Φαμπιάνι Μαγκαλιάις Μασάντο
Σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης το Ρίο Γκράντε
Στις αρχές Μαΐου, το νοτιότερο άκρο της Βραζιλίας επλήγη έντονα από δυνατές βροχές, με όγκους νερού που δεν είχαν καταγραφεί ποτέ πριν στην ιστορία. Οι πλημμύρες επηρέασαν περισσότερους από 2,3 εκατομμύρια ανθρώπους στο ομόσπονδο κράτος του Ρίο Γκράντε ντο Σουλ, περίπου 600.000 έμειναν άστεγοι και το 93% των δήμων υπέστησαν καταστροφές, ενώ έχουν αναφερθεί τουλάχιστον 166 νεκροί και 66 αγνοούμενοι. Ολόκληρες πόλεις καταστράφηκαν, όπως και γέφυρες και αυτοκινητόδρομοι, μένοντας χωρίς ηλεκτρικό δίκτυο, υπηρεσίες ύδρευσης-αποχέτευσης, τηλέφωνο και ίντερνετ. Χιλιάδες άνθρωποι ανέμεναν βοήθεια για μέρες πάνω στις στέγες των σπιτιών. Η στάθμη του ποταμού Tακoυαρί ξεπέρασε τα 31,2 μέτρα ύψος. Σε αυτή τη φάση οι δημοτικές αρχές και η πολιτειακή κυβέρνηση εξετάζουν τη μετεγκατάσταση συνοικιών, ακόμα και ολόκληρων πόλεων, σε άλλες περιοχές. Είναι πιθανό ότι πάνω από 230.000 κλιματικοί πρόσφυγες δεν θα μπορέσουν να επιστρέψουν στα σπίτια τους.
Η μεγάλη αμηχανία κυβερνώντων και αρχών μπροστά στην καταστροφή σχετίζεται και με το γεγονός ότι οι πλημμύρες δεν έπληξαν μόνο περιοχές οικονομικά ευάλωτες αλλά και συνοικίες και κατοικίες υψηλών προδιαγραφών και δήμους που δεν είχαν ποτέ πληγεί. Περισσότερο από το 90% της βιομηχανίας στο κρατίδιο έχει πληγεί άμεσα ή έμμεσα από τις πλημμύρες. Μεγάλα εμπορικά κέντρα, ιστορικά μουσεία, νοσοκομεία, γήπεδα ποδοσφαίρου και η έδρα του δήμου της πρωτεύουσας, του Πόρτο Αλέγκρε, καλύφθηκαν από το νερό.
Η τραγωδία δεν μπορεί να θεωρηθεί απλώς μια φυσική καταστροφή, όπως υποστηρίζουν κάποιοι, αλλά είναι επακόλουθο ενός μοντέλου οικονομικής ανάπτυξης και μιας πολιτικής και θεσμοθετημένης διαδικασίας εκμετάλλευσης των φυσικών πόρων της Βραζιλίας. Τον Σεπτέμβριο του 2019, παρουσιάστηκε μια νομοθετική πρόταση που επρόκειτο «να εκσυγχρονίσει τον Περιβαλλοντικό Κώδικα» στην πολιτεία Ρίο Γκράντε ντο Σουλ. Το νομοθετικό έργο κατέληξε να τροποποιήσει 480 σημεία των πολιτειακών νόμων περιβαλλοντικής προστασίας. Ανάμεσα στις νέες προτάσεις που ψηφίστηκαν ήταν και η Περιβαλλοντική Άδεια κατά Δέσμευση, που παραχωρείται σε 48 ώρες από το ψηφιακό σύστημα του Πολιτειακού Ιδρύματος Περιβαλλοντικής Προστασίας, χωρίς καμία προηγούμενη τεχνική μελέτη. Πλέον, για να εγκριθεί το έργο, ο ιδιοκτήτης της επιχείρησης χρειάζεται μόνο να παρουσιάσει μια υπεύθυνη δήλωση ότι πληρούνται όλες οι περιβαλλοντικές απαιτήσεις.
Το 2021, επίσης, χτυπήθηκε ο πρώτος βραζιλιάνικος νόμος για τα φυτοφάρμακα, που εισήχθη τη δεκαετία του ΄80 και προέβλεπε ότι καμία ουσία δεν μπορούσε να αδειοδοτηθεί στο ομόσπονδο κράτος αν δεν είχε λάβει άδεια στο κράτος προέλευσής της. Εκτός αυτού, ο σημερινός πολιτειακός κυβερνήτης έκανε πιο ελαστικό τον νόμο που ρύθμιζε την κατασκευή φραγμάτων και ταμιευτήρων σε Περιοχές Μόνιμης Φυσικής Προστασίας.
Μια διάσταση που δεν μπορούμε να αγνοήσουμε είναι η επίδραση που έχουν οι ιδιωτικοποιήσεις βασικών υπηρεσιών του Ρίο Γκράντε στην τωρινή κλιματική κρίση. Κάποιες εταιρείες ύδρευσης-αποχέτευσης και ηλεκτρικής ενέργειας του κρατιδίου είναι καρποί της προώθησης των ιδιωτικοποιήσεων που πρότεινε η κυβέρνηση του Εντουάρντο Λέιτε, υποστηριζόμενου από το κόμμα PSDB, με την έγκριση και την υποστήριξη του δημάρχου του Πόρτο Αλέγκρε, Σεμπαστιάο Μέλο, υποστηριζόμενου από το κόμμα MDB. Πρόκειται για δύο κόμματα της αντιπολίτευσης απέναντι στον πρόεδρο Λούλα και το PT, με ισχυρή νεοφιλελεύθερη προκατάληψη.
Η ουσία είναι ότι καθώς το Πόρτο Αλέγκρε βούλιαξε στο νερό, αρκετοί θυμήθηκαν ότι η τωρινή διαχειρίστρια εταιρεία ηλεκτρικής ενέργειας απέλυσε περισσότερους από 1.000 υπαλλήλους κατά την ιδιωτικοποίηση του 2021, μειώνοντας κατά 52% τον αριθμό των εργαζόμενων από τότε που ανέλαβε. Ο δήμος κι η πολιτειακή κυβέρνηση επέδειξαν αδιαφορία για τα συστήματα ανάσχεσης των πλημμυρών, τα οποία από τη δεκαετία του 1980 δεν είχαν επισκευαστεί ή δεν είχαν βελτιωθεί σημαντικά σε τεχνικό επίπεδο. Οι εργαζόμενοι του Ρίο Γκράντε ντο Σουλ αισθάνονται εδώ και καιρό τα αποτελέσματα των ιδιωτικοποιήσεων της διακυβέρνησης των Λέιτε και Mέλο σε διάφορους τομείς.
Σημειώνεται πως εκτός από την ηλεκτρική ενέργεια, έχουν ήδη ιδιωτικοποιηθεί η ύδρευση, οι βασικές εγκαταστάσεις αποχέτευσης και το φυσικό αέριο – σε όλα παρουσιάστηκαν αδυναμίες στην παροχή υπηρεσιών κατά τη διάρκεια της παρούσας κρίσης.
