Δημήτρης Γρηγορόπουλος
Ο Τσε Γκεβάρα, εκτός από την προσωπική ηρωική συμβολή του στο επαναστατικό κίνημα, άφησε μια σημαντική πολιτική παρακαταθήκη για το αδύνατο του κοινοβουλευτικού δρόμου προς τον σοσιαλισμό, την ανάγκη της νέας επαναστατικής εξουσίας για την οικοδόμηση της σοσιαλιστικής κοινωνίας και τα χαρακτηριστικά τους.
Στα επίμαχα ζητήματα του επαναστατικού κινήματος αξιοσημείωτη είναι η συμβολή του Κουβανικού επαναστατικού κινήματος, με πρωτεργάτες τον Φιντέλ Κάστρο και τον Τσε Γκεβάρα. Οι Κουβανοί επαναστάτες δεν απέρριπταν ούτε υποτιμούσαν την αξιοποίηση των εκλογών και του κοινοβουλευτικού αγώνα, σε αντίθεση όμως με άλλα ρεύματα, όπως ο ευρωκομμουνισμός και η πλειοψηφία των σύγχρονων αριστερών ρευμάτων, που έχουν απεμπολήσει πλέον την επαναστατική πάλη και έχουν ενσωματωθεί στον κοινοβουλευτικό αγώνα, ο οποίος, στην καλύτερη περίπτωση μπορεί να αποτελέσει μόνο ένα μέσο, μεταξύ άλλων, επαναστατικής τακτικής και προπαγάνδας.
Καμία αριστερή κυβέρνηση δεν μπορεί να είναι έκφραση της πολιτικής εξουσίας της εργατικής τάξης. Οι δογματικοί θιασώτες του ειρηνικού κοινοβουλευτικού δρόμου μετάβασης στο σοσιαλισμό παραβλέπουν, παρά την ιστορική πείρα και λογική, ότι η άρχουσα αστική τάξη, παραβιάζοντας το σύνταγμά της, θα προχωρήσει σε στρατιωτικό πραξικόπημα, για ν’ ανατρέψει ακόμη και μια νομιμόφρονα αριστερή κυβέρνηση. Επομένως, οι λαϊκές δυνάμεις, χωρίς τις αυταπάτες που καλλιεργεί ο αστισμός και ο ρεφορμισμός, ακόμη και όταν δοκιμάζουν τον «ειρηνικό» δρόμο πρόσβασης στην εξουσία, δεν παραλείπουν να ετοιμάζονται και για τον ένοπλο αγώνα.
Αυτή η ιστορική αλήθεια πολλάκις έχει επιβεβαιωθεί. Όπως μετά την αποχώρηση των Γερμανών η απρόκλητη επίθεση στις δυνάμεις του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ τον Δεκέμβρη του 1944, αργότερα το πραξικόπημα στη Χιλή, αλλά και στη Βενεζουέλα από στρατιωτικές δυνάμεις. Παρά την ειρηνική και νομιμόφρονα επιλογή των αριστερών κυβερνήσεων, ο ειρηνικός αγώνας τους καταλήγει σε αιματηρή καταστολή.
Ωστόσο, ο Τσε, αν και θεωρούσε ότι κάποια μορφή βίαιης σύγκρουσης με την αστική τάξη ήταν αναπόφευκτη, δεν προσέφυγε σε τυχοδιωκτικές επαναστατικές ενέργειες, χωρίς να έχει συνειδητοποιηθεί απ’ την πλειοψηφία του λαού το αναπόφευκτο της βίαιης σύγκρουσης.
Ποτέ η κυρίαρχη τάξη δεν παραιτήθηκε απ’ την εξουσία, χωρίς να δώσει την ύστατη μάχη
Ο ρεαλισμός του Τσε και των Κουβανών επαναστατών απέκλειε και μια άλλη μορφή υπερεπαναστατικού τυχοδιωκτισμού, την εξαγωγή επανάστασης σ’ άλλη χώρα, χωρίς να συντρέχουν οι απαιτούμενες συνθήκες. Η επιστημονική θεώρηση των κοινωνικών αντιθέσεων, η υπερόξυνσή τους και η αγανάκτηση των λαϊκών στρωμάτων σε μια χώρα απ’ την καταπίεση της αστικής τάξης, ήταν, κατά τον Τσε Γκεβάρα, αναπόφευκτος όρος για τη λαϊκή επανάσταση. Κατηγορηματικά, ο Τσε δήλωνε: «Οι επαναστάσεις προκαλούνται από την εκμετάλλευση που κάνουν στον λαό τους, οι κυβερνήσεις. Αλλά πάντα το γεγονός παραμένει ότι οι επαναστάσεις δεν μπορούν να εξαχθούν».
