Δημήτρης Γρηγορόπουλος
Από την πλευρά των συστημικών δυνάμεων αναπτύσσεται και απολυτοποιείται μια αντίληψη για τα αυθόρμητα κινήματα, σύμφωνα με την οποία αυτά ακολουθούν μια σύντομη τροχιά ανόδου-πτώσης, έντασης και εκτόνωσης, ιδίως όταν υπάρχει ευρεία συμμετοχή της νεολαίας. Χαρακτηρίζοντας, λοιπόν, ως αυθόρμητη την κοινωνική κινητοποίηση μετά το έγκλημα στα Τέμπη, επιχειρούν να οριοθετήσουν τη δυναμική της σε ρηχά νερά…
Εξεγερτικό σεισμό προκαλεί ο άκρατος θυμός των εργαζομένων απ’ άκρη σ’ άκρη της χώρας. Ιδίως σε σημαντικό τμήμα της νεολαίας, ο εξεγερτικός θυμός, η ευαισθησία, η αλληλεγγύη, η θλίψη για τον άδικο χαμό των συνομηλίκων, συνυφαίνεται και με τη ριζική κριτική του πολιτικού συστήματος και του συστήματος ως οικονομικοκοινωνικού όλου. Γι’ αυτό, εξαρχής και παράλληλα με το ριζοσπαστικό πνεύμα που διαπερνά το κίνημα, οι πολιτικοί και ιδεολογικοί φρουροί και διαχειριστές του συστήματος σπεύδουν να προφητεύσουν και να καθησυχάσουν τους κρατούντες, διαβεβαιώνοντας ότι το δυστύχημα στα Τέμπη, παρά το ότι κλονίζει την πολιτική εμπιστοσύνη στο σύστημα, δεν εκδηλώνεται σε συνθήκες που «να ευνοούν την περαιτέρω ενίσχυση ενός αντισυστημικού ρεύματος» (Καθημερινή, 12/3/2023).Ωστόσο, στην τρέχουσα συγκυρία, αυτή η εκτίμηση εκφράζει πιο πολύ τον ευσεβή πόθο των κρατούντων παρά την υφιστάμενη κοινωνική πραγματικότητα. Οι συστημικοί αναλυτές τεκμαίρουν, χωρίς την απαιτούμενη ποσότητα και ποιότητα στοιχείων, ότι ιδίως στην εξέγερση της νεολαίας κυριαρχεί το αυθόρμητο, ο θυμός, η τάση εκδίκησης και όχι η συνειδητή αξιολόγηση του καπιταλισμού ως ανορθολογικού και αντικοινωνικού συστήματος, το οποίο αποτελεί την καθοριστική κινούσα αιτία στο πλέγμα των άμεσων παραγόντων που χρεώνονται την ευθύνη για το τραγικό δυστύχημα.
Σ’ αυτήν την κοινή κατεύθυνση κινείται η ιδεολογικοπολιτική παρέμβαση του πολιτικού συστήματος (κυβέρνηση-αντιπολιτευόμενα κόμματα). Δηλαδή, στην ενοχοποίηση δευτερευόντων παραγόντων, όπως τα ανθρώπινα λάθη εργαζομένων, η απουσία σύγχρονης τεχνολογίας αποτροπής δυστυχημάτων, ακόμη και τα λάθη υπουργών και κυβερνήσεων. Αυτή την αλήθεια την αντιλαμβάνεται και η αγωνιζόμενη κοινωνική μάζα ως άμεση και εμπειρική αλήθεια (αυθόρμητη συνείδηση). Αυτή η αυθόρμητη συνείδηση, ιδίως σε συνθήκες κοινωνικής έντασης, όπως το έγκλημα των Τεμπών, αναγνωρίζει την ευθύνη των αστικών κομμάτων, αποδοκιμάζει, λιγότερο ή περισσότερο, ορισμένα απ’ αυτά ή και συνολικά τα κυριότερα. Αν όμως το κίνημα δεν κατακτήσει τη βαθύτερη ταξική συνείδηση, την αναγωγή, δηλαδή, των κακώς κειμένων της κοινωνίας στον καπιταλιστικό ταξικό χαρακτήρα της, θα αρκεστεί σε επιμέρους αλλαγές, δεν θα προχωρήσει στην ανατροπή του καπιταλισμού,που αποτελεί την καθοριστική, διαρκή και εντεινόμενη πηγή των δεινών της κοινωνίας.
