Επίκουρος καθηγητής βιοπληροφορικής πανεπιστήμιο Paris Cité
Την ανάγκη απελευθέρωσης των πατεντών για την ανάπτυξη εμβολίων που θα προφυλάσσουν σε βάθος χρόνου και από τις παραλλαγές του κορονοϊού όλη την ανθρωπότητα, τονίζει ο επίκουρος καθηγητής βιοπληροφορικής στο πανεπιστήμιο Paris Cité Κώστας Μπουγιούκος. «Και οι δύο στρατηγικές που ακολουθήθηκαν στον πλανήτη, η λογική “zero-covid” στην Ασία και το “άνοιγμα κλείσιμο” στη Δύση, έχουν αποτύχει», σημειώνει, υπογραμμίζοντας πως η ελληνική κυβέρνηση έχει «καταφέρει» να είναι η Ελλάδα από τις πρώτες χώρες σε νεκρούς ανά εκατομμύριο σε όλο τον αναπτυγμένο κόσμο.
Συνέντευξη στον Γιάννη Ελαφρό
▶ Σε ποια φάση βρίσκεται σήμερα η πανδημία; Θα περιμέναμε να υποχωρεί αλλά επιμένει, γιατί;
Μια πανδημία μπορεί να εμφανίσει πολλούς και διαφορετικής έντασης κύκλους με μεταβαλλόμενη ένταση, δεν ακολουθεί μια γραμμική πορεία. Έχουμε ήδη περάσει διάφορους τέτοιους και αυτή τη στιγμή βρισκόμαστε σε έναν ακόμη κύκλο αύξησης. Οι κορονοϊοί υποχωρούν όσο καλυτερεύει ο καιρός όμως δεν «πάνε για μπάνιο» ούτε έχουν «ημερομηνίες λήξης». Σήμερα, βλέπουμε μια παγίωση κρουσμάτων και θανάτων σε υψηλά επίπεδα. Δεν μπορούμε να γνωρίζουμε με ακρίβεια πότε θα περάσουμε στην ενδημική φάση, γιατί αυτό εξαρτάται πολύ από την εμφάνιση και την κυκλοφορία νέων στελεχών. Θεωρώ ότι προσεγγίζουμε την ενδημική φάση αλλά το αν θα περάσουμε σε αυτή για τα καλά εξαρτάται από διάφορους παράγοντες.
▶ Πώς διαμορφώνεται η κατάσταση ειδικά στην Ελλάδα;
Στην Ελλάδα, όπως και σχεδόν στο σύνολο των δυτικών χωρών, παρουσιάζεται μια κατεξοχήν επικοινωνιακή και όχι ουσιαστική αντιμετώπιση της πανδημίας, με παλινωδίες και μέτρα για να ανακοινώνουμε ότι πήραμε μέτρα. Αυτό, σε συνδυασμό με την εξακολουθούμενη διάλυση του ΕΣΥ, έχει φέρει τη χώρα –με αποκλειστική ευθύνη της κυβέρνησης– αυτή τη στιγμή να έχει τον μεγαλύτερο αριθμό νεκρών ανά εκατομμύριο σε όλο τον αναπτυγμένο κόσμο. Και βέβαια η ίδια πολιτική απαξίωσης της ζωής και της δημόσιας υγείας συνεχίζεται με τις φαιδρές ανακοινώσεις περί «λήξης της πανδημίας» και απόσυρσης όλων των μέτρων προστασίας το καλοκαίρι λες και ο κορονοϊός έχει 8μηνη σύμβαση!
▶ Δεν είναι παρόμοια η πολιτική σε όλη την ΕΕ;
Σε γενικές γραμμές ναι, απλά στις υπόλοιπες χώρες η κατάσταση σώζεται είτε λόγω της καλής δημόσιας υγείας του πληθυσμού είτε των καλύτερα οργανωμένων συστημάτων υγείας. Αξίζει να σημειωθεί ότι και οι δύο στρατηγικές που ακολουθήθηκαν στον πλανήτη, και η λογική «zero-covid» στην Ασία και το «άνοιγμα-κλείσιμο» στη Δύση, έχουν αποτύχει. Οι πανδημίες έχουν δικές τους δυναμικές οι οποίες δεν ακολουθούν τις ανθρώπινες κοσμοθεωρίες. Για να κατανοηθούν χρειάζονται βαθιές τομές στον τρόπο που ζούμε, που αλληλεπιδρούμε και μελετάμε το περιβάλλον.
Η πολιτική απαξίωσης της ζωής συνεχίζεται με την απόσυρση όλων των μέτρων προστασίας το καλοκαίρι, λες και ο κορονοϊός έχει
8μηνη σύμβαση!