Κακέκτυπο εξαγωγής της επανάστασης, ή μάλλον εξαγωγής του υπαρκτού σοσιαλισμού της ΕΣΣΔ, επιβλήθηκε σε χώρες που απελευθέρωσε ο προελαύνων κόκκινος στρατός. Στις χώρες αυτές, υπήρχαν στον ένα ή τον άλλο βαθμό αριστερές δυνάμεις, όχι όμως επαρκείς ούτε διατεθειμένες στην πλειοψηφία τους να προσχωρήσουν στον σοσιαλισμό. Επρόκειτο (με διαφορές ανά χώρα) περισσότερο για εξαγωγή επανάστασης, παρά για επανάσταση των λαών απ’ την αγανάκτηση για την καταπίεση και εκμετάλλευση της άρχουσας τάξης.
Είναι αναγκαία η εγκαθίδρυση κρατικής εξουσίας της εργατικής τάξης; Αυτό το ερώτημα συνήθως τίθεται, όταν το μπλοκ των δυνάμεων της κοινωνικής αλλαγής επικρατήσει με εκλογές και όχι με επαναστατική σύγκρουση. Οι δυνάμεις αυτές διακατέχονται απ’ την ουτοπική αντιεπιστημονική αντίληψη ότι η αστική τάξη και οι θεσμοί της θα σεβαστούν την εκλογική ετυμηγορία του λαού και θα επιτρέψουν στη νικήτρια αριστερά να εφαρμόσει αβρόχοις ποσί ακόμη και ένα αντικαπιταλιστικό πρόγραμμα. Ιστορικά παραδείγματα αυτής της στάσης αποτελούν οι αριστερές δυνάμεις στη Χιλή και λιγότερο στη Βενεζουέλα. Ωστόσο η ανάγκη εγκαθίδρυσης επαναστατικής εξουσίας της εργατικής τάξης και όχι η αυταπάτη χρησιμοποίησης της αστικής εξουσίας είναι η αυτονόητη προϋπόθεση για την πλήρη υλοποίηση ενός αντικαπιταλιστικού προγράμματος. Δεν υπάρχει ούτε ένα ιστορικό παράδειγμα που η κυρίαρχη τάξη να παραιτήθηκε απ’ την εξουσία, χωρίς να δώσει και την ύστατη μάχη με τις δικές της δυνάμεις αλλά και τις δυνάμεις των ιμπεριαλιστών πατρόνων της. Οι Κουβανοί επαναστάτες είχαν βιώσει στο πετσί τους αυτή τη σκληρή αλήθεια. Η άρχουσα τάξη στην Κούβα και οι Αμερικανοί πάτρονές της πάλεψαν λυσσαλέα, για να συντρίψουν την επανάσταση. Αλλά ακόμη κι όταν νικήθηκαν απ’ τις επαναστατικές δυνάμεις δεν αποδέχτηκαν την ήττα τους, αλλά με την αμέριστη βοήθεια των ΗΠΑ προέβησαν σε πολυάριθμες πράξεις βίας για να ανατρέψουν το λαοπρόβλητο επαναστατικό καθεστώς, με κορύφωση την επιχείρηση απόβασης μισθοφόρων το 1962 που απωθήθηκαν τελικά απ’ τον επαναστατικό στρατό στη θάλασσα.
Η πάλη λοιπόν για την εξουσία, που δεν αποτελεί μονόπρακτο επεισόδιο, επιβεβαιώνει την ανάγκη κατάκτησης αλλά και υπεράσπισης της εξουσίας απ’ τις λυσσαλέες επιθέσεις της αστικής τάξης και των πατρόνων της.
Μάλιστα, στη Χιλή η ριζοσπαστική κυβέρνηση που είχε αναδειχθεί στις εκλογές του 1970 ανετράπη με αιματηρό στρατιωτικό πραξικόπημα που επέβαλε στη χώρα ένα βάρβαρο δικτατορικό καθεστώς.
Δεύτερη αιτία, λιγότερο αυτονόητη απ’ την πρώτη, για την εγκαθίδρυση και υπεράσπιση επαναστατικού κράτους, είναι η ανάγκη όχι μόνο της υπεράσπισής του απ’ τους αντεπαναστάτες, αλλά και η ανάγκη οργάνωσης και λειτουργίας σε σοσιαλιστική βάση, της οικονομικής, κοινωνικής και πολιτικής ζωής της χώρας. Οι λαϊκοί θεσμοί που εγκαθιδρύονται δεν προστατεύουν και διευρύνουν μόνο τα δικαιώματα των πολιτών, αλλά, σε αντιδιαστολή με τον καπιταλισμό, διασφαλίζουν τα συμφέροντα των εργαζομένων, αλλά και τη συμμετοχή του λαού στη ρύθμιση όλων των κοινωνικών υποθέσεων. Στόχος, να μάθει η κοινωνία να διοικεί και να ελέγχει το κράτος χωρίς την καταδυνάστευση και εκμετάλλευση απ’ την κεφαλαιοκρατία.
Βιβλιογραφία:
– Ο Τσε Γκεβάρα μιλάει στους νέους, εκδ. Διεθνές Βήμα
– Κάρλος Ταμπλάδα, Η πολιτική οικονομία οικοδόμησης του σοσιαλισμού, εκδ. Διεθνές Βήμα
– Δημήτρης Καλτσώνης, Ο Τσε για το κράτος και την επανάσταση, εκδ. Τόπος