Τα αστικά κόμματα σε συνθήκες οξυμένης κρίσης, όπως το δυστύχημα των Τεμπών, αποδέχονται εν μέρει τις ευθύνες τους, για να σώσουν τη διακυβέρνησή τους και κυρίως τον καπιταλισμό
Τα αστικά κόμματα σε συνθήκες οξυμένης κρίσης, όπως το δυστύχημα των Τεμπών, αποδέχονται εν μέρει τις ευθύνες τους και τις θεωρούν το έλασσον τίμημα που θα πληρώσουν για ν’ αποφύγουν το μείζον, την πολιτική απαξίωσή τους ή και την απαξίωση και άρνηση του συστήματος από το κίνημα. Στην προκειμένη περίπτωση, για να ενισχυθεί η αυθόρμητη εμπειρική συνείδηση των πολιτών — φταίνε οι τεχνικές ελλείψεις, τα ανθρώπινα λάθη, ο Α και ο Β πολιτικός και υπουργός, το Α ή Β αστικό κόμμα ή και όλα. Ανάλογη είναι και η προτεινόμενη λύση από τα αστικά κόμματα, με διαφορές βέβαια στις μορφές, τις μεθόδους και το ποιο αστικό κόμμα θα είναι το ηγεμονεύον, η οποία συνίσταται σε επιμέρους βελτιώσεις των κακώς κειμένων, όχι όμως στη ριζική βελτίωση, που αναπόφευκτα συνδέεται με την ανατροπή της αέναης πηγής των κακών, δηλαδή του καπιταλιστικού συστήματος. Αυτές οι παραδοχές θα «ματώσουν» τα συστημικά κόμματα. Θα είναι όμως το έλασσον τίμημα, όπως οι μικρότερες ή μεγαλύτερες απώλειές τους στις επερχόμενες εκλογές, αφού και τα τρία κυβερνητικά κόμματα εμπλέκονται στην εγκληματική εγκατάλειψη της σιδηροδρομικής συγκοινωνίας.
Η περιορισμένη και υποκριτική αυτοκριτική των αστικών δυνάμεων, οι επιφερόμενες σχετικές βελτιώσεις ακόμη και η αλλαγή διαχείρισης γίνονται αυθόρμητα αντιληπτές απ’ τους εργαζόμενους και τη νεολαία μέσω της πανίσχυρης διαφήμισης, προπαγάνδας και διδασκαλίας. Οι πολίτες χειραγωγούνται, ώστε τη συνείδησή τους να διέπει η αντίληψη της μικροβελτίωσης, αν και όποτε προσφέρεται, ενώ απαξιώνεται ως επικίνδυνα ουτοπική και ανορθολογική η επιστημονική συνείδηση μιας δίκαιης, ορθολογικής, ειρηνικής, σταθερά ευημερούσας ανθρώπινης κοινωνίας, καθώς και της ταξικής πάλης και της επανάστασης, που οδηγούν σ’ αυτήν. Από την πλευρά των συστημικών δυνάμεων αναπτύσσεται και απολυτοποιείται και μια εμπειρική περί αυθορμήτου αντίληψη, ότι δηλαδή τα αυθόρμητα κινήματα, ιδίως όταν παρατηρείται ευρεία και δυναμική συμμετοχή της νεολαίας, ακολουθούν μια σύντομη τροχιά ανόδου-πτώσης, έντασης και εκτόνωσης. Επικαλούνται τα παραδείγματα της εξέγερσης του Πολυτεχνείου το 1973, το κίνημα των πλατειών το 2010-2012 κ.ά.
Αυτή η τροχιά ανόδου-πτώσης ερμηνεύεται απ’ τον αυθορμητισμό, την έλλειψη γνώσης για τους όρους ισχυρών κοινωνικοπολιτικών αλλαγών, τον έντονο αρχικό ενθουσιασμό, που τον ακολουθεί η απογοήτευση και η παραίτηση, όταν οι μαχόμενοι διαπιστώνουν ότι οι ριζικές τομές δεν πραγματοποιούνται με μιαν «έφοδο στον ουρανό», με υποτίμηση της δύναμης του αντίπαλου και υπερεκτίμηση της δύναμης των εξεγερμένων. Η αλήθεια, όμως, είναι ότι η εξέγερση του Πολυτεχνείου θα μπορούσε να συμβάλει στην ήττα της χούντας, αν αποτελούσε το έναυσμα ευρύτερης εξέγερσης στην Αθήνα και σε μεγάλες πόλεις της χώρας. Εξάλλου, το κίνημα των πλατειών θα μπορούσε ν’ αποτελέσει το μοχλό ριζικών αλλαγών, αν ηγεμονευόταν από ριζοσπαστικές πολιτικές δυνάμεις. Η ηγεμονία όμως του ΣΥΡΙΖΑ εγκλώβισε μεγάλο και δυναμικό τμήμα αυτού του κινήματος στη μέγγενη του ρεφορμισμού, με το προσωπείο του «ριζοσπαστισμού» και τελικά στη διαχείριση και τα εξοντωτικά μνημόνια που υιοθέτησε ο ΣΥΡΙΖΑ. Τα αυθόρμητα κινήματα δεν καταλήγουν «νομοτελειακά» στο «ξεφούσκωμα» και στην ήττα. Οδηγούν στη νίκη, όταν το αυθόρμητο μετατρέπεται σε συνειδητό, σε οργανωμένη πάλη, με κομμουνιστική πρωτοπορία που κατέχει και εφαρμόζει στην πράξη τους όρους της επαναστατικής ρήξης και του επαναστατικού μετασχηματισμού της κοινωνίας σε σοσιαλιστικό-κομμουνιστικό καθεστώς. Και ορισμένες τάσεις που αναπτύσσονται στο ριζοσπαστικό κίνημα στη χώρα μας καθόλου δεν συνάδουν με τις συστημικές προβλέψεις ότι το αναπτυσσόμενο κίνημα δεν έχει αντισυστημικό χαρακτήρα και προοπτική…
