Γιάννης Λαθήρας
Στο φως η θαμμένη βαρβαρότητα του εμφυλιακού αστικού κράτους
Μια συγκινητική, ανατριχιαστική εικόνα και ιστορία ήρθε στο φως στον χώρο όπου γίνονται εργασίες εκσκαφής στο πάρκο Εθνικής Αντίστασης στις Συκιές. Τουλάχιστον έξι ομαδικοί τάφοι, 35 σκελετοί ο ένας δίπλα στον άλλο, ανασύρθηκαν από τους εργάτες χωρίς ρούχα, γυμνοί(!) αφού μάλλον τους αφαιρούσαν τα ρούχα οι ποινικοί που τους έθαβαν. Ενώ εικάζεται ότι βρίσκονται θαμμένοι πολλοί περισσότεροι. Προφανώς ανήκουν σε εκτελεσμένους κομμουνιστές πολιτικούς κρατούμενους στο κολαστήριο του Γεντί Κουλέ («Επτά Πύργοι» στα τουρκικά) την περίοδο του Εμφυλίου και μετέπειτα. Πρόκειται για οστά κομμουνιστών/ριών, που έδωσαν τη ζωή τους και τα νιάτα τους για το δίκιο και τη λευτεριά. Όχι τη δική τους, αλλά των άλλων, όλων…
Ως γνωστόν οι τρομερές φυλακές Επταπυργίου που ξεκίνησαν τη λειτουργία τους το 1890 «φιλοξένησαν» εκατοντάδες αγωνιστές και αγωνίστριες από την περίοδο της Φεντερασιόν, τα χρόνια της δικτατορίας του Μεταξά, της Κατοχής, του Εμφυλίου, του μετεμφυλιακού καθεστώτος αλλά και στα χρόνια της Χούντας. Εκεί κρατήθηκε και δραπέτευσε με κινηματογραφικό τρόπο ο Νίκος Ζαχαριάδης. Ανάμεσα στους φυλακισμένους ήταν ο συγγραφέας Χρόνης Μίσσιος και ο ποιητής Μανώλης Αναγνωστάκης. Εκεί εκτελέστηκε στις 5 Μάρτη του 1951 με άλλους έξι συντρόφους του ο νεολαίος αγωνιστής της ειρήνης Νίκος Νικηφορίδης. Έγιναν το σύμβολο του τρόμου για χιλιάδες πολιτικούς κρατουμένους, που φυλακίστηκαν στους υγρούς θαλάμους του και στα φρικιαστικά κελιά της απομόνωσης, όπου γίνονταν μεσαιωνικά βασανιστήρια.
Κάθε πρωί σχεδόν στα χρόνια του Εμφυλίου άνοιγαν οι σιδερένιες πόρτες των κελιών και έπαιρναν τους μελλοθάνατους για εκτέλεση. Αυτές τις μνήμες των πολιτικών θανάτων και τη διαδρομή ως το γειτονικό κρανίου τόπο ανακαλεί στο ποίημα Το Πρωί ο Μανόλης Αναγνωστάκης:
Το πρωί στις 5
ο ξηρός μεταλλικός ήχος.
Ύστερα τα φορτωμένα καμιόνια
που θρυμματίζουνε τις πόρτες του ύπνου
και το τελευταίο αντίο της παραμονής
και οι τελευταίοι βηματισμοί στις υγρές πλάκες
και το τελευταίο σου γράμμα
στο παιδικό τετράδιο της αριθμητικής
σαν του μικρού παραμυθιού το δίχτυ
που τεμαχίζει με κάθετες μαύρες γραμμές
του πρωινού χαρούμενου ήλιου την παρέλαση.
Οι ομαδικοί τάφοι θυμίζουν ναζιστική θηριωδία. Τα πτώματα των εκτελεσμένων, αντί να παραδοθούν στις οικογένειες, θάβονταν όπως όπως. Στη συνέχεια μπάζωναν τα σημεία! Υπολογίζονται σε πάνω από 400 οι εκτελεσμένοι από το αστικό κράτος, πολύ περισσότεροι από όσους εκτέλεσαν εκεί οι Ναζί, που υπολογίζονται σε 45 περίπου. Η ανακάλυψη των ομαδικών τάφων προκάλεσε πανελλήνιο ενδιαφέρον και αναστάτωσε πολλούς συγγενείς των θυμάτων, που αναζητούν ακόμη 70-80 χρόνια μετά (!) τους ανθρώπους τους και ζητούν να γίνει ταυτοποίηση μέσω DNA για την αναγνώρισή τους.
Η εντυπωσιακή αυτή ανακάλυψη δεν προήλθε από μια επιστημονική, συστηματική, ιστορική και αρχαιολογική έρευνα, όπως θα έπρεπε. Κάτι που συμβαίνει αυτήν την περίοδο στην Ισπανία με την αναζήτηση, καταγραφή και μελέτη ομαδικών τάφων των εκτελεσμένων από το καθεστώς του Φράνκο. Ήρθε τυχαία από τις εργασίες «ανάπλασης» ενός πάρκου της περιοχής, όπου έχει πριν πολλά χρόνια στηθεί μνημείο της Αντίστασης.
Αυτό συνέβη ενώ ήταν γνωστό ότι η συγκεκριμένη -τότε έρημη- περιοχή πίσω από τις φυλακές Επταπυργίου, μέχρι της παρυφές του δάσους του Σέιχ Σου, ήταν ο «συνήθης τόπος εκτελέσεων» των θανατοποινιτών της φοβερής φυλακής, πολλές φορές χωρίς καν προσχηματική δίκη. Είναι χαρακτηριστικό ότι η Αρχαιολογική Υπηρεσία δεν έχει αντίστοιχο τμήμα ούτε ενδιαφέρεται για την νεότερη ιστορία.
