Κώστας Παλούκης
Μάρτιος 1947, 75 χρόνια πριν. Ο Γιάννης Ζέβγος, στέλεχος του ΚΚΕ, έρχεται στη Θεσσαλονίκη για να πάρει μέρος στη συνεδρίαση της επιτροπής του ΟΗΕ που βρίσκεται στην πόλη, με σκοπό να καταγγείλει «τας τελευταίας εν τη πόλει μας συλλήψεις εαμικών στελεχών, καθώς και τα αιματηρά γεγονότα της Τούμπας». Σε μια τραγική επιβεβαίωση των καταγγελιών του ΚΚΕ, δολοφονείται εν ψυχρώ μέρα μεσημέρι στο κέντρο της Θεσσαλονίκης, μπροστά σε πλήθος κόσμου.
Η ήττα τον Δεκέμβρη του 1944 και η συμφωνία της Βάρκιζας δημιούργησαν μια εξαιρετικά δυσμενή κατάσταση για τον κόσμο του ΕΑΜ, ο οποίος αντιμετωπίζει την εκδικητική επιθετικότητα των μέχρι πρότινος συνεργατών των κατοχικών δυνάμεων. Απέναντι στη λευκή τρομοκρατία αντιτάσσει αρχικά τη λαϊκή αυτοάμυνα, ενώ σταδιακά διαμορφώνονται οι πρώτες αντάρτικες ομάδες.
Η κλιμάκωση όμως προς έναν ανοιχτό εμφύλιο πόλεμο δεν ήταν μια αυτονόητη και δεδομένη εξέλιξη. Καταρχήν, δεν ήταν η πρώτη επιλογή του ΚΚΕ, το οποίο πίεζε για την εφαρμογή της συμφωνίας της Βάρκιζας, ενώ ενδεχομένως δεν ήταν πρώτη επιλογή ούτε του αστικού μπλοκ, παρότι ουσιαστικά εξωθούσε τον κοινωνικό και πολιτικό εχθρό σε μια τέτοια απόφαση. Ουσιαστικά, το αδύνατο μιας ταξικής ανακωχής, που σύμφωνα με τον Δημήτρη Μαριόλη οδήγησε στα Δεκεμβριανά, θα καθορίσει την κλιμάκωση.
Σε αυτήν την πορεία το σημαντικότερο γεγονός είναι η επίθεση ομάδας ανταρτών στον Σταθμό Χωροφυλακής στο Λιτόχωρο στις 31 Μαρτίου 1946. Τον Ιούνιο του 1946 η νεοεκλεγείσα Βουλή υιοθετεί το Γ’ Ψήφισμα «Περί εκτάκτων μέτρων αφορώντων την Δημόσιαν τάξιν και ασφάλειαν», με το οποίο αρχίζουν οι πρώτες μαζικές εκτοπίσεις Εαμιτών και οι πρώτες θανατικές καταδίκες και εκτελέσεις.
Το ΚΚΕ χαρακτήρισε τα μέτρα αυτά ως μονόπλευρο εμφύλιο πόλεμο. Σύντομα, όμως θα αλλάξει στάση, καθώς ακολουθεί η συγκρότηση του Δημοκρατικού Στρατού της Ελλάδας στις 27 Δεκεμβρίου του ίδιου έτους. Ωστόσο, ο Ριζοσπάστης και οι λοιπές αριστερές και φιλοεαμικές εφημερίδες συνεχίζουν να κυκλοφορούν στα μεγάλα αστικά κέντρα, ενώ το ίδιο ισχύει για το ΚΚΕ και τις οργανώσεις του.
Μόλις τον Φεβρουάριο του 1947 το Πολιτικό Γραφείο του κόμματος αποδέχθηκε το αναπόφευκτο της ένοπλης σύγκρουσης. Και μόνο μετά την ανακοίνωση της συγκρότησης της Προσωρινής Δημοκρατικής Κυβέρνησης θα απαγορευτεί η λειτουργία του ΚΚΕ με τον Α.Ν. 509/1947 στις 27 Δεκεμβρίου 1947. Με άλλα λόγια, μέχρι και τότε το ΚΚΕ στεκόταν ουσιαστικά με επιφύλαξη, ενώ στελέχη του μεσούντος του εμφυλίου κινούνταν ελεύθερα, ιδιαίτερα όσα διατηρούσαν επιφυλάξεις για την επιλογή αυτή και επέμεναν στην πολιτική διαμαρτυρία και αγωνίζονταν για την εφαρμογή της Βάρκιζας.
Μια τέτοια περίπτωση ήταν ο Γιάννης Ζέβγος (Γιάννης Ταλαγάνης), υπουργός Γεωργίας στην Κυβέρνηση Εθνικής Ενότητας του Γεωργίου Παπανδρέου, ο οποίος εργαζόταν για την ενημέρωση και ενεργοποίηση της διεθνούς κοινότητας στο ζήτημα της λευκής τρομοκρατίας. Συγκεκριμένα, ως αναπληρωματικό μέλος του Πολιτικού Γραφείου του ΚΚΕ μετέβη τον Φεβρουάριο του 1947 στη Θεσσαλονίκη για να παρακολουθήσει το έργο μιας Επιτροπής του ΟΗΕ που ήταν εγκαταστημένη στη συμπρωτεύουσα και διερευνούσε την κατάσταση στη χώρα μετά τη Συμφωνία της Βάρκιζας.
