Παναγιώτης Μαυροειδής
▸ Οικονομικές βόμβες και εκβιασμοί από την κυβέρνηση Τραμπ, έχοντας στο στόχαστρο κυρίως την Κίνα
Ο αντίκτυπος των αυξήσεων των δασμών στην παγκόσμια οικονομία είναι ήδη εξαιρετικά μεγάλος. Υπάρχει μια «αριστεροδέξια» ερμηνεία ότι αυτή η κίνηση στοχεύει στη βιομηχανική ανασυγκρότηση των ΗΠΑ με προστασία της εγχώριας παραγωγής και απασχόλησης, αλλά και των άλλων τελικά κρατών, καθώς θα επιλέξουν ή θα αναγκαστούν να κινηθούν σε μια πολιτική «ανάκτησης της κυριαρχίας», βάζοντας η κάθε χώρα μικρή ή μεγάλη πέτρα στον τάφο της «παγκοσμιοποίησης». Περίπου αυτά λέει και ο Τραμπ.
Ποιες χώρες ιστορικά επιβάλουν δασμούς; Το όπλο των δασμών είναι πάντα όπλο των αδύναμων οικονομιών. Ή, έστω, ανερχόμενων χωρών, στη νηπιακή τους ηλικία. Και καλά κάνουν. Αντίθετα, οι καπιταλιστικές χώρες και οικονομίες που είναι σε άνοδο, μιλούν (υποκριτικά) στο όνομα του «ελεύθερου εμπορίου» για να καταπιούν τους πιο αδύναμους ανταγωνιστές.
Όταν όμως η επιβολή δασμών γίνεται από τις κορυφαίες καπιταλιστικές οικονομίες, δρομολογούνται δυναμικές άλλης ποιότητας. Υψηλούς δασμούς είχαν επιβάλει οι ΗΠΑ στα 1860 μετά τον εμφύλιο πόλεμο για να προστατεύσουν την ασχημάτιστη ακόμη οικονομία τους απέναντι στην αποικιοκρατική Αγγλία. Ο Ένγκελς προειδοποιούσε από τότε: «Όταν μια καπιταλιστική χώρα κυριαρχεί παγκόσμια, είναι υπέρ του ελεύθερου εμπορίου». Κλασικά παραδείγματα η Αγγλία το 1880-1890 και στις αρχές του 20ου αιώνα και οι ΗΠΑ μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο και ειδικά μετά το 1950. Η Αγγλία πριν την πτώση της αύξησε τους δασμούς, οι ΗΠΑ σήκωσαν τη σημαία της κατάργησης. Ο πόλεμος των δασμών μετά τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο, ειδικά από 1929-1934, συρρίκνωσε το παγκόσμιο εμπόριο κατά 66%. Το τι ακολούθησε μετά και πώς λύθηκαν οι λογαριασμοί είναι γνωστό.Σήμερα, στη θέση της Αγγλίας τότε και στην καθοδική τροχιά της είναι οι ΗΠΑ, ενώ σε ανοδική θέση είναι η Κίνα, αλλά και νέες αναδυόμενες καπιταλιστικές χώρες του Νότου και της Ανατολής.
Η πολιτική έρχεται πάντα μετά την οικονομία, αλλά έχει τη δική της στροβιλώδη δυναμική. Ειδικά η «πολιτική με άλλα μέσα», δηλαδή ο πόλεμος. Δεν γνωρίζουμε ακόμη -ούτε καν οι πρωταγωνιστές αυτών των πρωτοβουλιών- σε ποιο παροξυσμό αντιθέσεων θα οδηγηθούν τα πράγματα. Δεν πρέπει όμως και να υποτιμηθούν. Δεν πρόκειται μόνο για μια απλή -ακραία ίσως- ταξική φορολογική πολιτική της κυβέρνησης Τραμπ, να μαζέψει έσοδα από τους τερατώδεις δασμούς, ώστε να μπορέσει να φοροαπαλλάξει ακόμη πιο ριζικά επιχειρήσεις, αστούς και μεσοαστούς στις ΗΠΑ, όπως είχε «τάξει» προεκλογικά, χωρίς να ξετινάξει το έλλειμμα.
Η κίνηση Τραμπ δεν είναι απλά δικιά του και δεν πρόκειται για τρέλα. Είναι επιλογή και ανάγκη του αμερικάνικου καπιταλισμού. Είναι μέρος μιας συνολικής επιθετικής στρατηγικής για την ανασυγκρότησή του, σε συνθήκες ιστορικής απειλής απώλειας της παγκόσμιας κυριαρχίας/ηγεμονίας του, καμπής του διεθνούς καπιταλισμού συνολικά, παρόξυνσης του καπιταλιστικού ιμπεριαλιστικού ανταγωνισμού.
Η κούρσα δασμών και αντιδασμών που ξεκίνησαν οι ΗΠΑ, είναι αλληλένδετη με τα εξής: Πρώτο, τη στροφή της ΕΕ προς την πολεμική οικονομία, όπου 5% πολεμικές δαπάνες σε κάθε χώρα του ΝΑΤΟ σημαίνει εκτός των άλλων να αγοράζει όπλα των ΗΠΑ (και ενέργεια των ΗΠΑ).
