Μάκης Γεωργιάδης
Προς τον κόκκινο Δεκέμβρη του ΄44
Το 1944 είναι μια πολύ σημαντική χρονιά. Κορυφώνεται ο αντιστασιακός αγώνας με πρωτοπορία το ΕΑΜ και τον ΕΛΑΣ, απελευθερώνεται η χώρα από τους ναζί, οργανώνεται η αντίδραση, γίνονται τα μπλόκα-πογκρόμ κατά αριστερών στην Αθήνα, πραγματοποιούνται οι καταστροφικές για το ΕΑΜικό κίνημα συμφωνίες του Λιβάνου και της Καζέρτας, διαμορφώνονται οι όροι για μεγάλη ταξική σύγκρουση που θα πραγματοποιηθεί τελικά τον Δεκέμβρη του ΄44, ανοίγοντας τον δρόμο για τον εμφύλιο πόλεμο. Το Πριν θα παρακολουθήσει αυτή την πορεία προς τον Δεκέμβρη, με ειδικές σελίδες των «Ρωγμών», προετοιμάζοντας ένα μεγάλο Αφιέρωμα στα 80 χρόνια του Δεκέμβρη του ΄44.
Η κερκόπορτα του εμφυλίου ανοίγει στην Καζέρτα
Στην Καζέρτα της Ιταλίας, κοντά στη Νάπολη, υπογράφηκε στις 26 Σεπτεμβρίου 1944 η συμφωνία που έμελλε να παίξει καθοριστικό ρόλο στις μετέπειτα εξελίξεις στην απελευθερωμένη Ελλάδα. Η παγιδευμένη ήδη, σε πολιτικό επίπεδο, ηγεσία του ΕΑΜ και του ΚΚΕ με τη συγκρότηση κυβέρνησης «εθνικής ενότητας», οδηγείται στην απεμπόληση του μεγαλύτερου πλεονεκτήματος της: του ΕΛΑΣ. Του λαϊκού στρατού, ο οποίος την ώρα που υπογραφόταν η συνθήκη στην Καζέρτα, είχε απελευθερώσει ήδη τα ¾ της χώρας. Τα ζητήματα που είχαν προκύψει μόλις είχε γίνει ευρέως αντιληπτό ότι οι δυνάμεις του άξονα οδεύουν προς ήττα, δεν ήταν ούτε απλά ούτε συνηθισμένα. Με μια έννοια σίγουρα δεν είχαν ξαναεμφανιστεί στο ελληνικό εργατικό κίνημα και το ΚΚΕ. Οι απολήξεις όλων των ζητημάτων συμπυκνώνονταν σε μια λέξη: εξουσία. Το γεγονός ότι το ΕΑΜ και ο ΕΛΑΣ στο διάβα του πολέμου και της αντίστασης είχαν καταφέρει να δημιουργήσουν καινοτόμες μορφές λαϊκής εξουσίας, αποδεικνυόταν ότι δεν ήταν αρκετό για μια συνολική επικράτηση. Την κρίσιμη ώρα το ΕΑΜ και ο πολιτικός του εγκέφαλος, το ΚΚΕ, αδυνατούσαν να δουν τις εξελίξεις με στρατηγικό βάθος. Έτσι ο δρόμος για τη διεμβόληση του ΕΑΜ και την τελική διάλυσή του άνοιξε ήδη από το συνέδριο του Λιβάνου στις 17-20 Μαΐου 1944. Από τη στιγμή που ο Γ. Παπανδρέου κατάφερε να αποσπάσει τη συναίνεση του ΚΚΕ για κυβέρνηση εθνικής ενότητας είχε και το χρόνο και τα μέσα για να σχεδιάζει και την απονέκρωση του ΕΛΑΣ. Το κρίσιμο στοιχείο, όπως θα έλεγε αργότερα κι ο ίδιος, θα ήταν η εξόριστη κυβέρνηση να φτάσει στην Αθήνα, πριν μπει σε αυτήν και την καταλάβει ο ΕΛΑΣ. Τα σχέδια Παπανδρέου και Βρετανών υλοποιούσε η συμφωνία της Καζέρτας,
