είναι «στημένος» για εσωτερικούς λόγους; Όχι βέβαια, είναι πραγματικός και πολύ επικίνδυνος, καθώς είναι άδικος κι επιθετικός και από τις δύο πλευρές, έστω αν κάθε φορά χρησιμοποιούνται διαφορετικά μέσα. Η έκταση και το βάθος του ανταγωνισμού, που υπήρχε και παλιότερα (Κυπριακό, υφαλοκρηπίδα) ανέβηκε όταν θεσπίστηκαν διεθνώς οι ΑΟΖ (Αποκλειστικές Οικονομικές ζώνες), αναπτύχθηκαν οι εξορύξεις υδρογονανθράκων σε μεγάλα θαλάσσια βάθη και οι ενεργειακοί δρόμοι με υποθαλάσσιους αγωγούς. Η αντιπαράθεση των δύο κρατών για τη χάραξη της ΑΟΖ έχει να κάνει με αυτά, που βεβαίως αφορούν μεγάλα μονοπώλια και πολυεθνικές εταιρείες και όχι τους λαούς, που θα πληρώσουν με ιδρώτα, ρύπανση και αίμα.
Τα μονοπώλια και οι πολυεθνικές θα έχουν εξορύξεις και κέρδη, οι λαοί ιδρώτα, ρύπανση και αίμα
Για να κατανοήσουμε με τον πιο απλό τρόπο την αντιπαράθεση Ελλάδας – Τουρκίας για την ΑΟΖ μπορούμε να πούμε πως η ελληνική πλευρά θεωρεί πως κάθε νησί (ανεξάρτητα μεγέθους και συσχετισμού με την κοντινή στεριά) έχει δικαίωμα σε ΑΟΖ 200 μιλίων, ενώ η τουρκική πως μόνο οι ηπειρωτικές ακτές έχουν δικαίωμα 200 μιλίων και τα νησιά (ακόμα και τα μεγαλύτερα, όπως η Κρήτη) έχουν ΑΟΖ ίση με τα χωρικά τους ύδατα. Και οι δύο θέσεις είναι ανυπόστατες, επεκτατικές σε βάρος της γειτονικής χώρας και άδικες, ενώ θα μπορούσαν να επιβληθούν μόνο μετά από πόλεμο. Στο αστικό αφήγημα μπαίνει όλο το ελληνικό αστικό μπλοκ (αντίστοιχα και το τουρκικό), από τη ΝΔ, την ακροδεξιά και το ΠΑΣΟΚ μέχρι τον ΣΥΡΙΖΑ και τον Τσίπρα, ενώ συνήθως η αντιπολίτευση πλειοδοτεί σε εθνικιστική πίεση. Δυστυχώς μεγάλο μέρος της ελληνικής Αριστεράς και το ΚΚΕ δέχεται την προσέγγιση της ελληνικής αστικής τάξης για τα 200 μίλια ως εθνικά «κυριαρχικά δικαιώματα», που πρέπει να προστατευτούν από την «τουρκική επιθετικότητα», ανοίγοντας έτσι την πόρτα για να περνά η αστική προπαγάνδα μέσα στον λαό. Όλα αυτά γίνονται πολύ πιο επικίνδυνα σήμερα, όπου ο πόλεμος έχει έρθει άμεσα στο προσκήνιο και η όξυνση των παγκόσμιων ανταγωνισμών οδηγεί σε συγκρούσεις. Ειδικά, ο παράγοντας Ισραήλ και ο επιθετικός άξονας Ελλάδας – Κύπρου – Ισραήλ με την κηδεμονία των ΗΠΑ, έχοντας απέναντι την Τουρκία, ρίχνουν λάδι στη φωτιά των αντιθέσεων στην περιοχή.
Σε αυτό το πλαίσιο η κίνηση της κυβέρνησης Ερντογάν να μετατρέψει σε νόμο τις τουρκικές αξιώσεις στις θαλάσσιες ζώνες έχει οπωσδήποτε τη σημασία της. Ας μην ξεχνάμε όμως πως τον Απρίλιο του 2025 η Ελλάδα παρουσίασε τον Θαλάσσιο Χωρικό Σχεδιασμό, όπου αποτυπώνεται το μέγεθος της ελληνικής ΑΟΖ σύμφωνα με τις επιθυμίες της Αθήνας (ο ορισμός ΑΟΖ απαιτεί διακρατική συμφωνία των εμπλεκόμενων χωρών), ενώ τον Νοέμβριο του 2024 η κομισιόν δημοσίευσε χάρτη με την επήρεια όλων των νησιών – και του Καστελόριζου – έως και 200 μίλια.