Δεύτερο, η Κίνα ενισχύει τον διεθνή ρόλο της στην οικονομία, ανεβάζει τις πολεμικές δαπάνες, διεκδικώντας τον ρόλο του ηγέτη στην «καλή παγκοσμιοποίηση». Σε πλήρη αντιστροφή ρόλων, καταγγέλλει τις παραβιάσεις κανόνων του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου.
Στο πλαίσιο αυτό, η κυβέρνηση Τραμπ, προωθεί ταχύτατα:
Πρώτο, επιβολή δασμών πρωτίστως στην Κίνα, μικρότερους σε ΕΕ, Καναδά, Βρετανία, Ιαπωνία κλπ., αλλά και απειλή για ακόμα βαρύτερους στις χώρες με ισχυρές κινεζικές επενδύσεις, ώστε να μην προσφέρουν bypass για κινεζικές εξαγωγές. Δεύτερο, ραγδαία μείωση των δημόσιων/κρατικών και ειδικά των κοινωνικών δαπανών. Τρίτο, νέα μείωση του φορολογικού συντελεστή των επιχειρήσεων από το 21% στο 15% (από 35% στην πρώτη τετραετία Τραμπ). Τέταρτο, εκτόξευση πολεμικού προϋπολογισμού στο ένα τρισ. (αύξηση 12%), μαζί με επανέναρξη πυρηνικών δοκιμών, κλιμάκωση ανταγωνισμού στο διάστημα, ενώ μπαίνει στο τραπέζι η προοπτική επίθεσης στο Ιράν.
Η περίπτωση να πετύχει το αφήγημα του Τραμπ για τις ίδιες τις ΗΠΑ, δηλαδή «επιβολή δασμών, άρα προστασία εγχώριας βιομηχανίας, συνεπώς αύξηση εσόδων, παραγωγής, εισοδήματος και απασχόλησης», αμφισβητείται. Το πιθανότερο αποτέλεσμα θα είναι ύφεση και στασιμοπληθωρισμός, μαζί με άνοδο ανεργίας.
Στην ευρύτερη εικόνα, υπάρχει ο ισχυρισμός ότι οι ΗΠΑ θα ενισχυθούν και οι υπόλοιπες οικονομίες θα γονατίσουν, με πρόχειρο επιχείρημα ότι οι ΗΠΑ επέβαλαν δασμούς που επηρεάζουν τις εισαγωγές αγαθών αξίας κοντά στα 2,1 τρισ., ενώ τα απαντητικά μέτρα όλων μαζί των χωρών αφορούν αγαθά αξίας μόνο 158 δισ.. Ωστόσο, ό,τι και να λέει ο Τραμπ η Αμερική δεν είναι τόσο «μεγάλη». Οι εισαγωγές αγαθών στις ΗΠΑ αποτελούν το 13% των παγκόσμιων εισαγωγών, ενώ είναι στη δεύτερη θέση στη μεταποίηση (13%), με την Κίνα στην πρώτη (35%). Πρόσφατη μελέτη καταλήγει στο ότι, εάν οι ΗΠΑ επιβάλλουν τώρα απόλυτους φραγμούς σε όλα τα κράτη, τα 70 από αυτά θα αναπροσανατολίσουν τις εξαγωγές τους άμεσα, ενώ τα άλλα 115 σε διάστημα λιγότερο των πέντε χρόνων. Πολύ δηκτικά οι Financial Times ισχυρίζονται ότι αντί για «αποπαγκοσμιοποίηση» θα έχουμε «αποαμερικανοποίηση».
«Κανονικά», λοιπόν, οι ΗΠΑ δεν μπορούν να ανατρέψουν την τάση της καπιταλιστικής διεθνοποίησης και την ανάδυση νέων καπιταλιστικών κρατών και συσχετισμών οικονομικής και πολιτικής ισχύος. Γι’ αυτό και παίρνουν τα «αντικανονικά» μέτρα και από θιασώτες χθες,παραπονιούνται πως είναι θύματα της παγκοσμιοποίησης σήμερα. Ή/και θα καταφύγουν στο τελευταίο «επιχείρημα», την πολεμική αναμέτρηση
Η άνοδος του ταξικού και αντιπολεμικού αγώνα θα κρίνει αν «τα βουβάλια που αντιπαλεύουν στον βάλτο θα λιώσουν τα βατράχια»
. Η Κίνα ίσως δε βιάζεται να προκαλέσει κάποια «αποτυχία» του Τραμπ, καθώς αυτός τελικά αποδεικνύεται καταλύτης μιας μετάβασης προς ένα κόσμο που ναι μεν δε θα είναι αρμονικά «πολυπολικός», αλλά πάντως δεν θα έχει στο κέντρο του ως μοναδικό πόλο τις ΗΠΑ και έτσι θα μένει το πεδίο ανοιχτό για τη δική της ηγεμονία. Στο μεταίχμιο «επιτυχίας» και «αποτυχίας», η άνοδος του ταξικού και αντιπολεμικού αγώνα σε όλο τον κόσμο, θα κρίνει αν «τα βουβάλια που αντιπαλεύουν στον βάλτο θα λιώσουν τα βατράχια», ή αν θα αποκρουστεί η πολεμική ανασυγκρότηση του ολοκληρωτικού καπιταλισμού από θέσεις επαναστατικής κομμουνιστικής διεθνοποίησης της ανθρωπότητας, σώζοντας εργατικές τάξεις και λαούς από την εκμετάλλευση και τον πολεμικό όλεθρο.
Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Πριν στο φύλλο 12-13 Απριλίου 2025