Ήταν τόσο ετεροβαρής η συμφωνία αυτή εναντίον του ΕΑΜ και του ΕΛΑΣ ώστε προέβλεπε μεταξύ άλλων: Πρώτο: Όλες οι αντάρτικες ομάδες που δρούσαν στην Ελλάδα έμπαιναν κάτω από τις διαταγές της ελληνικής κυβέρνησης εθνικής ενότητας. Δεύτερο. Η ελληνική κυβέρνηση έθετε τις δυνάμεις αυτές υπό τις διαταγές του στρατηγού Ρ. Σκόμπι ο οποίος ορίστηκε από τον ανώτατο συμμαχικό αρχιστράτηγο ως στρατηγός που θα διοικούσε τις δυνάμεις στην Ελλάδα. Τρίτο: Σύμφωνα με την προκήρυξη που εκδόθηκε από την ελληνική κυβέρνηση, οι αρχηγοί των Ελλήνων ανταρτών θα απαγόρευαν κάθε απόπειρα των μονάδων τους να αναλάβουν την αρχήν ανά χείρας, πράξη που θα θεωρούνταν σαν έγκλημα και θα τιμωρούνταν αναλόγως. Τέταρτο: Όσον αφορούσε την Αθήνα, καμία ενέργεια δεν θα αναλαμβανόταν εκτός από τις υπό τις άμεσες διαταγές του στρατηγού Σκόμπι. Πέμπτο: Τα Τάγματα Ασφαλείας θεωρούνταν ως όργανα του εχθρού, θα χαρακτηρίζονταν ως «εχθρικοί σχηματισμοί», εκτός αν παραδίνονταν «συμφώνως προς διαταγάς εκδοθισομένας παρά του στρατηγού διοικούντος τις εν Ελλάδι δυνάμεις». Έκτο: Όλες οι αντάρτικες ελληνικές δυνάμεις, με σκοπό να δοθεί τέρμα στις διαμάχες του παρελθόντος, δήλωναν ότι θα σχημάτιζαν εθνική ένωση για να συντονίσουν τη δράση τους για το καλύτερο συμφέρον του κοινού αγώνα. Έβδομο: Ο στρατηγός Σκόμπι, κατόπιν της εξουσίας που του παραχωρήθηκε από τον ανώτατο συμμαχικό αρχιστράτηγο και με συμφωνία της ελληνικής κυβέρνησης εξέδωσε τις στημένες διαταγές επιχειρήσεων.
Η συμφωνία υπογράφηκε τότε από τέσσερα μέλη της κυβέρνησης εθνικής ενότητας η οποία είχε σχηματιστεί στις 2 Σεπτεμβρίου και ήταν οι Γ. Παπανδρέου, Θ. Τσάτσος και Ι. Ζεύγος, Α. Σβώλος από πλευράς ΕΑΜ ενώ από τις αντάρτικες οργανώσεις υπέγραφαν οι στρατηγοί Σ. Σαράφης από τον ΕΛΑΣ και Ν. Ζέρβας από τον ΕΔΕΣ. Στις εργασίες της Καζέρτας συμμετείχαν κορυφαίοι εκπρόσωποι του βρετανικού ιμπεριαλισμού, όπως ο αρχιστράτηγος των συμμαχικών δυνάμεων Μέσης Ανατολής Γουίλσον ο οποίος ήταν και πρόεδρος της σύσκεψης, ο υπουργός Μέσης Ανατολής Μακμίλαν, ο Βρετανός πρεσβευτής στην Ελλάδα Λίπερ και ο στρατηγός Σκόμπι.