Οι νικητές, βασανιστές και δολοφόνοι του Εμφυλίου είχαν κάθε λόγο να κρατήσουν μπαζωμένο και αυτό το έγκλημα. Οι συνεργάτες των καταχτητών, λαθρέμποροι και μαυραγορίτες επί Κατοχής, αφού εκτέλεσαν-δολοφόνησαν τον ανθό του ελληνικού λαού, κυριάρχησαν στη μεταπολεμική εποχή. Μέχρι και σήμερα συνεχίζουν τα εγκλήματα και τα …μπαζώματα, όπως συνέβη στην περίπτωση των Τεμπών.
Ένα ακόμη συνταρακτικό στοιχείο της σύγχρονης πολιτικής ιστορίας της περιοχής είδε το φως της δημοσιότητας. Και ήρθε να θυμίσει τα σημαντικά γεγονότα που τη σημάδεψαν. Τον συμμαχικό βομβαρδισμό από τη RAF σε Νεάπολη, Συκιές, Βάρνα και Ροδοχώρι την νύχτα στις 5 Δεκέμβρη του 1943, όταν 500 Θεσσαλονικείς σκοτώθηκαν κάτω από τα ερείπια των σπιτιών τους, τα οποία χτυπήθηκαν αντί των συνηθισμένων στρατιωτικών στόχων.
Ακολούθησε στις 16 Οκτωβρίου 1944 η περίφημη μάχη της Νεάπολης και των Συκεών, ο προάγγελος της απελευθέρωσης της Θεσσαλονίκης, όταν οι δοσιλογικές συμμορίες του Κισά-Μπατζάκ επιτέθηκαν στις λαϊκές συνοικίες. Τμήματα του εφεδρικού ΕΛΑΣ, μετά από σκληρές μάχες έξι ωρών τους έδιωξαν προκαλώντας μεγάλες απώλειες. Ως αποτέλεσμα οι Γερμανοί και οι συνεργάτες τους περιορίστηκαν κάτω από την οδό Κασσάνδρου προς το κέντρο της πόλης, δίνοντας έτσι τη δυνατότητα στον ΕΛΑΣ να μπει στην Θεσσαλονίκη από τα βόρεια Τείχη την Τετάρτη 30 Οκτωβρίου 1944.
«Κόκκινα σημάδια» στην ιστορία οι δολοφονίες από αστυνομικούς του Συκιώτη νεολαίου αγωνιστή της ΕΔΑ Στέφανου Βελδεμίρη στις 26 Οκτώβρη 1961 και του Νεαπολίτη αντιστασιακού του ΕΛΑΣ Τάσου Μαγλαρίδη, μέλους του ΚΚΕ, στις 28 Οκτώβρη 1980.
Η Ενωτική Ανατρεπτική Παρέμβαση «Πόλη Αλλιώς» πρώτη εκτίμησε τη μεγάλη σημασία του γεγονότος της αποκάλυψης των ομαδικών τάφων και το ανέδειξε από τις 27 Φλεβάρη. Ήταν συνέχεια μιας συστηματικής προσπάθειας ανάδειξης της τοπικής ιστορίας και της σύνδεσής με τους ηρωικούς λαϊκούς αγώνες, μέσα από εκδηλώσεις μνήμης, δημοσιεύσεις, ιστορικούς περιπάτους στο Επταπύργιο και στον χώρο της μάχης της Νεάπολης. Παράλληλα αναπτύχθηκαν αντιφασιστικές δράσεις ενάντια σε θρασύδειλες ενέργειες που αμαυρώνουν την ιστορία της πόλης.
Σε αυτό το πλαίσιο αναδείχτηκε η διεκδίκηση της δημιουργίας μουσείου στον τόπο του μαρτυρίου των φυλακών Επταπυργίου, χωρίς εισιτήριο, κάτι που απέρριψε «μετά βδελυγμίας» το υπουργείο Πολιτισμού και η Λ. Μενδώνη. Αντίστοιχα στο δημοτικό συμβούλιο Νεάπολης-Συκεών προτάθηκε να αφιερωθεί ένα έτος του «Λαϊκού Πανεπιστημίου» του δήμου στην τοπική ιστορία, σε συνδυασμό με ημερίδες, εκδόσεις, μαθήματα στα σχολεία, τοποθέτηση ενημερωτικών πινακίδων. Αλλά και να ιδρυθεί ένα Μουσείο της Αντίστασης, για να αναδειχτεί, ιδιαίτερα στη νέα γενιά, όλη η αλήθεια για την τοπική ιστορία.
Επίσης προτάθηκε η ανάδειξη του κρυμμένου «νεκροταφείου των φτωχών», που ρημάζει στην περιοχή ανάμεσα στον Άγιο Παύλου και το δάσος του Σέιχ Σου, όπου βρίσκονται και εκτελεσμένοι από το κάτεργο του Γεντί Κουλέ μεταξύ των οποίων και η 23χρονη κομουνίστρια Κούλα Ελευθεριάδου.
Τιμή και δόξα στους εκτελεσμένους αγωνιστές και τις αγωνίστριες στο Γεντί Κουλέ!
Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Πριν στο φύλλο 22-23 Μαρτίου