▶ Πώς πρέπει να χρησιμοποιήσει η ανθρωπότητα το όπλο των εμβολίων;
Τα εμβόλια που έχουν παρουσιαστεί μέχρι στιγμής αφορούσαν την προστασία από βαριά νόσηση και όχι από μόλυνση. Εντελώς λανθασμένα παρουσιάστηκαν, για επικοινωνιακούς λόγους, ως η πανάκεια που θα τελείωνε την πανδημία και αυτό επηρέασε και την αποδοχή τους. Τα υπάρχοντα εμβόλια έχουν κάνει τον κύκλο τους και δεν μπορούν να χρησιμοποιούνται εσαεί. Ορισμένες εταιρείες παραγωγής τους θα συνεχίσουν να πιέζουν για την εφαρμογή επιπλέον δόσεων, όμως σε αυτό το σημείο θα πρέπει να έχουμε ξεκάθαρη θέση υπέρ της απελευθέρωσης των πατεντών για δύο λόγους: Πρώτον, για την ελεύθερη χρήση της γνώσης προς την ανάπτυξη εμβολίων που θα παρέχουν σε βάθος (στο ελάχιστο 12 μήνες) και πολλαπλή προστασία από παραλλαγές. Δεύτερον, παρασκευή τους σε μαζική κλίμακα για να προφυλαχθεί ο πλανήτης στο σύνολο του από την ασθένεια και την εμφάνιση νέων παραλλαγών. Αυτές οι δύο προϋποθέσεις είναι ο Νο1 παράγοντας για να ελεγχθεί η πανδημία και να γίνει ενδημικός ο ιός.
▶ Τους προηγούμενους μήνες είδαμε το φαινόμενο των «ειδικών» που παίζουν το παιχνίδι των κυβερνήσεων αλλά και των «ειδικών» που σκορπούν σύγχυση. Ποια είναι τελικά η ευθύνη των επιστημόνων;
Η συμβολή των κάθε λογής ειδικών στην κατάσταση που βιώνουμε σήμερα είναι καταλυτική. Οι σύγχρονες επιστημονικές ελίτ αποδείχτηκε ότι είναι ανίκανες να αρθρώσουν αυτόνομο λόγο και είτε έγιναν απολογητές, προσφέροντας επιστημονικό μανδύα νομιμοποίησης σε ήδη ειλημμένες αποφάσεις, είτε μιλούσαν καθημερινά επί παντός επιστητού για αυτοπροβολή. Ενώ διάφοροι ισχυρίζονται το αντίθετο, κατά την άποψή μου και οι δύο αυτές συμπεριφορές συνέβαλαν στην αύξηση της απαξίωσης και του σκεπτικισμού από τον κόσμο και στην υποβοήθηση εν τέλει της εμφάνισης νέων μορφών ανορθολογισμού.
▶ Ποιοι είναι οι πυλώνες μιας εργατικής αντικαπιταλιστικής απάντησης στην πανδημία από δω και πέρα;
Να δημιουργήσουμε μια νέα κανονικότητα με βάση τις δικές μας ανάγκες. Οι πανδημίες είναι φαινόμενα με μακρά επίδραση στο σύνολο των πτυχών της ζωής των ανθρώπων. Τόσο η διαμόρφωση του χρόνου εργασίας, σε συνδυασμό με τις νέες συνθήκες τηλεργασίας που εισήγαγε η πανδημία, όσο και η επανεξέταση του δημόσιου χαρακτήρα κεντρικών δομών (υγεία, παιδεία, κατοικία, μεταφορές, ενέργεια) είναι πράγματα που θα μπουν στο στόχαστρο της προσπάθειας ανάκαμψης του κεφαλαίου το επόμενο διάστημα. Συνεπώς, η οποιαδήποτε απάντηση πρέπει να είναι καθολική. Να απαιτήσουμε πλήρη έλεγχο του χρόνου και της μορφής εργασίας από τους εργαζόμενους για να δουλεύουμε λιγότερο, χωρίς συνωστισμούς σε γραφεία και μέσα μαζικής μεταφοράς. Να επαναδιεκδικήσουμε τον δημόσιο χαρακτήρα κεντρικών δομών για να είμαστε υγιείς και να οργανώσουμε τη ζωή μας με βάση τα συμφέροντα της τάξης μας για το ζην και το ευ ζην.
▶ Δύο χρόνια μετά το ξέσπασμα της πανδημίας και εν μέσω πολλαπλών κρισιακών εκδηλώσεων, αναδείχθηκε η ανάγκη μιας ριζικά διαφορετικής πορείας, σε ρήξη με τον καπιταλισμό. Υπάρχει προοπτική;
Κάθε μορφή των σύγχρονων παραγωγικών σχέσεων –είτε ο φιλελεύθερος χρηματοπιστωτικός καπιταλισμός είτε η μεικτή οικονομία ορισμένων χωρών της Ασίας– φάνηκαν αδύναμες να αντιμετωπίσουν τον ιό. Γιατί; Γιατί δεν υπάρχει κανένα εργατικό κράτος, γιατί η εργατική-ταξική πολιτική βρίσκεται σε ύφεση παγκόσμια. Οι νέες συνθήκες, με την πανδημία, την έξαρση ανταγωνισμών και πολέμων, από τη μία οδηγούν το κεφάλαιο στο ανελέητο κυνήγι απόσπασης υπεραξίας σε όλα τα μήκη και πλάτη της γης, από την άλλη όμως δημιουργούν αντιστάσεις. Εμφανίζονται σημάδια μιας νέας εργατικής συνειδητοποίησης, ενδυναμώνονται τα συνδικάτα σε ΗΠΑ-Αγγλία-Ευρώπη, αναγνωρίζονται προηγουμένως αόρατα επαγγέλματα ως «απαραίτητα». Τα φαινόμενα αυτά θα οδηγήσουν σε πολιτική ενδυνάμωση των υποκειμένων τους. Η δύναμή τους και η δυνατότητά τους να ανατρέψουν τον καπιταλισμό είναι άμεσα εξαρτώμενη από τη μετουσίωση αυτών των νέων δυναμικών σε κομμουνιστική προοπτική μέσα από τη συνειδητή οργανωμένη δράση κομμουνιστικών κομμάτων.