Το ΕΑΜ και το ΚΚΕ ήταν ήδη παγιδευμένα πολιτικά από τον Λίβανο
Οπωσδήποτε, τα κρίσιμα στοιχεία αφορούν τη συγκατάθεση ΕΑΜ και ΚΚΕ να μην μπει ο ΕΛΑΣ ως απελευθερωτής στην Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη, δηλαδή στα κρίσιμα αστικά κέντρα. Από την άλλη, ναι μεν οι δοσιλογικές οργανώσεις και τα Τάγματα Ασφαλείας ονομάζονται εχθρικές οργανώσεις (αφήνοντας όμως ανοικτή τη δυνατότητα διάσωσής τους μέσω παράδοσης), αλλά η δημόσια ασφάλεια παραδίδεται στη χωροφυλακή που συνεργάστηκε με τους Ναζί και τον στρατηγό Σπηλιωτόπουλο. Παράλληλα ολόκληρα κομμάτια της Θεσσαλίας, της Μακεδονίας και της Πελοποννήσου, αφήνονται εσκεμμένα βορά στις φασιστικές συμμορίες του Σούρλα, του Τσαούς Αντόν και πολλών άλλων. Όλα αυτά προέκυψαν από τις πρώτες, σύντομες διαταγές επιχειρήσεων που εξέδωσε ο Σκόμπ. Το σχέδιο υπήρξε καλά μελετημένο.
Δεν είναι τυχαίο το γεγονός ότι ο Γ. Παπανδρέου, στο συνέδριο του Λιβάνου εσκεμμένα εξομοίωνε το ΕΑΜ-ΕΛΑΣ με τα Τάγματα Ασφαλείας. Έλεγε χαρακτηριστικά: «Κόλασις είναι σήμερον η κατάστασις της πατρίδος. Σφάζουν οι Γερμανοί, σφάζουν τα Τάγματα Ασφαλείας. Σφάζουν και οι αντάρτες. Με την τρομοκρατικήν αυτήν δράσιν του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ εδημιουργήθη, δυστυχώς, το ψυχολογικόν κλίμα το οποίο επέτρεψε εις τους Γερμανούς να επιτύχουν εις το τρίτον έτος της δουλείας ό,τι δεν είχαν κατορθώσει κατά τα δύο πρώτα έτη: την κατασκευήν των Ταγμάτων Ασφαλείας, προορισμός των οποίων είναι ο εμφύλιος πόλεμος…».
Σε αντίθεση με τον προκάτοχό του Εμμανουήλ Τσουδερό, ο οποίος είχε ανοιχτά αποκηρύξει τη δράση των Ταγμάτων, ο Γεώργιος Παπανδρέου αρνείται πεισματικά να το κάνει μέχρι την 6ηΣεπτεμβρίου, λίγο πριν την Καζέρτα. Η τακτική της άρχουσας τάξης είχε αλλάξει και όλα αποσκοπούσαν στην τελική παγίδευση του ΕΑΜ. Παρά τα αντιθέτως θρυλούμενα, η εξουσία δεν μπορούσε να μοιραστεί. Το βέβαιο είναι πως η αστική τάξη είχε αποφασίσει πως το ζήτημα θα λυνόταν με τα όπλα και αυτό που αποζητούσε ήταν χρόνος. Ο ίδιος ο Παπανδρέου είχε ζητήσει από τον Τσώρτσιλ σημαντική και αξιόμαχη δύναμη Βρετανικών στρατευμάτων ώστε να καταφέρει να επιβληθεί, διότι γνώριζε τη δύναμη του ΕΛΑΣ. Από την πλευρά του ΚΚΕ δεν υπήρχε ανάλογη στρατηγική προσέγγιση.
Η ιστορία έχει πολλές και δύσκολες στροφές και το ζητούμενο είναι στην εποχή μας να ξεπροβάλουν μέσα από απόκρημνες πλαγιές και επικίνδυνες στροφές οι επαναστατικές δυνάμεις που θα μπορέσουν να χαράξουν έναν άλλο δρόμο…
Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Πριν (21.9.24)