Στις 11 το πρωί της 20ης Μαρτίου 1947 φεύγει από το ξενοδοχείο Αστόρια στο οποίο διαμένει για να επισκεφτεί τα γραφεία της εφημερίδας Αγωνιστής. Εκεί θα συντάξει επιστολή έρευνας του ΚΚΕ προς τον ΟΗΕ, «αναφερομένη εις τας τελευταίας εν τη πόλει μας συλλήψεις εαμικών στελεχών, καθώς και διά τα αιματηρά γεγονότα της Τούμπας». Το μεσημέρι πηγαίνει στο εστιατόριο Ελβετικόν για να γευματίσει. Δεν συνοδεύει κανείς τον Ζέβγο την περίοδο αυτή, καθώς το ΚΚΕ βρίσκεται σε κατάσταση μεταξύ νομιμότητας και παρανομίας. Ο ίδιος φαίνεται ότι μετακινείται αυτοβούλως.
Κατά την επιστροφή του στο ξενοδοχείο κι ενώ κατέβαινε την οδό Αγίας Σοφίας, ένας άνδρας τον πυροβόλησε με περίστροφο από κοντινή απόσταση τρεις φορές. Ο Γιάννης Ζέβγος έπεσε νεκρός. Ο δολοφόνος προσπαθεί να ξεφύγει. Τον κυνηγά ένας ναυτικός, ο Γιώργος Μπέζας, ο οποίος φωνάζει «πιάστε τον, είναι δολοφόνος». Τελικά ο δολοφόνος συνελήφθη μπροστά στο εργοστάσιο «Φλόκα» από έναν χωροφύλακα, ο οποίος δεν γνώριζε τις αιτίες και το πλαίσιο της δολοφονίας και ονομάζεται Χρήστος Βλάχος, ετών 32, κρεοπώλης, από «τας Σέρρας». Πρώην ελασίτης, υποστηρίζει στους αστυνομικούς ότι σκότωσε τον Ζέβγο από αγανάκτηση για τα βασανιστήρια που υπέστη στο Μπούλκες και διότι το θύμα εκπόρνευσε την γυναίκα του, όταν αυτός ήταν στη Γιουγκοσλαβία. Παρότι εκείνη τον διέψευσε δηλώνοντας ότι τον χώρισε επειδή ήταν προδότης, ο φιλοκυβερνητικός τύπος επιχείρησε να παρουσιάσει το έγκλημα ως «ξεκαθάρισμα λογαριασμών» στους κόλπους της Αριστεράς.
Ο Ριζοσπάστης έκανε λόγο για ένα ακόμη έγκλημα των «μοναρχοφασιστών» και στις 3 Απριλίου 1947 δημοσιεύει γράμμα του Νίκου Σιδηρόπουλου, πρώην κομμουνιστή και τροφίμου στο Μπούλκες, που ήταν συνεργός του Βλάχου στη δολοφονία του Ζέβγου. Ο Σιδηρόπουλος αναφέρει ότι η δολοφονία οργανώθηκε από την ΕΣΑ και το Α2 του Γ’ Σώματος Στρατού, υπό την υψηλή εποπτεία του υπουργού Δημόσιας Τάξης, Ναπολέοντος Ζέρβα, αρχηγού του ΕΔΕΣ κατά τη διάρκεια της Κατοχής. Αποκάλυψε, επίσης, ότι το σχέδιο ήταν ευρύτερο, αφού περιλάμβανε και τις δολοφονίες των Γιάννη Πασαλίδη (μετέπειτα προέδρου της ΕΔΑ) και Αλέξανδρου Σακελλαρόπουλου (κατοπινού προέδρου του Δικηγορικού Συλλόγου Αθηνών).
Ο δολοφόνος του Ζέβγου ομολόγησε το 1981 πως ήταν όργανο της ασφάλειας
Ο δράστης του φονικού προσήχθη σε δίκη το 1948 και καταδικάστηκε σε φυλάκιση δύο ετών. Πολύ γρήγορα, όμως, δραπέτευσε από τη φυλακή και φυγαδεύτηκε στην Αργεντινή. Έπειτα από αρκετά χρόνια επέστρεψε στην Ελλάδα και στις 20 Σεπτεμβρίου 1981, ως τρόφιμος του ψυχιατρείου της Λέρου, σε συνέντευξή του στην εφημερίδα Ακρόπολις αποκάλυψε: «Εγώ δούλευα για την ελληνική και τη συμμαχική αντικατασκοπία, πολεμούσα τους κομμουνιστές και τους Τούρκους… Έτσι, εκτέλεσα και την εντολή που πήρα από τους ανωτέρους μου, να σκοτώσω τον Γιάννη Ζέβγο. Έπρεπε να υπακούσω. Η πατρίδα κινδύνευε, έπρεπε να την καθαρίσω από τους κομμουνιστές. Και τον Σουλτάνο του ΚΚΕ (εννοεί τον Ζαχαριάδη) έπρεπε να τον σκοτώσω».
